Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği

Özet

Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği (BITSEA), 12 aydan 36 aya kadar olan bebek ve küçük çocukların sosyal ve duygusal gelişimlerini taramak amacıyla kullanılan kısaltılmış bir araçtır. Bu ölçek, erken çocukluk döneminde ortaya çıkabilecek olası psikososyal riskleri ve gelişimsel gecikmeleri hızlıca tespit etmeyi hedefler. Orijinal olarak ABD’de geliştirilen BITSEA’nın Türk kültürüne uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi, 2009 yılında Karabekiroğlu ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkiye’deki ilgili popülasyon üzerinde geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Ölçek, ebeveyn veya birincil bakıcı tarafından doldurulmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

BITSEA, Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği, Sosyal ve Duygusal Gelişim, Bebeklik, Erken Tarama, Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

Koray Karabekiroğlu (Sorumlu Yazar), Ayla Rodopman Arman, Pınar Ay, Mehmet Özkesen, Selver Akbaş, Gül Nihal Taşdemir, Yeliz Pekşen.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, 1 ila 3 yaş arasındaki çocuklarda sosyal ve duygusal işlevsellik alanındaki güçlü yönleri ve olası sorunları hızlı ve etkili bir şekilde taramaktır. Bu erken tarama, klinisyenlerin ve eğitimcilerin yüksek risk altındaki çocukları belirleyerek zamanında müdahale programlarına yönlendirmesine olanak tanır. Ölçek, özellikle klinik dışı ortamlarda (örneğin, birinci basamak sağlık hizmetlerinde veya çocuk bakım merkezlerinde) yaygın tarama yapmak için tasarlanmıştır.

Türkçe uyarlama çalışması (Karabekiroğlu vd., 2009), orijinal ölçeğin psikometrik kalitesini Türk popülasyonunda sürdürüp sürdürmediğini belirlemek ve ölçeği kültürel olarak geçerli bir araç haline getirmeyi amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki araştırmacılar ve klinisyenler, okul öncesi dönemdeki psikopatolojilerin erken tespiti için standardize edilmiş bir araca sahip olmuşlardır.

Yapı

Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği, çocuğun sosyal ve duygusal işlevselliğini iki ana boyutta değerlendiren iki faktörlü bir yapıya sahiptir: Sorunlar (Problems) ve Yeterlilikler (Competencies). Sorunlar alt ölçeği, genellikle içe yönelim (kaygı, çekingenlik) ve dışa yönelim (saldırganlık, hiperaktivite) davranışlarını içeren zorlayıcı davranışları ölçer.

Yeterlilikler alt ölçeği ise sosyal etkileşim, iletişim, taklit becerileri ve öz-düzenleme gibi sağlıklı gelişim göstergelerini değerlendirir. Ölçek, bu iki boyut üzerinden elde edilen puanlarla çocuğun genel sosyal ve duygusal gelişim profilini bütüncül olarak ortaya koyar ve klinik açıdan anlamlı kesme noktaları sağlamayı hedefler.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi boş bırakılmış olsa da, Karabekiroğlu ve arkadaşları (2009) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışması, geçerlik analizlerini kapsamıştır. Çalışmada, ölçeğin beklenen iki faktörlü yapıyı (Sorunlar ve Yeterlilikler) koruyup korumadığını incelemek üzere yapı geçerliği analizleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik olarak öngörülen yapısal modele uygunluğunu doğrulamıştır.

Ek olarak, ölçeğin klinik olarak tanı almış çocukları (yüksek riskli) klinik olmayan örneklemden ayırt etme yeteneği incelenerek ayırt edici geçerliği değerlendirilmiştir. Bu bulgular, Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği’nin Türk kültüründe sosyal ve duygusal sorunları doğru bir şekilde ölçme yeterliğine sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Türkçe versiyonun güvenirlik çalışmaları, uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biridir. Bu kapsamda, ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği (Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek içerisindeki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Özellikle Sorunlar ve Yeterlilikler alt ölçeklerinin ayrı ayrı yüksek iç tutarlılık değerleri sergilediği rapor edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı istikrarını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenirliği de incelenmiştir. Bu analizde, aynı çocukların belirli bir zaman aralığıyla tekrar değerlendirilmesi ve puanlar arasındaki korelasyonun yüksek olması, ölçeğin güvenilirliğini destekleyen önemli bir psikometrik kanıt sağlamıştır. Çalışma sonuçları, ölçeğin 1-3 yaş grubunda güvenilir bir tarama aracı olduğunu göstermiştir.

Faktör Analizi

Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği’nin faktör yapısı, Türkçe uyarlama çalışmasında test edilmiştir. Bu analizlerin amacı, orijinal ölçeğin teorik olarak dayandığı iki faktörlü yapının (Sorunlar ve Yeterlilikler) Türk örnekleminde de geçerliliğini koruyup korumadığını belirlemektir. Yapılan analizler sonucunda, maddelerin beklenen faktörlere yüklendiği ve ölçeğin iki temel bileşenden oluştuğu doğrulanmıştır:

• Sorunlar Faktörü: Genellikle duygusal düzenleme güçlükleri, öfke, saldırganlık ve içe çekilme davranışlarını yansıtan maddeler bu faktör altında toplanmıştır.
• Yeterlilikler Faktörü: Çocuğun sosyal etkileşim başlatma, kendini ifade etme ve pozitif duygusal tepkiler verme becerilerini ölçen maddeler bu faktör altında toplanmıştır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Ebeveyn veya Birincil Bakıcı Raporu

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Population Group: Bebekler ve Küçük Çocuklar

Age Group: 12 ay ile 36 ay arası (1-3 Yaş)

Population Details: Erken çocukluk dönemindeki gelişimsel riskleri değerlendirmek için kullanılan geniş popülasyon tarama aracıdır. Özellikle klinik ortamlarda ve birinci basamak sağlık hizmetlerinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Ölçek, ebeveynin çocuğun davranışını ne sıklıkla gözlemlediğine dair yanıt vermesini gerektiren basit bir derecelendirme sistemi kullanır. Derecelendirme sistemi, genellikle ‘Hayır’ (0) ve ‘Evet’ (1) seçeneklerini veya benzer basit frekans yanıtlarını içerir, bu da hızlı bir değerlendirme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

BITSEA, Erken Çocukluk, Psikososyal Tarama, Koray Karabekiroğlu, Bebek Davranışı, Psikometri.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Mevcut Kaynaklarda Belirtilmemiştir)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Koray Karabekiroğlu (Sorumlu Yazar).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği’nin Türkçe versiyonu hakkındaki akademik çalışma 2009 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı, dağıtımı veya klinik uygulamaları için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında doğrudan sorumlu yazar Koray Karabekiroğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Orijinal makalenin PDF dosyası aşağıda belirtilmiştir:

The original PDF can be downloaded here: brief-infant-toddler-social-emotional-assessment-bitsea-toad.pdf

Kaynaklar

Karabekiroglu, K., Rodopman Arman, A., Ay, P., Ozkesen, M., Akbas, S., Tasdemir, G. N., & Peksen, Y. (2009). The reliability and validity of the Turkish version of the Brief Infant–Toddler Social Emotional Assessment (BITSEA). Infant Behavior and Development. 32(3), 291-297.

[quads id=5]

Kısa 1-3 Yaş Sosyal ve Duygusal Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, telif hakkı ve akademik kullanım kısıtlamaları nedeniyle bu kaynakta sunulmamaktadır. Maddeler, yalnızca sorumlu yazarın izniyle veya ilgili akademik yayından temin edilebilir.