Sorumluluk Duygusu Ölçeği

Özet

Sorumluluk Duygusu Ölçeği, bireylerin psikolojik sorumluluk düzeylerini, bu duygunun farklı boyutları üzerinden değerlendirmek amacıyla Y. Özen tarafından 2013 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında bireylerin görev bilinci, öz denetim ve sonuçları üstlenme yeteneği gibi sorumlulukla ilişkili tutum ve davranışlarını ölçmeyi hedeflemektedir. Ölçek, ilk deneme formu 44 madde içerirken, yapılan kapsamlı Faktör analizi çalışmaları sonucunda 21 madde ve dört faktörlü nihai yapısına ulaşmıştır. Bu çalışma, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını sağlamlaştırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Sorumluluk duygusu, psikolojik ölçme, ölçek geliştirme, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Likert tipi ölçek.

Yazarlar

Y. Özen

[quads id=5]

Amaç

Sorumluluk Duygusu Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin akademik, sosyal ve kişisel yaşam bağlamlarındaki sorumluluk düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmek için standart bir psikometrik araç sağlamaktır. Ölçek, bireylerin kendi eylemlerinin sonuçlarını kabul etme, görevlerini zamanında yerine getirme ve taahhütlerine bağlı kalma eğilimlerini değerlendirir.

Geliştirme çalışması, bu yapıyı ölçerken kullanılan maddelerin bilimsel standartlara uygunluğunu kanıtlamayı ve psikoloji alanında kullanılabilecek dört alt boyuttan oluşan sağlam bir yapı sunmayı amaçlamıştır. Bu, özellikle eğitim kurumlarında öğrencilerin sorumluluk gelişimlerini izlemek için kritik bir araçtır.

Yapı

Ölçek, dört temel faktör (alt boyut) altında toplanan 21 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin ölçtüğü sorumluluk duygusu yapısı, çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Bu faktörler, bireyin sorumluluk algısının farklı yönlerini temsil etmektedir.

Nihai 21 maddelik formda, maddelerin on ikisi olumsuz yargı içermektedir (ters puanlama gerektirir). Yapılan analizler, ölçeğin sorumlu davranışların farklı yönlerini kapsayan tutarlı bir yapı sergilediğini göstermiştir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları hem kapsam geçerliğini hem de yapı geçerliğini sağlamaya odaklanmıştır. Kapsam geçerliği, madde toplam test korelasyonlarının yüksekliği ile desteklenmiştir.

Yapı geçerliği için faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizine uygunluk için yapılan testlerde, 234 denek üzerinden toplanan verilerde Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .80 bulunmuş, bu değer önerilen minimum .60 sınırının oldukça üzerinde kabul edilmiştir. Ayrıca, Bartlett testi sonucu ise .000 (p < .005) olarak istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur, bu da verilerin faktörleştirme için uygun olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik düzeyi, Likert tipi tutum ölçekleri için uygun olan iç tutarlılık ölçütü Cronbach Alpha katsayısı ile saptanmıştır. Ölçeğin son hali olan 21 madde üzerindeki Cronbach Alpha katsayıları, dört faktör için ayrı ayrı incelenmiştir.

Elde edilen güvenirlik katsayıları şöyledir: I. faktör için .76, II. faktör için .80, III. faktör için .69 ve IV. faktör için .62. Bu değerlerin tümü, güvenirlik açısından kabul edilebilir minimum değer olan p > .60 eşiğini karşılamaktadır. Bu sonuçlar, Sorumluluk Duygusu Ölçeği’nin güvenilir ölçme yaptığını açıkça ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, 44 maddelik deneme formu üzerinden Temel Bileşenler Analizi (TBA) yapılmıştır. İlk analiz, maddelerin on üç faktörde toplandığını göstermiştir. Faktör yüklerinin düşük olması nedeniyle üç aşamalı madde çıkarma süreci uygulanmıştır.

1. İlk analizde faktör yükü düşük olan 10 madde (11, 33, 35, 9, 5, 12, 3, 7, 42, 39) çıkarıldıktan sonra KMO değeri .83 olarak görülmüş ve yapı dokuz faktöre inmiştir.
2. İkinci analizde 12 madde (26, 8, 4, 31, 1, 25, 2, 17, 6, 43, 13, 37) daha çıkarılmış ve KMO değeri .81 olarak kalmıştır.
3. Üçüncü analizde son bir madde (madde 14) çıkarıldıktan sonra KMO değeri yine .81 olarak sabit kalmıştır.

Nihai ölçek, faktör yükleri .77 ile .48 arasında değişen 21 maddeden ve dört faktörden oluşmuştur. Bu dört faktörün açıkladığı toplam varyans yüzdeleri şöyledir:

• I. Faktör: Faktör yükleri .73 ile .62 arasında değişmekte ve toplam varyansın %23.07’sini açıklamaktadır.
• II. Faktör: Faktör yükleri .72 ile .48 arasında değişmekte ve toplam varyansın %12.60’ını açıklamaktadır.
• III. Faktör: Faktör yükleri .77 ile .49 arasında değişmekte ve toplam varyansın %8.4’ünü açıklamaktadır.
• IV. Faktör: Faktör yükleri .68 ile .59 arasında değişmekte ve toplam varyansın %7.02’sini açıklamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler ve Eğitim Alanındaki Bireyler

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması 234 denek üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan tutum ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Sorumluluk duygusu, psikolojik ölçme, ölçek geliştirme, psikometri, Cronbach Alpha, yapı geçerliği, Bartlett testi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Y. Özen tarafından 2013 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için orijinal kaynağa atıf yapılması gerekmektedir. İzin ve ücret bilgileri için doğrudan yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal makalesi şu adreste çevrimiçi olarak mevcuttur: jee.erciyes.edu.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sorumluluk-duygusu-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Özen, Y. (2013). Sorumluluk Duygusu Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirliği. Journal of European Education, 3(2), 17-23.

[quads id=5]

Sorumluluk Duygusu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir; ancak nihai ölçek, faktör yükleri .77 ile .48 arasında değişen 21 maddeden oluşmaktadır. Maddelerin tam listesi için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.