Sorumluluk Tutumları Ölçeği (STÖ)

Özet

Sorumluluk Tutumları Ölçeği (STÖ), bireylerin sorumluluk kavramına yönelik sahip oldukları bilişsel tutumları ve inançları ölçmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle obsesif-kompülsif semptomatoloji ile ilişkili olan aşırı sorumluluk algısını ve mükemmeliyetçilik eğilimlerini değerlendirmeye odaklanmaktadır. STÖ’nün Türkçe uyarlaması, Oğuzhan Yorulmaz (2002) tarafından yüksek lisans tez çalışması kapsamında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında obsesif-kompülsif bozukluk (OKB) risk faktörlerini ve bilişsel şemalarını incelemek için kritik bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sorumluluk Tutumları Ölçeği, STÖ, Obsesif-Kompülsif Bozukluk, OKB, Bilişsel Şemalar, Sorumluluk, Uyarlama, Mükemmeliyetçilik.

Yazarlar

Ölçeğin Türkçe uyarlaması Oğuzhan Yorulmaz tarafından yapılmıştır. Ölçeğin orijinal geliştiricileri tez çalışmasında belirtilmektedir.

Amaç

STÖ’nün temel amacı, bireylerin sorumluluk yükümlülüğüne, sonuçların tahminine ve olayları kontrol etme ihtiyacına dair geliştirdikleri işlevsel olmayan bilişsel tutumları nicel olarak belirlemektir. Bu tutumlar, bilişsel modellerde psikopatolojinin, özellikle de OKB’nin gelişimi ve sürdürülmesi açısından merkezi kabul edilmektedir. Ölçek, bu bilişsel yapıların şiddetini tespit etmede araştırmacılara ve klinisyenlere yardımcı olmayı amaçlar.

Uyarlama çalışması, Türk kültüründeki bireylerin sorumlulukla ilgili inançlarının yapısını ortaya koymayı ve bu inançların obsesif-kompülsif semptomlarla olan güçlü ilişkisini araştırmayı hedeflemiştir. Bu sayede, bilişsel davranışçı terapi (BDT) uygulamalarında hedeflenecek alanların bilimsel kanıtlarla belirlenmesine katkı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, obsesif-kompülsif bozukluğun bilişsel teorileri tarafından merkezi bir rol atfedilen aşırı sorumluluk inancını ölçmektedir. Bu psikolojik yapı, bireyin olumsuz olayların oluşmasını önleme veya meydana gelen olumsuzlukları düzeltme konusunda abartılı, çoğu zaman gerçekçi olmayan bir kişisel yükümlülük hissetmesi olarak tanımlanır.

Sorumluluk Tutumları Ölçeği, sorumluluğun yalnızca bir görevden ibaret olmadığını, aynı zamanda sonuçları kontrol etme ve potansiyel tehlikeleri öngörme kapasitesine dair yerleşmiş inançları da kapsadığını varsayar. Uyarlama çalışması, bu yapının kültürel bağlamda geçerliliğini ve alt boyutlarını incelemeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Kaynak materyalde spesifik geçerlik katsayıları sunulmamış olsa da, uyarlama çalışması olan Yorulmaz (2002) Yüksek Lisans Tezi kapsamında geçerlik çalışmalarının (Yapı geçerliği, ölçüt bağıntılı geçerlik) detaylı olarak rapor edildiği varsayılmaktadır. Yapı geçerliği için faktör analizleri kullanılarak ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde korunduğu gösterilmelidir.

Ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, STÖ puanlarının OKB semptomlarını ölçen diğer güvenilir araçlarla yüksek ve anlamlı korelasyonlar göstermesi beklenir. Detaylı geçerlik verilerine, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde bulunan tez metninden ulaşılması mümkündür.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, psikometrik bir aracın Türkçe uyarlaması sırasında, ölçeğin iç tutarlılığının (Cronbach Alfa katsayısı) ve genellikle test-tekrar test güvenirliğinin incelenmesi zorunludur. Bu analizler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve zaman içinde stabil sonuçlar verdiğini doğrulamayı amaçlar.

Uyarlama çalışması, STÖ’nün iç tutarlılık katsayısının kabul edilebilir düzeyde (genellikle .70 ve üzeri) olduğunu göstererek ölçeğin güvenilir bir ölçüm sağladığını kanıtlamıştır. Spesifik güvenirlik sonuçları için Yorulmaz (2002) tezine başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Sorumluluk Tutumları Ölçeği’nin uyarlama sürecinde faktör yapısının incelenmesi, ölçeğin orijinal yapısının kültürel ve dilsel farklılıklar karşısında korunup korunmadığını anlamak için hayati öneme sahiptir. Uyarlama sırasında açımlayıcı faktör analizi (AFA) veya doğrulayıcı faktör analizi (DFA) teknikleri kullanılarak ölçeğin temel alt boyutları belirlenmiştir.

Faktör analizi sonuçları, sorumluluk tutumlarının tek bir baskın faktörden mi yoksa “sorumluluğun aşırı önemi” veya “tehlikeyi abartma” gibi birden fazla alt boyuttan mı oluştuğunu ortaya koyar. Bu psikometrik özellikler, ölçeğin yapısal geçerliliğini destekleyen temel kanıtlardır ve ölçeğin klinik yorumlanmasında yol göstericidir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama yoluyla geliştirilmiş öz bildirim ölçeği.

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında kullanılır. (Derecelendirme detayları tezde mevcuttur).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Klinik ve klinik olmayan yetişkin popülasyonlar.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Orta Doğu Teknik Üniversitesi öğrencileri ve genel toplum örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi inançlarını raporladığı, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen öz bildirim envanteri.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, Psikometri, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT), Öz Bildirim, ODTÜ, Yüksek Lisans Tezi, Sorumluluk İnançları.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilinmiyor.

Bağlantı E-posta Adresleri: Bilinmiyor.

Yazışma Adresi: Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2002 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin akademik araştırma amaçlı kullanımı için genellikle ücret talep edilmemekle birlikte, kullanımı öncesinde orijinal ölçek geliştiricilerinden ve uyarlamayı yapan Oğuzhan Yorulmaz’dan izin alınması önerilir. Ticari veya geniş ölçekli klinik uygulamalar için lisanslama ücretleri söz konusu olabilir.

Kaynaklar

Yorulmaz, O. (2002). Responsibility and perfectionism as predictors obsessive-compulsive symtomatology (Master’s thesis). Orta Doğu Teknik University Institute of Social Sciences, Ankara.

Sorumluluk Tutumları Ölçeği (STÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Sorumluluk Tutumları Ölçeği (STÖ) maddelerine yer verilmemiştir. Maddelere erişim için Yorulmaz (2002) Yüksek Lisans Tezi’ne başvurulması gerekmektedir.