Sorun Davranışlar Kontrol Listesi

Özet

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi (SDKL), orijinal bir ölçeğin Türkçe popülasyonlara uyarlama çalışması sonucunda elde edilen psikometrik özelliklerini inceleyen bir enstrümandır. Ölçek, bireylerdeki çeşitli sorun davranışları sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlar. Toplam 58 maddeden oluşan bu araç, beş temel alt boyutta toplanan davranışsal sorunları 4’lü bir Likert tipi derecelendirme kullanarak ölçmektedir. Çalışma, ölçeğin Türkçe formunun geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi, SDKL, Problem Davranışlar, Psikometrik özellikler, Aşırı Hareketlilik, Atalet, Ölçek Uyarlama, Cronbach Alfa.

Yazarlar

Bülbin Sucuoğlu

Amaç

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi’nin (SDKL) temel amacı, bireylerde gözlemlenen sorunlu ve uyumsuz davranışları tanımlamak, derecelendirmek ve bu davranışların şiddetini ölçmektir. Ölçeğin Türkçe Formu’nun geliştirilmesindeki birincil amaç, Türk örnekleminde klinik ve eğitim alanlarında kullanılabilecek, güçlü psikometrik özelliklere sahip standart bir değerlendirme aracı sağlamaktır.

Ölçek, özellikle gelişimsel zorluklar yaşayan bireylerin davranış profillerini belirleyerek, bireyselleştirilmiş eğitim ve müdahale programlarının planlanmasına katkıda bulunmayı hedefler.

Yapı/Kapsam

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi, sorunlu davranışları çok boyutlu bir çerçevede ele almaktadır. Ölçek, bireyin işlevselliğini olumsuz etkileyen beş ana davranış kategorisini ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu kategoriler, hem içselleştirilmiş hem de dışsallaştırılmış davranışsal sorunları kapsamaktadır.

Ölçekteki 58 madde, davranışın sıklığı ve şiddeti temelinde değerlendirilmektedir. Ölçülen bu boyutlar, davranışsal bozuklukların farklı görünümlerini yansıtarak, profesyonellere detaylı bir davranışsal profil sunar.

Geçerlik

Sucuoğlu (2003) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, SDKL Türkçe Formu’nun psikometrik uygunluğunu sağlamak amacıyla geçerlik çalışmalarına odaklanılmıştır. Her ne kadar kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, ölçeğin alt boyut yapısının korunması ve faktör analizinin yapılması (bkz. Faktör Analizi bölümü), yapı geçerliğine yönelik kanıtlar sunmaktadır.

Bir adaptasyon çalışması olarak, ölçeğin orijinal yapıyı Türk kültürüne uygun bir şekilde yansıttığı ve ölçmek istediği psikolojik yapıyı ölçtüğü varsayılmaktadır. Bu, ölçeğin klinik ve araştırma amaçlı kullanımının temelini oluşturur.

Güvenirlik

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi’nin (SDKL) güvenirlik analizi, ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Bu analizde, ölçeğin toplam puanları ve alt faktör puanları için Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları hesaplanmıştır.

Elde edilen sonuçlara göre, Cronbach Alfa katsayısı oldukça yüksek bir değer olan .96 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin birbirleriyle güçlü bir tutarlılık sergilediğini ve SDKL’nin ölçtüğü yapının son derece güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

SDKL, sorun davranışları beş temel alt boyutta gruplayan toplam 58 maddeden oluşmaktadır. Bu faktör yapısı, ölçeğin orijinal yapısını yansıtır ve davranışsal sorunların farklı bileşenlerini ayrıştırmayı sağlar.

• Aşırı Hareketlilik: 15 madde ile ölçülmektedir. Bu boyut, huzursuzluk ve yerinde duramama gibi davranışları kapsar.
• Atalet: 18 madde ile ölçülmektedir. Bu boyut, bireyin çevreyle ilişki kurmakta veya çevresel uyaranlara ulaşmakta zorluk çekmesi gibi pasif davranışları içerir.
• Yinelenen Davranışlar: 6 madde ile ölçülmektedir. Stereotipik veya tekrarlayıcı hareketleri (örneğin, öne arkaya sallanma) değerlendirir.
• Zarar Veren Davranışlar: 3 madde ile ölçülmektedir. Bireyin kendine veya çevresine zarar verme eğilimini ölçer.
• Diğer Davranışlar: 4 madde ile ölçülmektedir. Ani taleplerin hemen yerine getirilmesi gibi spesifik sosyal veya davranışsal tepkileri içerir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 58 madde, 5 alt boyut.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Gelişimsel veya davranışsal sorunlar gösteren bireyler (Genellikle çocuklar ve ergenler).

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Çocukluk/Okul çağı dönemi için uygun olduğu varsayılmaktadır).

Popülasyon Detayları: Türk örneklemi üzerinde psikometrik özellikleri incelenmiştir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert Tipi Derecelendirme (0= Problem değil – 3= Ağır derecede problem).

Anahtar Kelimeler

Davranışsal Değerlendirme, Psikolojik Ölçek, Hiperaktivite, Tekrarlayıcı Davranışlar, Bülbin Sucuoğlu, Ankara Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi (Çalışmanın yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlama çalışması 2003 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında kesin bilgi için sorumlu yazar Bülbin Sucuoğlu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Sucuoğlu, B. (2003). Sorun Davranışlar Kontrol Listesi Türkçe Formu’nun psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Türk Psikoloji Dergisi, 18(52), 77-91.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: turkpsikolojidergisi.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sorun-davranislar-kontrol-listesi-toad.pdf

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi Maddeleri

Sorun Davranışlar Kontrol Listesi, 5 alt boyut ve 58 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve örnek maddeler aşağıda listelenmiştir:

• Aşırı Hareketlilik (15 m): Sakin oturmaz.
• Atalet (18 m): İlişki kurmak ya da ulaşmak güçtür.
• Yinelenen Davranışlar (6 m): Öne arkaya sallanır.
• Zarar Veren Davranışlar (3 m): Kendisine zarar verir.
• Diğer Davranışlar (4 m): İstekleri hemen yerine getirilmelidir.