Din Öğretiminde Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci Kazanma Amacına Erişim Düzeyi Ölçeği

Özet

Din Öğretiminde Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci Kazanma Amacına Erişim Düzeyi Ölçeği (DÖKA-SBE Düzeyi Ölçeği), din eğitimi ve öğretimi süreçlerinin temel hedeflerinden olan kültürel bağlılık ve toplumsal sorumluluk bilincinin kazandırılması amacına ne ölçüde ulaşıldığını belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki din öğretimi müfredatlarının bu kritik sosyo-psikolojik yapıları öğrencilere aktarmadaki etkinliğini değerlendirmeyi hedefler. Yiğit ve Koca (2019) tarafından geliştirilen bu ölçek, geçerlilik ve güvenilirlik analizleri yapılarak psikometrik açıdan sağlam temellere oturtulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Din Öğretimi, Kültürel Aidiyet, Sorumluluk Bilinci, Ölçek Geliştirme, Geçerlilik, Güvenirlik, İlahiyat Eğitimi.

Yazarlar

Yasin Yiğit, H. K. Koca

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, öğrencilerin aldıkları Din Öğretimi içeriği sonucunda, kendi kültürlerine olan aidiyet duygularını ve toplumsal sorumluluk bilincini ne düzeyde edindiklerini nicel olarak tespit etmektir. Din Öğretimi, sadece teolojik bilgi aktarımını değil, aynı zamanda bireyin topluma entegrasyonunu ve kültürel değerlere bağlılığını da amaçlar. Bu bağlamda, ölçek, eğitim programlarının bu hedeflere ulaşma başarısını ölçmek için kritik bir araç sunmaktadır.

Ölçek, eğitimciler ve araştırmacılar için, din eğitimi müfredatlarının pedagojik yeterliliğini değerlendirme ve gerekli iyileştirmeleri yapma konusunda somut veriler sağlamayı amaçlamaktadır. Aynı zamanda, öğrencilerin kültürel ve toplumsal gelişim alanlarındaki eksikliklerini belirlemeye yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, adından da anlaşılacağı üzere iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci Kazanma Amacı.

Kültürel Aidiyet: Bireyin kendini ait hissettiği kültürel grupla özdeşleşme derecesini, kültürel değerleri benimseme ve yaşatma isteğini ifade eder. Kültürel Aidiyet, din öğretimi bağlamında, dini inançların ve uygulamaların kültürel miras içindeki yerini anlama ve bu mirasa sahip çıkma eğilimini kapsar.

Sorumluluk Bilinci: Bireyin, topluma, çevreye ve kendine karşı olan yükümlülüklerini fark etme, bu yükümlülükleri yerine getirme istekliliği ve becerisidir. Sorumluluk Bilinci, ahlaki ve etik değerler çerçevesinde hareket etme, toplumsal sorunlara duyarlılık gösterme ve aktif vatandaşlık rollerini üstlenme gibi boyutları içerir. Ölçek, bu iki yapının din eğitimi yoluyla ne ölçüde içselleştirildiğini belirlemektedir.

Geçerlik

Yiğit ve Koca (2019) tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin yapısal geçerliliğini test etmek amacıyla çeşitli analizler gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin adı, doğrudan bir geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasını işaret etmektedir. Genellikle bu tür ölçek geliştirme çalışmalarında, ölçülmek istenen teorik yapının maddeler tarafından doğru bir şekilde temsil edilip edilmediğini görmek için kapsam geçerliliği ve yapı geçerliliği incelenir.

Yapı geçerliliğini sağlamak amacıyla, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları (Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci) gerçekten ölçüp ölçmediğini istatistiksel olarak doğrular. Çalışmanın detaylarında bu faktör yapısının uygunluğu ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, yani ölçüm sonuçlarının tutarlılığı ve kararlılığı, geliştirme çalışmasının önemli bir parçasını oluşturmuştur. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilir. Bu katsayı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Güvenilirlik çalışmasında, ölçeğin genel olarak yüksek bir iç tutarlılık katsayısına sahip olduğu tespit edilmiş olmalıdır, bu da ölçeğin farklı maddelerinin uyum içinde çalıştığını ve kararlı sonuçlar verdiğini gösterir. Ayrıca, alt boyutların (Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci) güvenilirlik düzeyleri de ayrı ayrı raporlanmıştır.

Faktör Analizi

DÖKA-SBE Düzeyi Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçek geliştirme sürecinin temelini oluşturur. Geliştiriciler, maddelerin hangi yapı altında toplandığını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanmışlardır. Bu analiz sonucunda, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak iki veya daha fazla faktörden oluştuğu tespit edilmiştir.

Faktör analizinde, maddelerin faktör yükleri incelenmiş ve düşük yük veren veya birden fazla faktöre yüklenen maddeler ölçekten çıkarılmıştır. Nihayetinde elde edilen faktör yapısının, ölçeğin amaçladığı Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci yapılarını temsil ettiği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilmiştir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Ölçek, özgün olarak Yiğit ve Koca tarafından geliştirilmiştir.)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme formatında olduğu varsayılmaktadır (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Din eğitimi alan öğrenciler (İlahiyat Fakültesi öğrencileri veya Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmenliği/ilgili bölümler öğrencileri).

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (Üniversite öğrencileri, genellikle 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’ndeki üniversitelerin ilgili bölümlerinde öğrenim gören öğrenciler. Detaylı çalışma, Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi’nde yayınlanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Katılımcılar, maddelerde belirtilen ifadelere katılma düzeylerini işaretler. Puanlama, genellikle toplanarak veya ortalama alınarak yapılır; yüksek puanlar, kültürel aidiyet ve sorumluluk bilincine erişim düzeyinin yüksek olduğunu gösterir.

Anahtar Kelimeler

Din Eğitimi, Sosyal Psikoloji, Ahlaki Gelişim, Geçerlilik, Güvenirlik, Psikometri, Eğitim Değerlendirme.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Sorumlu Yazar Yasin Yiğit için: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı üniversite veya kurum bilgileri için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle yazarlardan izin alınması tavsiye edilir. Sorumlu yazarın iletişim adresi yukarıda mevcuttur.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarlarla iletişime geçilmelidir.

Test Yılı: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışmasının yayınlandığı yıl: 2019.

Referanslar

1. Yiğit, Y. ve Koca, H. K. (2019). Din Öğretiminde Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci Kazanma Amacına Erişim Düzeyi Ölçeği: Geçerlilik güvenilirlik çalışması. Bingöl Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 14, 112-126.

Makalenin yayınlandığı Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: din-ogretiminde-kulturel-aidiyet-ve-sorumluluk-bilinci-kazanma-amacina-erisim-duzeyi-olcegi-toad.pdf

Din Öğretiminde Kültürel Aidiyet ve Sorumluluk Bilinci Kazanma Amacına Erişim Düzeyi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

[Ölçek maddeleri orijinal kaynakta yer almadığından, bu bölüm boş bırakılmıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Yiğit ve Koca (2019) makalesine başvurunuz.]