Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği

Öz

Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği, kronik bir hastalık olan Son Dönem Böbrek Yetmezliği (SDBY) tanısı almış bireylerin, hastalıklarına ve tedavi süreçlerine gösterdikleri psikososyal uyum düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, hastaların hastalığın getirdiği zorluklarla başa çıkma stratejilerini, duygusal tepkilerini ve yaşam kalitesine yönelik adaptasyonlarını değerlendirir. Bu giriş, Ok ve Kutlu (2019) tarafından gerçekleştirilen ölçeğin Türkçe uyarlama ve psikometrik özellikleri çalışmasına dayanmaktadır. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınayarak, SDBY hastalarında güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemiştir.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, klinik ve araştırma ortamlarında kullanım için gerekli olan kültürel eşdeğerliliği sağlamıştır. Bu ölçek, özellikle diyaliz tedavisi gören veya böbrek nakli bekleyen hastalarda uyum sorunlarını erken teşhis etmek ve uygun psikolojik müdahaleleri planlamak açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler

Son Dönem Böbrek Yetmezliği, Uyum, Adaptasyon, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Kronik Hastalık, Diyaliz, Yaşam Kalitesi.

Yazarlar

Elif Ok, Figen Y. Kutlu

Amaç

Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği’nin temel amacı, Son Dönem Böbrek Yetmezliği (SDBY) olan bireylerin hastalığa ve zorlu tedavi rejimlerine (hemodiyaliz, periton diyalizi vb.) karşı geliştirdikleri duygusal, sosyal ve davranışsal uyum düzeylerini standart bir şekilde ölçmektir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk popülasyonunda SDBY hastalarının psikososyal ihtiyaçlarını belirlemede güvenilir bir araç sunmayı amaçlamıştır.

Bu araç, klinisyenlerin ve araştırmacıların, hasta uyumunda risk altında olan bireyleri tespit etmelerine, bu bireylere yönelik destekleyici programlar geliştirmelerine ve uygulanan psikososyal müdahalelerin etkinliğini değerlendirmelerine olanak tanır.

Yapı

Ölçek, bireylerin kronik hastalığa karşı gösterdikleri psikososyal uyum (adaptasyon) yapısını ölçmektedir. Uyum, genellikle hastalığın yükünü kabul etme, tedaviye bağlılık, duygusal düzenleme ve sosyal destek sistemlerini kullanabilme gibi çok boyutlu unsurları içerir. SDBY’de uyum, hastalığın ilerleyici doğası ve yaşam tarzı kısıtlamaları göz önüne alındığında kritik bir psikolojik yapıdır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin ölçtüğü temel boyutların Türkçe örneklemde de geçerli olup olmadığını incelemiştir. Bu yapı, hastanın hastalığına dair algısını, umut düzeyini ve tedaviye katılım isteğini kapsayan bilişsel ve duygusal bileşenlerden oluşur.

Geçerlik

Ok ve Kutlu (2019) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yapı geçerliğinin sağlanması için, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar doğru ölçtüğü değerlendirilmiştir. Bu amaçla, genellikle Kriter Geçerliği (örneğin, yaşam kalitesi veya depresyon ölçekleri ile korelasyon) ve Yapı Geçerliği (Faktör Analizi) yöntemleri uygulanmıştır.

Elde edilen bulgular, ölçeğin SDBY hastalarının uyum düzeylerini ölçmede geçerli bir araç olduğunu göstermiştir. Yapısal geçerliğin yanı sıra, dilsel ve kültürel geçerlik için uzman görüşleri alınmış ve çeviri-geri çeviri yöntemleri kullanılarak ölçek maddelerinin kültürel eşdeğerliliği sağlanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının zaman içinde tutarlı ve kararlı olup olmadığını belirlemeyi amaçlamıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile incelenmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin bütünü için ve olası alt boyutları için yeterli düzeyde iç tutarlılık katsayılarına ulaşıldığını göstermiştir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmalarının da yapılmış olması muhtemeldir. Bu güvenilirlik verileri, ölçeğin klinik değerlendirmelerde ve araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği’nin orijinal yapısının Türk örnekleminde de sürdürülüp sürdürülmediğini kontrol etmek amacıyla Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir. Keşfedici Faktör Analizi (KFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri kullanılarak ölçeğin alt boyutları belirlenmiştir.

Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve uyumun farklı yönlerini temsil eden faktörlere ayrıldığını ortaya koymuştur. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olması, maddelerin ilgili alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve ölçeğin yapısal geçerliğinin doğrulandığını göstermiştir.

Araç

Test Type: Uyarlama Ölçeği (Adaptation Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Likert Type Rating Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kronik Böbrek Yetmezliği hastaları, özellikle diyaliz tedavisi gören veya nakil bekleyen yetişkin bireyler.

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Çalışma genellikle Türkiye’deki çeşitli hastanelerin nefroloji veya diyaliz ünitelerinde takip edilen SDBY hastaları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Bireysel olarak uygulanan, öz bildirim (self-report) temelli psikometrik ölçüm aracıdır.

Anahtar Kelimeler

SDBY, Böbrek Hastalığı, Likert Tipi, Öz Bildirim, Kronik Böbrek Yetmezliği, Diyaliz Tedavisi, İç Tutarlılık.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Testin Uyarlama Yılı: 2019

Sorumlu Yazar: Elif OK

İletişim: [email protected]

Ölçeğin ticari kullanımı ve izin şartları için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle referans gösterilmesi yeterlidir.

Kaynaklar

Ok, E. ve Kutlu F. Y. (2019). Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeğinin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özellikleri. Acıbadem Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 10(3), 427-437. doi: 10.31067/0.2019.129

Makalenin orijinal bağlantısı: acibadem.dergisi.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: son-donem-bobrek-yetmezligi-uyum-olcegi-toad.pdf

Son Dönem Böbrek Yetmezliği Uyum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

son-donem-bobrek-yetmezligi-uyum-olcegi-toad.pdf

acibadem.dergisi.org

İletişim: [email protected]

Derecelendirme: Likert Tipi