Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği

Özet

Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği, kronik kalp yetmezliği tanısı almış bireylerin kendi bakımlarını ne ölçüde gerçekleştirdiklerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş standart bir psikometrik araçtır. Ölçek, hastaların semptom yönetimi, yaşam tarzı düzenlemeleri ve tedaviye uyum gibi kritik özbakım davranışlarını ölçmeye odaklanmaktadır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Esra Yıldız ve Berna Erci tarafından 2017 yılında gerçekleştirilmiştir. Adaptasyon çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, hastaların özbakım düzeylerini belirleyerek eğitim ve destek programlarının etkinliğini artırmak için temel bir araç olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği, kalp yetmezliği, özbakım, uyarlama, psikometri, hemşirelik, davranışsal ölçüm.

Yazarlar

Esra Yıldız, Berna Erci

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, kalp yetmezliği olan hastaların sergiledikleri özbakım davranışlarını sistematik ve nicel bir şekilde değerlendirmektir. Özbakım, kronik hastalık yönetiminde önemli bir bileşen olup, hastaların prognozunu ve yaşam kalitesini doğrudan etkiler. Ölçek, özellikle hastaların diyet, fiziksel aktivite, ilaç uyumu ve semptomları tanıma/yönetme becerilerini ölçerek, hangi alanlarda müdahaleye ihtiyaç duyulduğunu belirlemeye yardımcı olur.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabilmesini hedeflemiştir. Bu, hemşirelerin ve diğer sağlık profesyonellerinin bireyselleştirilmiş bakım planları oluşturmasına olanak tanır.

Yapı

Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği, özbakım davranışı (self-care behaviour) adı verilen karmaşık psikolojik ve davranışsal yapıyı ölçmektedir. Özbakım, hastanın kendi sağlığını korumak ve iyileştirmek için bilinçli olarak aldığı kararlar ve uyguladığı eylemler bütünüdür. Kalp yetmezliği bağlamında bu yapı genellikle üç ana boyutta ele alınır:

• Bakım Sürdürme: İlaçları düzenli kullanma, diyet kısıtlamalarına uyma ve egzersiz yapma gibi günlük rutinlere bağlılık.
• İzleme: Kilo artışı, şişlik veya nefes darlığı gibi semptomları düzenli olarak takip etme ve kaydetme.
• Yönetim: Semptomlar kötüleştiğinde uygun aksiyonları alma (örneğin, doktora başvurma veya diüretik dozunu ayarlama).

Dokuz maddelik kısa form, bu davranışsal bileşenlerin genel bir skorunu sağlayarak, hastanın hastalığıyla ne kadar etkili bir şekilde başa çıktığını gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe geçerlik çalışması (Yıldız ve Erci, 2017), aracın Türk kültürüne uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için yapılmıştır. Geçerlik analizleri genellikle içerik geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği boyutlarında incelenir. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış; yapı geçerliği ise Faktör Analizi yöntemleriyle test edilmiştir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı bir faktör yapısı sergilediği bildirilmiştir. Bu durum, Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği’nin Türkçe formunun, kalp yetmezliği hastalarının özbakım düzeylerini Türkiye’deki popülasyonda geçerli bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Güvenilirlik

Güvenilirlik, bir ölçüm aracının tutarlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Yıldız ve Erci (2017) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin iç tutarlılığı (internal consistency) yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Adaptasyon çalışmasında elde edilen güvenilirlik katsayısının kabul edilebilir düzeyde veya üstünde olduğu rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği’nin Türkçe formunun, klinik araştırmalarda ve uygulamalarda tekrar eden ölçümlerde istikrarlı sonuçlar verebilecek düzeyde güvenilir olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda yapı geçerliğini test etmek amacıyla açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi yöntemlerinden biri veya her ikisi kullanılmıştır. Ölçeğin 9 maddelik kısa formu genellikle tek faktörlü bir yapıyı destekleyecek şekilde tasarlanmıştır, ancak bazı çalışmalarda iki alt boyutun (Özbakım Bakımı ve Özbakım Yönetimi) ayrışabildiği de görülmüştür.

Türkçe uyarlama çalışmasının faktör analizleri, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak öngörülen yapı altında toplandığını ve bu yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin konstrükt geçerliği açısından güçlü kanıtlar sunmaktadır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılır, ancak kaynakta derecelendirme bilgisi net olarak belirtilmemiştir.

Language Available: Türkçe, Orijinal diller (İngilizce, Avrupa dilleri).

Population Group: Kronik Kalp Yetmezliği tanısı almış hastalar.

Age Group: Genellikle yetişkin ve yaşlı popülasyon (Kalp yetmezliği prevalansının yüksek olduğu yaş grupları).

Population Details: Ölçeğin kullanıldığı spesifik popülasyon, Yıldız ve Erci (2017) çalışmasında detaylandırılmıştır. Genellikle Türkiye’deki kardiyoloji kliniklerinde veya polikliniklerinde takip edilen hastalar örneklem grubunu oluşturur.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği. Hastalar, kalp yetmezliğiyle ilgili özbakım davranışlarını ne sıklıkta gerçekleştirdiklerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Kronik hastalık, hasta eğitimi, tedaviye uyum, kardiyoloji, psikometrik özellikler, özbakım davranışı, 9 maddeli ölçek.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar için iletişim adresi: [email protected]

Correspondence Address: Sorumlu yazarın çalıştığı kurum bilgisi kaynakta mevcut değildir (Muhtemelen adaptasyon çalışmasının yapıldığı üniversite veya hastane).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe adaptasyonun yayın yılı 2017’dir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanım izinleri ve ücret bilgisi için sorumlu yazar (Esra Yıldız) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanım genellikle izinle mümkündür.

Kaynaklar

• Yıldız, E. ve Erci, B. (2017). Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği’nin Türkçe geçerlilik ve güvenilirliği. Kafkas Tıp Bilimleri Dergisi, 8(1), 55-60. doi: 10.5505/kjms.2018.44135

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dokuz-maddelik-avrupa-kalp-yetmezligi-ozbakim-olcegi-toad.pdf

Dokuz Maddelik Avrupa Kalp Yetmezliği Özbakım Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.