Şok Anksiyete Ölçeği

Özet

Şok Anksiyete Ölçeği (ŞÖAÖ), orijinal olarak İngilizce geliştirilen Florida Şok Anksiyetesi Ölçeği’nin (Florida Shock Anxiety Scale – FSAS) Türkçe’ye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri incelenmiş bir versiyonudur. Bu ölçek, özellikle hayat kurtarıcı bir cihaz olan İmplant Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör (ICD) taşıyan hastalarda, cihazdan şok alma korkusu ve bu duruma bağlı gelişen anksiyete düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, hastaların yaşam kalitesini ve psikolojik yükünü değerlendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Uyarlama çalışması, Ölçek’in Türk kültürü ve diline uygunluğunu, geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Şok Anksiyetesi, İmplant Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör, ICD, Uyarlama, Psikoloji, Kardiyoloji, Geçerlik, Güvenirlik, Sağlık Bilimleri.

Yazarlar

Havva Öz ALKAN, Nevin ENÇ. (Orijinal FSAS yazarları haricinde, Türkçe uyarlamayı gerçekleştiren yazarlar).

Amaç

Şok Anksiyete Ölçeği’nin temel amacı, ICD hastalarında cihazın çalışması sonucu ortaya çıkabilecek elektriksel şok beklentisiyle ilişkili spesifik kaygı düzeyini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara hastaların psikososyal durumlarını değerlendirme ve bu kaygıya yönelik hedeflenmiş müdahaleler geliştirme konusunda veri sağlamayı amaçlar. Ölçeğin Türkçe uyarlaması ise, Türkiye’deki ICD hastaları popülasyonunda güvenilir ve geçerli bir ölçüm aracı ihtiyacını karşılamak üzere gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, ICD cihazının varlığının ve potansiyel şok deneyiminin hastanın günlük yaşam aktiviteleri, duygusal durumu ve genel adaptasyonu üzerindeki etkilerini anlamlandırmaya yardımcı olur. Yüksek şok anksiyetesi skorları, daha düşük yaşam kalitesi, tedaviye uyumsuzluk ve artan psikolojik distress ile ilişkilidir. Bu nedenle, ölçek tarama ve klinik izleme aracı olarak kilit bir öneme sahiptir.

Yapı

Şok Anksiyete Ölçeği (FSAS), hastanın ICD şoku alma korkusu etrafında dönen bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkilerini ölçen tek boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçeğin ölçtüğü temel psikolojik yapı, ICD şokuna özgü kaygı (Shock-Specific Anxiety) veya cihazla ilişkili anksiyete olarak tanımlanır. Bu yapı, genel anksiyete bozukluklarından farklı olarak, doğrudan defibrilatörün işlevselliği ve olası acı verici müdahaleleri ile ilişkilidir.

Ölçek maddeleri genellikle şok beklentisi, şokun sonuçlarına dair endişeler ve cihazın varlığının yarattığı kısıtlamalar gibi konuları kapsar. Bu odaklanmış yapı, klinisyenlerin hastanın anksiyetesinin kaynağını net bir şekilde belirlemesine ve ICD kullanımına adaptasyon sürecini desteklemesine olanak tanır.

Geçerlik

Şok Anksiyete Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Oz Alkan & Enç, 2017), ölçeğin yapısal ve eşzamanlı geçerliği incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde, ICD hastalarında şok anksiyetesi yapısını ölçmede yeterli düzeyde geçerli olduğunu göstermiştir.

Genellikle uyarlama çalışmalarında, yapı geçerliğini desteklemek amacıyla Faktör Analizi kullanılırken, eşzamanlı geçerlik için de benzer psikolojik yapıları ölçen diğer ölçeklerle korelasyonlar incelenir (örneğin, yaşam kalitesi veya genel anksiyete ölçekleri). Bu çalışma, ölçeğin teorik olarak beklenen diğer değişkenlerle anlamlı ilişkiler gösterdiğini ve dolayısıyla Şok Anksiyetesi kavramını başarılı bir şekilde temsil ettiğini ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Türkçe Şok Anksiyete Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa değeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. 2017 uyarlama çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa değerlerinin, ölçeğin Türk popülasyonunda yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtladığı varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık, ölçekteki tüm maddelerin Şok Anksiyetesi yapısına istikrarlı bir şekilde katkıda bulunduğunu gösterir.

Faktör Analizi

Oz Alkan ve Enç (2017) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışmasında, Şok Anksiyete Ölçeği’nin (FSAS) faktör yapısının Türk örnekleminde doğrulanması için faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Orijinal FSAS, genellikle tek faktörlü bir yapıya sahiptir. Uyarlama çalışması, bu tek faktörlü yapının Türkçe versiyon için de uygun olduğunu, yani tüm maddelerin tek bir temel psikolojik yapı (Şok Anksiyetesi) altında toplandığını doğrulamıştır. Bu sonuç, ölçeğin kavramsal bütünlüğünü ve kültürler arası geçerliliğini desteklemektedir.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal FSAS formatına göre 4 veya 5 puanlı Likert ölçeği beklenir.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Klinik Popülasyon

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: İmplant Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör (ICD) takılı olan hastalar.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan, bireyin şok beklentisiyle ilgili kaygı düzeyini değerlendiren psikometrik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Kardiyak Cihazlar, Kaygı, Psikometrik Özellikler, Adaptasyon, Hastalık Yönetimi, Yaşam Kalitesi, Kardiyak Rehabilitasyon.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Şok Anksiyete Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar Havva Öz ALKAN ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik ve klinik kullanımda telif haklarına riayet edilmesi önemlidir.

Kaynaklar

• Oz Alkan, H., & Enç, N. (2017). Validity and Reliability of the Florida Patient Acceptance Survey and Florida Shock Anxiety Scale in Turkish Patients with Implantable Cardioverter Defibrillation. Health Sciences, 6(10), 21-32.

• Bu çalışmanın orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: validity-and-reliability-of-the-florida-patient-acceptance-survey-and-florida-shock-anxiety-scale-in.pdf

Şok Anksiyete Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Bu bölüme ait ölçek maddeleri, sağlanan orijinal kaynak içeriğinde mevcut değildir. Bu nedenle, maddeler burada listelenememiştir.

Şok Anksiyete Ölçeği (FSAS) genellikle 10 maddeden oluşur ve ICD hastalarının şok alma korkusuyla ilgili çeşitli duygusal ve bilişsel tepkilerini değerlendirir. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen referans kaynağa başvurulması gerekmektedir.