Sosyal Ağların Benimsenmesi Ölçeği

Özet

Sosyal Ağların Benimsenmesi Ölçeği (SABÖ), Y. Usluel-Koçak ve S. G. Mazman tarafından 2009 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, bireylerin özellikle sosyal ağlar gibi çevrimiçi platformları benimseme süreçlerini incelemek amacıyla tasarlanmıştır. Bu geliştirme çalışması sonucunda, sosyal ağların kullanımını ve kabulünü değerlendiren, teorik ve istatistiksel olarak doğrulanmış, 5 faktörlü ve 21 maddeden oluşan bir yapıya ulaşılmıştır. Ölçek, kullanıcıların algılanan yarar, kullanım kolaylığı ve sosyal etkileşim gibi temel benimseme boyutlarını onlu Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanarak ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Ağ Benimsenmesi, Facebook, Kullanım Kolaylığı, Sosyal Etki, Topluluk Kimliği, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yasemin Koçak Usluer, S. G. Mazman

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin sosyal ağları (özellikle çalışmanın yapıldığı dönemde popüler olan Facebook platformunu) benimseme düzeylerini ve bu benimsemeyi etkileyen temel psikososyal ve teknolojik faktörleri belirlemektir. Ölçek, teknoloji kabul modellerinin (TAM) sosyal ağ bağlamına uyarlanabilirliğini test etmek ve bu alanda kullanılan geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Bu araç, eğitim bilimleri ve iletişim teknolojileri alanlarında sosyal ağ kullanım alışkanlıklarının, motivasyonlarının ve algılanan engellerinin sistematik olarak incelenmesine olanak tanır.

Yapısal Alan

Sosyal Ağların Benimsenmesi Ölçeği, kullanıcıların teknoloji kabul sürecini etkileyen beş temel psikolojik ve sosyal yapıyı ölçmektedir. Bu faktörler, özellikle sosyal ağ platformlarının kullanıcılar tarafından nasıl algılandığını ve kabul edildiğini açıklamaktadır.

Ölçek tarafından ölçülen ana yapılar şunlardır:

• Yarar (Utility): Kullanıcının sosyal ağı kullanmanın kişisel veya profesyonel faydalarına dair algısı.
• Kullanım Kolaylığı (Ease of Use): Kullanıcının sosyal ağı kullanmak için gereken çabanın düşük olduğuna dair algısı.
• Sosyal Etki (Social Influence): Çevredeki önemli kişilerin (arkadaşlar, aile) sosyal ağı kullanma eğiliminin birey üzerindeki baskısı veya etkisi.
• Kolaylaştırıcı Faktörler (Facilitating Conditions): Sosyal ağı kullanmayı destekleyen teknik ve kurumsal altyapının varlığına dair algı.
• Topluluk Kimliği (Community Identity): Kullanıcının sosyal ağ içindeki sanal topluluğa ait olma hissi ve bu kimliğe verdiği önem.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini sağlamak amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. Toplam 606 katılımcıdan elde edilen veri seti ikiye ayrılmıştır. Verilerin çift numaralı olan yarısı, ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak için açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulamasına tabi tutulmuştur.

Verilerin tek numaralı olan diğer yarısı ise, AFA sonucunda elde edilen 5 faktörlü yapının teorik modelle uyumunu test etmek amacıyla kullanılmıştır. Bu amaçla hem birinci düzey hem de ikinci düzey doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. Bu iki aşamalı analiz süreci, ölçeğin ölçülen yapıyı tutarlı bir şekilde temsil ettiğini istatistiksel olarak doğrulamıştır.

Güvenirlik

Sosyal Ağların Benimsenmesi Ölçeği’nin güvenirlik çalışmalarında iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Güvenirlik analizlerinin temel bileşenleri, ölçeğin genel iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alpha katsayısının hesaplanması ve her bir maddenin ölçeğin bütününe olan katkısını değerlendiren madde-toplam korelasyonlarının incelenmesi olmuştur.

Bu analizler, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda ne kadar tutarlı olduğunu göstermiş ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde başlangıçta 23 maddeden oluşan bir taslak ölçek hazırlanmıştır. Bu taslak, Facebook’un benimsenmesine ilişkin beş temel faktörü kapsamaktaydı: Yarar (4 madde), Kullanım Kolaylığı (4 madde), Sosyal Etki (4 madde), Kolaylaştırıcı Faktörler (7 madde) ve Topluluk Kimliği (4 madde).

Yapılan açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin nihai yapısının 5 faktörlü ve toplam 21 maddeden oluştuğunu kuramsal ve istatistiksel olarak doğrulamıştır. Bu yapı, bireylerin sosyal ağları kabul etme sürecini multidisipliner bir yaklaşımla açıklamaktadır.

Envanter Bilgileri

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Kendini Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe

Population Group: Sosyal Ağ Kullanıcıları

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin veya yükseköğrenim öğrencileri)

Population Details: Yapı geçerliliği çalışması 606 katılımcı üzerinden gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: 10’lu Likert tipi derecelendirme. Yanıtlar 1=”Hiç katılmıyorum” ve 10=”Tamamen katılıyorum” arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji Kabul Modeli, Cronbach Alpha, Yapı Geçerliliği, Açımlayıcı Faktör Analizi, Kullanıcı Deneyimi, Dijital Psikoloji.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009

İzinler ve Ücret: İzin ve ücret bilgisi açıkça belirtilmemiştir. Sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

Usluel-Koçak, Y., ve Mazman, S. G. (2009). Sosyal Ağların Benimsenmesi Ölçeği. Journal of Educational Sciences & Practices, 8(15), 137-157.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: sosyal-aglarin-benimsenmesi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Sosyal Ağların Benimsenmesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçeğin nihai 21 maddesi listelenmemiştir. Aşağıda, geliştirme aşamasında hazırlanan 23 maddelik taslak ölçeğin faktör ve madde dağılımı sunulmaktadır.

Taslak ölçek, Facebook’un benimsenmesine ilişkin toplam beş faktörden oluşmaktadır:

• “Yarar” altında 4 madde
• “Kullanım kolaylığı” altında 4 madde
• “Sosyal etki” altında 4 madde
• “Kolaylaştırıcı faktörler” altında 7 madde
• “Topluluk kimliği” altında 4 madde

Nihai 21 maddelik ölçek yapısı, bu taslak maddelerin faktör yükleri ve istatistiksel uygunlukları temel alınarak son halini almıştır.