Florida Şok Anksiyete Ölçeği (FŞAÖ)

Özet

Florida Şok Anksiyete Ölçeği (FŞAÖ), implante edilebilen kardiyoverter defibrilatör (ICD) cihazı taşıyan hastalarda görülen şok anksiyetesi düzeyini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, ICD hastalarının yaşam kalitesi ve psikolojik sağlığı üzerinde önemli bir etkiye sahip olan anksiyete durumunu, özellikle cihazın şok verme ihtimaline yönelik kaygıları değerlendirmektedir.

Ölçek, toplamda 10 maddeden oluşmakta olup, bireylerin şokla ilgili kaygılarını 5’li Likert tipi derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman) kullanarak öz-bildirim yoluyla değerlendirmesine olanak tanır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması Tuğba Yardımcı tarafından 2015 yılında gerçekleştirilen doktora tezi kapsamında yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Florida Şok Anksiyete Ölçeği, FŞAÖ, ICD, Şok Anksiyetesi, Kardiyoloji, Psikometri, Uyarlama, Psikolojik Değerlendirme.

Yazarlar

Tuğba Yardımcı

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ICD cihazı kullanan bireylerde, cihazın potansiyel olarak uygulayabileceği elektrik şoklarına bağlı olarak gelişen özgül kaygı düzeyini saptamaktır. Bu anksiyete türü, hastaların günlük yaşamlarını, tedaviye uyumlarını ve genel yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmektedir.

FŞAÖ, klinik ortamlarda ve araştırma çalışmalarında, şok anksiyetesi şiddetini nicel olarak ölçerek, uygulanan psikoeğitim veya davranışsal müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek için bir sonuç ölçütü olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, hastalara yönelik destek programlarının geliştirilmesine katkıda bulunulması hedeflenmektedir.

Yapı (Ölçülen Yapı)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, “Şok Anksiyetesi”dir. Bu yapı, genellikle kronik kalp rahatsızlıkları nedeniyle ICD cihazı taşıyan bireylerin, cihazın beklenmedik bir anda hayat kurtarıcı ancak travmatik olabilen elektrik şokunu uygulama ihtimaline karşı duydukları yoğun kaygı ve korku durumunu ifade eder.

Şok anksiyetesi, bilişsel (sürekli şok düşüncesi), duygusal (korku, çaresizlik) ve somatik (çarpıntı, gerginlik) bileşenleri içeren karmaşık bir psikolojik tepkidir. FŞAÖ, bu yapının öznel deneyimini 10 madde aracılığıyla yakalamayı ve bireyin bu kaygıya ne sıklıkta kapıldığını belirlemeyi hedefler.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasına ait spesifik geçerlik verileri (kapsam geçerliği, yapı geçerliği veya ölçüt bağıntılı geçerlik gibi) bu kaynakta doğrudan belirtilmemiştir (-). Bu durum, ölçeğin psikometrik özelliklerinin detaylı bir değerlendirmesi için uyarlamayı içeren doktora tezine (Yardımcı, 2015) başvurulması gerekliliğini göstermektedir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla genellikle doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılır. Bu analizler, FŞAÖ’nün orijinal tek faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da korunduğunu kanıtlamayı amaçlar.

Güvenirlik

FŞAÖ’nün Türkçe versiyonunun güvenirlik analiz sonuçları (iç tutarlılık katsayısı, test-tekrar test güvenirliği veya madde-toplam korelasyonları gibi) bu özette bulunmamaktadır (-). İç tutarlılığın değerlendirilmesi için genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılır ve bu katsayının kabul edilebilir düzeyde olması beklenir.

Yüksek bir güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin şok anksiyetesi yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ölçeğin 10 maddelik kısa yapısı, uygulamasının pratikliğini artırırken, güvenilirliğin korunması, klinik uygulamada geçerli sonuçlar elde etmek için kritik öneme sahiptir.

Faktör Analizi

Florida Şok Anksiyete Ölçeği (FŞAÖ), ICD hastalarındaki şok anksiyetesini ölçmek üzere tasarlanmış olup, genel olarak tek boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu tek boyutluluk, tüm maddelerin tek bir temel kaygı yapısına yüklendiği ve toplam puanın, bireyin şokla ilgili genel kaygı şiddetini yansıttığı anlamına gelir.

Tuğba Yardımcı’nın 2015 tarihli doktora tezinde, ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması sürecinde faktör yapısının incelendiği ve muhtemelen orijinal ölçeğin tek faktörlü yapısının doğrulandığı varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin psikometrik sağlamlığını destekleyen temel bulgulardır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama

Format: 10 maddeden oluşan, kendini raporlama (self-report) tipi bir ölçektir.

Language Available: Türkçe (Uyarlama). Ölçeğin orijinal adı Florida Şok Anksiyete Ölçeği olup, orijinal dilinin İngilizce olduğu varsayılmaktadır.

Population Group: Kardiyoloji hastaları.

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: İmplante edilebilen kardiyoverter defibrilatörlü (ICD) hastalar üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır. Derecelendirme seçenekleri şu şekildedir: 1= hiçbir zaman – 5= her zaman.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Ölçek, Kardiyak Cihazlar, ICD Şoku, Anksiyete Düzeyi, Doktora Tezi, Tuğba Yardımcı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sinop Üniversitesi (Uyarlama çalışması Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Türkçe uyarlaması 2015 yılında yapılmış ve kullanılmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin bilimsel çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Tuğba Yardımcı ile e-posta yoluyla ([email protected]) iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ve ücretlendirme hakkında bilgi mevcut değildir.

Kaynaklar

Yardımcı, T.(2015). İmplante edilebilen kardiyoverter defibrilatörlü (ICD) hastalara uygulanan web tabanlı eğitimin şok anksiyete düzeyine ve yaşam kalitesine etkisi. (Doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İç Hastalıkları Hemşireliği, İzmir.

Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal dökümanı (DOCX formatında) buradan indirilebilir: florida-sok-anksiyete-olcegi-fsao-toad.docx

Florida Şok Anksiyete Ölçeği (FŞAÖ) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte açıkça listelenmemiştir; ancak ölçeğin 10 maddeden oluştuğu belirtilmiştir. Maddelere erişim için Tuğba Yardımcı’nın 2015 tarihli doktora tezine başvurulmalıdır.