Sokratik Sorgulama Beceri Ölçeği

Özet

Sokratik Sorgulama Beceri Ölçeği, 2014 yılında Elif Nur Bozer tarafından ortaöğretim (9-12. sınıf) öğrencilerinin sorgulama becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin düşünce süreçlerinin esasları ve standartları üzerine odaklanma yeteneklerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yapılan geliştirme çalışması sonucunda, ölçeğin yapı geçerliği doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile, güvenirliği ise Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ile kanıtlanmıştır. Toplamda 13 maddeden oluşan bu ölçek, iki temel faktör altında toplanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sokratik Sorgulama, Beceri Ölçeği, Ortaöğretim, Lise Öğrencileri, Faktör Analizi, Psikometri, Düşünce Standartları, Yapı Geçerliği

Yazarlar

Elif Nur Bozer

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören 9. ve 12. sınıf aralığındaki öğrencilerin sahip olduğu Sokratik sorgulama becerilerinin düzeyini güvenilir ve geçerli bir biçimde belirlemektir. Bu beceri, öğrencilerin eleştirel düşünme ve derinlemesine sorgulama yeteneklerinin değerlendirilmesi için merkezi bir rol oynamaktadır.

Ölçek, eğitim bilimleri alanında, özellikle öğretmenlerin öğrencilerin üst düzey düşünme becerilerini ne ölçüde geliştirdiğini veya öğrencilerin bu becerilere ne ölçüde sahip olduğunu tespit etmelerine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede eğitim programlarının etkinliği hakkında önemli geri bildirimler sağlanmaktadır.

Yapı (Konstrukt)

Sokratik Sorgulama Beceri Ölçeği, öğrencilerin düşünce süreçlerini analiz etme ve değerlendirme yeteneklerini ölçen iki temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, Sokratik yöntemin temel prensipleriyle uyumlu olarak belirlenmiştir.

• Düşüncenin Esasları Üzerine Yoğunlaşma: Bireyin bir düşünceyi veya argümanı oluşturan temel bileşenlere odaklanma, kavramları ve varsayımları netleştirme becerisini ifade eder.
• Düşüncenin Standartları Üzerine Yoğunlaşma: Bireyin düşüncenin mantıksal kalitesi, doğruluğu, kesinliği ve derinliği gibi evrensel standartlara göre değerlendirme yapma yeteneğini kapsar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizlerini içermektedir. Ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle desteklendiği gösterilmiştir.

İlk olarak, açımlayıcı faktör analizi (AFA) uygulanmış ve bu analiz sonucunda iki faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Ardından, elde edilen bu iki faktörlü modelin yapısal uygunluğunu test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) gerçekleştirilmiştir. DFA, AMOS istatistik programı kullanılarak yapılmış ve elde edilen uyum indeks değerleri mükemmel uyum düzeyini işaret etmiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (Sokratik Sorgulama Becerisi) başarıyla ölçtüğünü kanıtlayarak yapı geçerliğini sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı ile test edilmiştir. Genel ölçek için hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı .74 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir güvenilirlik düzeyini temsil etmektedir.

Alt boyutların güvenilirlik değerleri ise şu şekildedir: “Düşüncenin Esasları Üzerine Yoğunlaşma” alt boyutu için Cronbach Alfa katsayısı .63; “Düşüncenin Standartları Üzerine Yoğunlaşma” alt boyutu için ise .61 olarak hesaplanmıştır. Çalışmanın genel sonuçları, Sokratik Sorgulama Beceri Ölçeği’nin hem geçerli hem de güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, veri yapısının boyutluluğunu ortaya çıkarmak için açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, ölçeğin toplam 13 maddesinin iki ana faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler, ölçeğin teorik çerçevesini destekleyen yapısal bileşenler olarak tanımlanmıştır.

Elde edilen iki faktörlü model, daha sonra AMOS yazılımı aracılığıyla doğrulayıcı faktör analizine (DFA) tabi tutularak test edilmiştir. DFA sonuçları, modelin gözlenen veriye yüksek düzeyde uyum sağladığını gösteren mükemmel uyum indeksleri (Goodness-of-Fit Indices) ile doğrulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin yapısal geçerliğinin güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Geliştirme (Beceri Ölçeği)

Format: 13 maddeden oluşmaktadır. Derecelendirme, katılımcıların sunulan üç seçenekten birini seçmesini gerektiren, çoktan seçmeli bir formatı andıran kategori temelli bir yapıdır.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ortaöğretim öğrencileri

Yaş Grubu: 9. sınıftan 12. sınıfa kadar olan öğrenciler (Yaklaşık 14-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Çalışma, Necmettin Erbakan Üniversitesi bünyesinde yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında, Konya ilinde bulunan ortaöğretim öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek maddeleri için üç şık sunulmaktadır. Bu şıklar, sorgulama kalitesine göre derecelendirilmiştir: biri “en uygun” soru, diğeri “uygun” soru ve sonuncusu da “uygun değil” soru olarak belirlenmiştir. Bu derecelendirme, öğrencilerin Sokratik sorgulama becerilerinin kalitesini yansıtmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik Analizi, Cronbach Alfa Katsayısı, Düşüncenin Standartları, Eleştirel Düşünme, Eğitim Psikolojisi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, bir yüksek lisans tezi çalışması kapsamında 2014 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanım izinleri ve telif hakları, sorumlu yazar Elif Nur Bozer ve tezin yayınlandığı Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü’ne aittir. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için yazara başvurulması önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: sokratik-sorgulama-beceri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Bozer, E. (2014). Orta öğretim 9-12. sınıf öğrencilerinde sokratik sorgulama beceri ölçeği geliştirilmesi çalışması. (Yüksek lisans tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya). YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanından edinilmiştir.

Tez kaynağına ilişkin ek bilgi için: tez.yok.gov.tr

Sokratik Sorgulama Beceri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, toplamda 13 maddeden oluşmaktadır. Maddeler, öğrencilere sunulan senaryolar veya durumlar karşısında en uygun, uygun ve uygun olmayan sorgulama seçeneklerini belirlemeye yöneliktir.