Yanığa Özel Ağrı Anksiyete Ölçeği

Özet

Yanığa Özel Ağrı Anksiyete Ölçeği (YÖAAÖ), İngilizce orijinali olan Burn-Specific Pain Anxiety Scale (BSPAS) ölçeğinin Türkçe uyarlamasıdır. Bu ölçek, yanık hastalarının yaşadığı ağrıya özgü anksiyete düzeylerini ve bu anksiyetenin neden olduğu kaçınma davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. YÖAAÖ, özellikle yanık tedavisi süreçlerinde (pansuman değişimi, hidroterapi gibi) ortaya çıkan ağrı beklentisine yönelik psikolojik tepkileri değerlendirmede kritik bir araçtır.

Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında Sevgi Deniz-Doğan ve S. Arslan tarafından gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar YÖAAÖ’nün Türk popülasyonunda da güvenilir ve geçerli bir psikometrik araç olduğunu göstermiştir. Bu uyarlama çalışması, yanık tedavisinde psikososyal destek ihtiyacının belirlenmesi ve hedefe yönelik müdahalelerin planlanması açısından önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yanık, Ağrı Anksiyetesi, Anksiyete, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Sevgi Deniz Doğan, S. Arslan

Amaç

Yanığa Özel Ağrı Anksiyete Ölçeği’nin temel amacı, yanık yaralanması olan bireylerde ağrıya yönelik spesifik korku, endişe ve kaçınma eğilimlerini objektif olarak değerlendirmektir. Yanık tedavisinde uygulanan prosedürler (özellikle pansuman ve yara bakımı) yoğun ağrıya neden olabilir ve bu durum hastalarda yüksek düzeyde anksiyete yaratır. Bu anksiyete, tedavi uyumunu düşürebilir ve iyileşme sürecini olumsuz etkileyebilir.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara hastanın ağrı yönetimi stratejilerine olan ihtiyacını belirlemede yardımcı olur. Yüksek puanlar, daha yoğun psikolojik müdahale veya özel ağrı kontrol tekniklerinin gerekliliğini işaret eder. Böylece, tedavi planları hastanın psikososyal ihtiyaçlarına göre bireyselleştirilebilir.

Yapı

Ölçek, yanık yaralanmalarına özgü bağlamda ortaya çıkan ağrı anksiyetesi yapısını ölçmektedir. Bu yapı, üç temel alt bileşeni içermektedir: ağrı korkusu (pain fear), ağrı kaçınması (pain avoidance) ve ağrı bekleyişi (pain anticipation). Ölçek, genel kaygıdan ziyade, hastanın yaralanmasıyla doğrudan ilişkili olan tedavi prosedürleri veya ağrıya neden olan durumlar karşısındaki spesifik bilişsel ve duygusal tepkilerini hedef alır.

Orijinal BSPAS ve dolayısıyla Türkçe uyarlaması olan YÖAAÖ, genellikle tek boyutlu bir yapı sergileyerek, yanığa özgü ağrı anksiyetesini tek bir genel puan üzerinden temsil eder. Bu tek boyutluluk, ölçeğin klinik uygulamada hızlı ve kolay yorumlanmasını sağlamaktadır.

Geçerlik

Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Deniz-Doğan ve Arslan (2019) tarafından yapılmıştır. Yapılan çalışmada yapı geçerliğini incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin orijinal tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde de iyi uyum gösterdiğini ortaya koymuştur.

Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla ilişkisi incelenerek ölçüt bağıntılı geçerliği (örneğin, genel anksiyete veya ağrı şiddeti ölçekleri ile korelasyonu) de değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, YÖAAÖ’nün teorik olarak ilişkili olması beklenen yapılarla anlamlı korelasyonlar gösterdiğini, dolayısıyla yapısal ve ölçümsel açıdan geçerli bir araç olduğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

YÖAAÖ’nün güvenirlik analizleri, iç tutarlılık (internal consistency) yöntemiyle değerlendirilmiştir. Adaptasyon çalışmasında iç tutarlılık katsayısı olarak Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin iç tutarlılığının yeterli düzeyde olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik çalışmaları kapsamında ayrıca test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu yöntem, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verip vermediğini gösterir, bu da ölçeğin zamana karşı kararlılığını kanıtlar. Bu tür yüksek güvenirlik sonuçları, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Yanığa Özel Ağrı Anksiyete Ölçeği’nin faktör yapısı, Türkçe adaptasyon çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (Faktör Analizi) ile incelenmiştir. Bu analiz, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test etmeyi amaçlamıştır.

Analiz sonuçları, ölçeğin beklenen tek boyutlu yapısını doğrulamıştır. Faktör yükleri, her bir maddenin ölçülen yanığa özgü ağrı anksiyetesi yapısına güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyerek, tek bir toplam skorun hesaplanmasının psikometrik açıdan uygun olduğunu teyit etmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Ölçeği (Genellikle 0 “Hiçbir zaman” ile 4 “Her zaman” arasında derecelendirilen maddelerden oluşur. Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmediği için standart BSPAS formatı esas alınmıştır.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Yanık Hastaları

Yaş Grubu: Yetişkinler (Klinik popülasyonda ergenlik döneminden itibaren kullanılabilir.)

Popülasyon Detayları: Yanık merkezlerinde veya ayakta tedavi gören, yara bakımı ve pansuman değişimi gibi ağrılı prosedürlere maruz kalan hastalar.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalı, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen psikometrik bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

BSPAS, Yanık Tedavisi, Ağrı Yönetimi, Psikososyal Değerlendirme, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sevgi Deniz Doğan

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Mevcut Değil

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Makale referansında belirtilen kurumsal adres.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2019

Kullanım İzinleri: Ölçeğin ticari olmayan akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücretlendirme: Bilgi Mevcut Değil.

PDF Erişimi: Ölçeğin Türkçe versiyonunun PDF dosyası bu bağlantıdan indirilebilir: yaniga-ozel-agri-anksiyete-olcegi-toad.pdf

Orijinal ölçeğin linki: toad.halileksi.net

Kaynaklar

Deniz-Doğan, S., & Arslan, S. (2019). Validity and Reliability of Turkish Version of the Burn-Specific Pain Anxiety Scale. Journal of Burn Care & Research, 40(6), 818-822. DOI: 10.1093/jbcr/irz091

Yanığa Özel Ağrı Anksiyete Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurunuz.