Şiddete Maruz Kalma Ölçekleri

Özet

Şiddete Maruz Kalma Ölçekleri (ŞMKO), bireylerin yaşamlarında karşılaştıkları farklı şiddet biçimlerine maruz kalma düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu giriş, özellikle ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasına odaklanmaktadır. Fadime Kaya ve Hakan Bilgin tarafından 2012 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin lise öğrencilerinde geçerlik ve güvenilirliğini incelemiştir. Çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve ergen popülasyonunda şiddet deneyimlerini değerlendirmedeki potansiyelini ortaya koymayı amaçlamıştır.

Uyarlama süreci, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının korunmasını hedeflerken, dilsel ve kültürel eşdeğerliği sağlamak için titizlikle yürütülmüştür. Bu ölçek, özellikle gençlerin fiziksel, duygusal ve cinsel şiddet gibi çeşitli maruziyet türlerini bildirmelerine olanak tanıyarak, okullarda ve toplumsal bağlamda şiddetin yaygınlığını anlamak için kritik bir psikometri aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Şiddete Maruz Kalma Ölçekleri, Şiddet, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Lise Öğrencileri, Psikolojik Değerlendirme

Yazarlar

Fadime Kaya, Hakan Bilgin

Amaç

Şiddete Maruz Kalma Ölçeklerinin temel amacı, bireylerin yaşamları boyunca karşılaştıkları veya tanık oldukları çeşitli şiddet türlerinin yoğunluğunu ve sıklığını sistematik olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle okul ortamlarında veya aile içinde yaşanan fiziksel saldırı, duygusal istismar, tehdit ve cinsel taciz gibi deneyimleri kapsamaktadır. Ölçek, maruziyetin boyutlarını nicel hale getirerek, risk altındaki popülasyonların belirlenmesine ve önleyici müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlar.

Kaya ve Bilgin tarafından yapılan Türkçe uyarlamasının özel amacı, orijinal ölçeği Türk lise öğrencilerinin kültürel ve dilsel bağlamına adapte etmek ve bu popülasyonda ölçeğin psikometrik yeterliliğini kanıtlamaktır. Bu sayede, Türkiye’de ergenler arasında şiddet maruziyetinin epidemiyolojik çalışmalarla incelenmesi mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Şiddete Maruz Kalma Ölçekleri, genellikle çok boyutlu bir yapı ölçer. Bu yapı, şiddetin farklı bağlamlarda (örneğin, aile, okul, akran grubu) ve farklı biçimlerde (örneğin, fiziksel, psikolojik, cinsel) deneyimlenmesini kapsar. Ölçeğin temel psikolojik yapısı, bireyin travmatik veya zararlı sosyal etkileşimlere ne ölçüde hedef olduğunu belirlemektir.

Tipik olarak, ölçek alt boyutlara ayrılır. Bu alt boyutlar şunları içerebilir (uyarlanan orijinal ölçeğe bağlı olarak):

• Fiziksel Şiddete Maruz Kalma: Vurma, itme, yaralama gibi doğrudan fiziksel zarar görme eylemleri.
• Duygusal/Sözel Şiddete Maruz Kalma: Aşağılama, tehdit etme, alay etme, sürekli eleştiri gibi psikolojik zarar veren eylemler.
• Cinsel Şiddete Maruz Kalma: İstenmeyen cinsel temas veya taciz.
• Tanıklık Etme: Başkalarının şiddet görmesine şahit olma deneyimi (dolaylı maruziyet).

Geçerlik

Kaya ve Bilgin (2012) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliği öncelikli olarak incelenmiştir. Yapı geçerliliği çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen psikolojik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için temel teşkil eder. Bu tür çalışmalarda genellikle doğrulayıcı veya açıklayıcı faktör analizi teknikleri kullanılır.

Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer faktör yüklerine sahip olduğunu göstermiş ve Türk lise öğrencileri örnekleminde geçerli bir ölçüm sağladığını desteklemiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili değişkenlerle (örneğin, depresyon, anksiyete, düşük özsaygı) beklenen yönde ilişkilenip ilişkilenmediğini gösteren eşzamanlı geçerlik kanıtları da sunulmuş olabilir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlılığını ifade eder. Kaya ve Bilgin (2012) çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık (içsel güvenilirlik) düzeyleri muhtemelen Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Şiddete Maruz Kalma Ölçeklerinin Türkçe versiyonunun alt boyutları ve toplam puanı için elde edilen iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin Türk popülasyonunda yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamıştır. Bu, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle uygulandığında benzer sonuçlar vereceği beklentisini güçlendirir. Test-tekrar test güvenilirliği gibi diğer güvenilirlik yöntemleri de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, Şiddete Maruz Kalma Ölçeklerinin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçekteki çok sayıda maddenin altında yatan temel boyutları veya faktörleri belirlemeyi amaçlar. Genellikle, şiddet maruziyetinin farklı türleri (örneğin, duygusal, fiziksel) ayrı faktörler olarak ortaya çıkmaktadır.

Kaya ve Bilgin (2012), lise öğrencilerinden toplanan veriler üzerinde yaptıkları analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısıyla uyumlu, anlamlı ve yorumlanabilir faktör yapısı elde etmişlerdir. Bu faktör yapısı, ölçeğin Türk kültürü bağlamında da şiddet maruziyetini çok boyutlu bir şekilde ölçtüğünü desteklemektedir. Faktör yüklerinin yeterli düzeyde olduğu ve faktörlerin birbirlerinden ayrıştığı rapor edilmiştir.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Uyarlama (Orijinal bir ölçeğin Türkçe versiyonu)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert tipi derecelendirme içermesi muhtemeldir.)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor, muhtemelen İngilizce)

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Lise öğrencileri (Yaklaşık 14-18 yaş)

Popülasyon Detayları: Kaya ve Bilgin (2012) çalışması, Türkiye’deki lise öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireylerin belirli bir zaman dilimi içinde (örneğin, son 12 ay) belirli şiddet eylemlerine ne sıklıkta maruz kaldıklarını değerlendirmelerini ister. Derecelendirme formatı, sıklığı (hiçbir zaman, bazen, sık sık vb.) ölçen Likert tipi bir yapıya sahip olabilir.

Anahtar Kelimeler

Ergen Psikolojisi, Travma, İstismar, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Duygusal Şiddet, Fiziksel Şiddet

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Makalede belirtilen kurumsal adres (Detaylar kaynakta mevcuttur.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanım izinleri için sorumlu yazar Fadime Kaya ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik veya klinik amaçlı kullanımlar için izin prosedürleri, yazarın kurumsal politikalarına bağlıdır.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret durumu yazarla doğrudan görüşülmelidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2012

Kaynaklar

Kaya, F. ve Bilgin, H. (2012). Şiddete Maruz Kalma Ölçekleri Türkçe uyarlaması: Lise öğrencilerinde geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 13, 151-157.

Bu ölçekle ilgili orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: siddete-maruz-kalma-olcekleri-toad.pdf

Şiddete Maruz Kalma Ölçeklerinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içeriğinde ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Maddeler, yukarıda belirtilen Kaya ve Bilgin (2012) referansındaki orijinal makalede yer almaktadır. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.