Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği Çocuk Formu

Özet

Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği Çocuk Formu, ilk olarak yabancı dilde geliştirilmiş bir ölçüm aracının Türkçe’ye uyarlama çalışmasıdır. Bu form, özellikle ilköğretim düzeyindeki öğrencilerin şiddet içeren davranışlara karşı gösterdikleri tutum düzeylerini, bu tutumların kabul veya reddedilme derecesini belirlemek amacıyla kullanılmıştır. Ölçeğin Türkiye adaptasyonu, 2010 yılında S. Demirbağ-Bolat tarafından yürütülen bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, 6. sınıf öğrencilerinin şiddete yönelik tutumları ile zorba-kurban olma durumları arasındaki ilişkileri, aile içi şiddete maruz kalma değişkeni açısından incelemektir. Ölçek, çocuk ve ergen popülasyonunda şiddet algısının psikometrik olarak değerlendirilmesi için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Şiddet, tutum, çocuk, zorbalık, ölçek uyarlama, aile içi şiddet, ilköğretim, psikometri.

Yazarlar

S. Demirbağ-Bolat (Uyarlayan).

Amaç

Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği Çocuk Formu’nun temel amacı, hedef popülasyon olan ilköğretim 6. sınıf öğrencilerinin şiddet eylemlerine karşı geliştirdikleri bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimleri ölçmektir. Bu ölçek, öğrencilerin şiddeti ne ölçüde meşrulaştırdığını veya kınadığını belirleyerek, şiddet eğilimlerinin erken yaşta tespit edilmesine olanak tanır. Uyarlama çalışmasında özel olarak, öğrencilerin bu tutumlarının aile içi şiddet ortamında büyüme gibi çevresel faktörlerle nasıl ilişkilendiğini ortaya koymak hedeflenmiştir. Bu sayede, önleyici müdahale programlarının geliştirilmesine bilimsel zemin hazırlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel bir kavram olan şiddete yönelik tutum yapısını ölçmektedir. Tutum, bireyin belirli bir objeye, duruma veya kişiye karşı gösterdiği öğrenilmiş ve nispeten kalıcı eğilimdir. Bu özel ölçek bağlamında, yapı; fiziksel şiddet, sözel şiddet veya dolaylı şiddet gibi farklı şiddet biçimlerinin kabul edilebilirliği veya gerekçelendirilmesi üzerine odaklanır. Ölçek, genellikle şiddeti onaylama, şiddeti araç olarak görme ve şiddeti reddetme gibi alt boyutlardan oluşarak, tutumun çok boyutlu doğasını yakalamayı amaçlar. Çocukların şiddete karşı geliştirdiği bu tutumlar, onların gelecekteki zorba veya kurban rollerini üstlenme olasılıklarını anlamada kritik bir psikometrik göstergedir.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi doğrudan verilmemiş olsa da, uyarlama çalışmalarında ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu göstermek için kapsamlı geçerlik analizleri yapılması zorunludur. Bu kapsamda, ölçeğin yapı geçerliğinin sağlanması amacıyla genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılır. Ek olarak, ölçeğin ölçtüğü yapıyla teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer değişkenlerle (örneğin, saldırganlık veya empati ölçekleri) korelasyonunun incelendiği ölçüt bağıntılı geçerlik (eş zamanlı geçerlik) çalışmaları da yapılmış olmalıdır. Geçerlik çalışmaları, ölçek maddelerinin gerçekten şiddete yönelik tutumu ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlar.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, aynı koşullar altında tekrar uygulandığında tutarlı sonuçlar verme yeteneğini ifade eder. Uyarlama tezinde, genellikle ölçeğin iç tutarlılığını test etmek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu gösterir. Çocuk popülasyonunda kullanılan ölçeklerde, güvenirlik katsayısının genellikle kabul edilebilir sınırların (örneğin, .70 ve üzeri) üzerinde olması beklenir. Güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana karşı kararlılığını (test-tekrar test güvenilirliği) da içerebilir, ancak en yaygın rapor edilen değer iç tutarlılık katsayısıdır.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir aşaması olan Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu ve yapısal geçerliğini test etmek için kullanılmıştır. Büyük olasılıkla, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin kaç faktörden oluştuğu ve maddelerin hangi faktörlere yüklendiği incelenmiştir. Bu analiz, şiddete yönelik tutumun farklı alt boyutlarının (örneğin, fiziksel şiddeti onaylama, sözel şiddeti meşrulaştırma) Türk örnekleminde de ayrışıp ayrışmadığını doğrular. Eğer orijinal ölçek çok faktörlü bir yapıya sahipse, uyarlamada da bu yapının korunması beklenir.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Orijinal ölçeğin formatı temel alınarak, genellikle 4 veya 5 seçenekli Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanıldığı varsayılmaktadır (Örneğin: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: İlköğretim öğrencileri.

Yaş Grubu: Tipik olarak 11-12 yaş (İlköğretim 6. sınıf).

Popülasyon Detayları: Demirbağ-Bolat (2010) tezinde, Tokat ilinde öğrenim gören ilköğretim 6. sınıf öğrencileri üzerinde uygulanmıştır. Çalışma, öğrencilerin aile içi şiddet deneyimleri açısından karşılaştırmalı bir incelemeyi içermiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulaması şeklinde gerçekleştirilen, kağıt ve kalem (veya dijital) yoluyla uygulanan öz bildirim ölçeğidir. Öğrencilerden, şiddet içeren ifadelere ne ölçüde katılıp katılmadıklarını belirtmeleri istenmiştir. Puanlama, genellikle şiddeti onaylayan maddeler için yüksek puan, reddeden maddeler için düşük puan verecek şekilde yapılır. Yüksek toplam puan, şiddete yönelik olumlu tutumu (kabulü) işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Tutum ölçeği, çocuk psikometri, zorbalık, şiddeti meşrulaştırma, Cronbach Alfa, yapı geçerliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tokat (Tezin hazırlandığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında kesin bilgi mevcut değildir. Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında uyarlama olarak kullanılmıştır. Bu tür akademik çalışmalar genellikle ilgili üniversite ve yazarın izniyle kullanılabilir.

• Test Yılı (Uyarlama): 2010
• Ücret: Ticari bir ölçek olmadığı için ücret bilgisi mevcut değildir.
• İzinler: Kullanım için tez yazarından ve danışmanından izin alınması önerilir.

Kaynaklar

1. Demirbağ-Bolat, S. (2010). İlköğretim 6. sınıf öğrencilerinin şiddete yönelik tutum ve zorba-kurban olma durumlarının aile içi şiddet açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Tokat.
2. Tez kaynağına doğrudan erişim bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği Çocuk Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta Şiddete Yönelik Tutum Ölçeği Çocuk Formu’nun maddeleri (soruları) yer almamaktadır. Maddeler, tezin tam metninde bulunabilir.