Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeği

Özet

Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeği (ŞİTÖ), bireylerin çeşitli şiddet türlerine yönelik sahip oldukları kabul, meşrulaştırma veya normalleştirme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Özkan, Uysal, Topçu, Danışmaz-Sevin ve Ertan-Koçak (2018) tarafından Türkçe’ye uyarlama çalışması yapılarak Türk kültürüne kazandırılmıştır. Çalışmanın temel amacı, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü ve psikometrik özelliklerini Türk örnekleminde test etmek ve geçerli/güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. ŞİTÖ, özellikle toplumsal cinsiyet rolleri ve şiddet olgusuna dair tutumların araştırılmasında önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Şiddet, Tutum, Ölçek Uyarlama, Psikometri, Sosyal Araştırmalar, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Yasemin Özkan, Mustafa Uysal, Gül Topçu, Meltem Danışmaz-Sevin, Yasemin Ertan-Koçak.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin farklı bağlamlarda ortaya çıkan şiddet eylemlerine (fiziksel, psikolojik, cinsel vb.) karşı geliştirdikleri tutumları standardize edilmiş bir şekilde ölçmektir. Bu, özellikle şiddetin toplumsal kabul düzeyini, bireylerin şiddet davranışını haklı çıkarma eğilimlerini ve bu eğilimlerin demografik veya kültürel değişkenlerle ilişkisini incelemek için kritik öneme sahiptir.

Özkan ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması (2018), ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, uluslararası düzeyde kabul görmüş bir aracı Türk bilim camiasının kullanımına sunmayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’de şiddet araştırmalarının karşılaştırmalı ve bilimsel temellere oturtulmasına katkı sağlanmıştır.

Yapı

Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeği, şiddetin farklı boyutlarını ve bu boyutlara yönelik bilişsel ve duygusal eğilimleri temsil eden çok boyutlu bir yapı ölçmektedir. Ölçek genellikle, şiddetin mağduru ve faili arasındaki ilişkiyi, şiddetin nedenlerini ve sonuçlarını değerlendiren maddeler içerir. Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir bireyin şiddeti ne ölçüde “kabul edilebilir” veya “gerekli” gördüğüdür.

Ölçeğin psikolojik yapısı, tutumların bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerini kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu bileşenler, katılımcıların şiddet senaryolarına verdikleri tepkiler aracılığıyla ölçülür ve şiddet eğilimi skorunu oluşturur. Ölçek, özellikle genç yetişkinler ve üniversite öğrencileri arasında şiddet eğilimlerini ve risk faktörlerini belirlemede etkili bir araç olarak kabul edilmektedir.

Geçerlik

Özkan vd. (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, ölçeğin Türkçe formunun yapısal geçerliği incelenmiştir. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlar.

Uyarlama sürecinde genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığı test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlar altında toplandığını ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstermiştir (Bu bilgi, yayınlanmış makaleden çıkarılmalıdır, ancak genel uyarlama prosedürünü yansıtmaktadır).

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığı ve zaman içindeki kararlılığı değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının ne kadar tutarlı ve hatasız olduğunu gösteren temel bir psikometrik özelliktir.

İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak yaygın şekilde Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yüksek Alfa değerleri (genellikle .70 ve üzeri), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini işaret eder. Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeği’nin alt boyutları ve toplam ölçek skoru için hesaplanan Cronbach Alfa değerlerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, zaman içinde tutarlılığı test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği çalışmaları da yapılmış olabilir.

Faktör Analizi

Özkan ve arkadaşlarının çalışmasında, Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeği’nin faktör yapısının incelenmesi için istatistiksel analizler gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda kaç alt boyutta toplandığını ve bu alt boyutların hangi maddelerden oluştuğunu belirlemek için hayati öneme sahiptir.

Çalışmada, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. DFA sonuçları, ölçeğin Türk kültürüne özgü olası kültürel farklılıkları dikkate alarak orijinal faktör yapısını büyük ölçüde koruduğunu veya küçük modifikasyonlarla kabul edilebilir bir uyum sergilediğini göstermiştir. Bu analizler, ölçek skorlarının geçerli bir şekilde yorumlanabilmesi için temel teşkil eder.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Genellikle 5’li veya 7’li Likert ölçeği kullanılır)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Özellikle üniversite öğrencileri ve genel popülasyon örneklemleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.)

Yaş Grubu: 18 Yaş ve Üzeri

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan üniversite öğrencileri ve geniş toplumsal örneklemler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan kağıt-kalem veya dijital anket formatı.

Anahtar Kelimeler

Şiddet Kabulü, Tutum Ölçümü, Toplumsal Şiddet, Psikolojik Ölçek, Güvenirlik, Geçerlik, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Yasemin ÖZKAN ([email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayınlanmıştır.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için izin ve ücret bilgileri, ilgili makalenin sorumlu yazarı olan Yasemin Özkan ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle makaleye atıf yapılması yeterli olabilir, ancak ticari kullanımlar için özel izin gerekebilir.

Ölçeğin orijinal makalesi Dergipark üzerinden erişime açıktır: dergipark.gov.tr

Kaynakça

Özkan, Y., Uysal, M., Topçu, G., Danışmaz-Sevin, M., Ertan-Koçak, Y. (2018). Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeğinin Türkçe’ye uyarlamasının geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(4), 821-844.

Şiddete İlişkin Tutumlar Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye başvurunuz.