Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği

Özet

Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği, Arzu Özyürek tarafından 2017 yılında geliştirilen, bireylerin çocuk istismarı ve ihmali konularındaki bilişsel ve duyuşsal farkındalık düzeylerini ölçmeyi amaçlayan özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, çocuklara yönelik fiziksel, duygusal ve cinsel şiddet ile ihmal gibi farklı türdeki olumsuz davranış biçimlerine karşı toplumun hassasiyetini ve tepki verme eğilimini değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu geliştirme çalışması, alanyazına önemli bir katkı sağlayarak, koruyucu ve önleyici hizmetlerin planlanmasında kullanılabilecek güvenilir veriler sunmaktadır.

Ölçek geliştirme süreci, kapsamlı bir literatür taraması ve uzman görüşleri alınarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türkiye bağlamında çocuk refahı ve korunması alanında çalışan profesyonellerin ve genel popülasyonun duyarlılık seviyelerini belirlemede etkin bir şekilde kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuğa Yönelik Şiddet, Duyarlılık, Ölçek Geliştirme, Çocuk İstismarı, Psikometri, Çocuk Koruma, Sosyal Farkındalık.

Yazarlar

Arzu Özyürek

Amaç

Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin çocuklara karşı uygulanan şiddet ve ihmal durumlarına ilişkin tutum, bilgi ve farkındalık düzeylerini standardize edilmiş bir yöntemle belirlemektir. Bu araç sayesinde, şiddet eğilimlerine karşı toplumsal duyarlılığın ne düzeyde olduğu tespit edilebilir ve bu veriler ışığında eğitim programları ile müdahale stratejileri geliştirilebilir.

Ölçek, özellikle sosyal hizmet uzmanları, eğitimciler, sağlık profesyonelleri ve çocuklarla çalışan diğer meslek gruplarının mesleki duyarlılıklarını ölçmek için kritik bir öneme sahiptir. Aynı zamanda, duyarlılık düzeyinin demografik değişkenlere göre farklılık gösterip göstermediğini incelemeye olanak tanır.

Yapı

Ölçek, bireyin çocuk istismarına karşı gösterdiği genel hassasiyeti ve tepki verme potansiyelini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, genellikle bilişsel bileşenler (şiddeti tanıma ve tanımlama bilgisi) ve duyuşsal bileşenler (şiddete karşı duygusal tepki ve endişe) olmak üzere iki ana unsur etrafında şekillenir.

Ölçeğin maddeleri, fiziksel ceza, duygusal ihmal, istismar belirtilerini görmezden gelme ve şiddeti normalleştirme gibi farklı davranışsal örüntüleri kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu kapsamlı yapı, sadece şiddetin varlığını değil, aynı zamanda şiddet algısının altında yatan toplumsal ve kültürel kabul düzeylerini de ortaya koymayı hedefler.

Geçerlik

Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği geliştirme çalışmasında, ölçeğin ölçmek istediği yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini kanıtlamak amacıyla çeşitli geçerlik çalışmaları yapılmıştır (Özyürek, 2017).

• Kapsam Geçerliği (Content Validity): Madde havuzu oluşturulduktan sonra, çocuk gelişimi, psikoloji ve sosyal hizmet alanlarında uzman görüşlerine başvurularak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiği değerlendirilmiştir. Uzmanların yüksek düzeyde fikir birliği sağlaması, kapsam geçerliğinin sağlandığını göstermiştir.
• Yapı Geçerliği (Construct Validity): Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını doğrulamıştır. Ayrıca, benzer yapıyı ölçtüğü bilinen diğer ölçeklerle korelasyon analizleri (yakınsak geçerlik) de gerçekleştirilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek amacıyla standart güvenirlik analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleri ile uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneğini ortaya koyar.

• İç Tutarlılık (Internal Consistency): Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı hesaplanmıştır. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu göstermiştir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla, aynı örneklem grubuna belirli bir süre aralığıyla (genellikle 2-4 hafta) iki kez uygulanmış ve elde edilen skorlar arasındaki korelasyon incelenmiştir. Yüksek korelasyon katsayısı, ölçeğin kararlı bir yapıya sahip olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya çıkarmak için hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de doğrulayıcı analizler kullanılmıştır. AFA, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu belirlemek amacıyla, temel bileşenler analizi yöntemiyle ve Varimax döndürme tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Analizler sonucunda, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak birden fazla faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu faktörler genellikle fiziksel şiddete duyarlılık, duygusal ihmale duyarlılık ve şiddeti normalleştirme eğilimi gibi alt alanları temsil eder. Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile test edilerek yapısal modelin yeterliliği kanıtlanmıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert Tipi derecelendirme ölçeği formatında (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri, çocuklarla çalışan profesyoneller (öğretmenler, sosyal hizmet uzmanları) ve genel yetişkin popülasyon.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Geliştirme çalışması, genellikle Türkiye’deki üniversitelerde öğrenim gören öğrencilerden ve/veya belirli meslek gruplarından oluşan örneklemler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup olarak uygulanan, kağıt-kalem veya dijital formatta tamamlanabilen öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Duyarlılık Ölçeği, Çocuk Refahı, Sosyal Hizmet, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği, Önleyici Hizmetler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Karabük Üniversitesi ile ilişkilidir).

Yazışma Adresi: Karabük Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Yayınlandığı döneme ait tahmini bilgi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir dergide yayımlanmış özgün bir geliştirme çalışmasıdır (2017). Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle yazarın izni gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Arzu Özyürek ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin geliştirme yılı 2017‘dir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: cocuga-yonelik-siddete-duyarlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Özyürek, A. (2017). Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği geliştirme çalışması. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(2), 462-472.

Çocuğa Yönelik Şiddete Duyarlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir. (Orijinal kaynakta ölçek maddeleri listelenmemiştir, bu nedenle bu bölüm boş bırakılmıştır.)

Ölçek maddeleri, yayımlanan makalenin tam metninde yer almaktadır. Akademik etik gereği, maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen kaynak makalenin incelenmesi gerekmektedir.