Şiddet Eğilimi Ölçeği

Özet

Şiddet Eğilimi Ölçeği (ŞEÖ), Özlem Haskan ve İbrahim Yıldırım tarafından 2012 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçeğin temel amacı, bireylerin şiddete yönelik eğilimlerini, düşünsel ve davranışsal düzeyde sistematik olarak ölçmektir. Geliştirme süreci, kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ŞEÖ’nün yapı geçerliğini incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmış; güvenirlik katsayıları ise yüksek düzeyde bulunmuştur (Cronbach Alpha = .87; Test-Tekrar Test katsayısı = .83). Bu bulgular, ölçeğin psikolojik araştırmalarda ve uygulamalarda kullanılabilir güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Şiddet, Şiddet Eğilimi, Ölçek Geliştirme, Yapı geçerliği, Güvenirlik, Psikometri, Haskan ve Yıldırım.

Yazarlar

Özlem Haskan, İbrahim Yıldırım

[quads id=5]

Amaç

Şiddet Eğilimi Ölçeği’nin (ŞEÖ) birincil amacı, bireylerin potansiyel şiddet davranışlarına yönelik mevcut eğilimlerini ve bu eğilimlerin altında yatan tutumları bilimsel yöntemlerle saptamaktır. Bu ölçüm aracı, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, şiddet riskini taşıyan grupları belirlemek ve önleyici müdahale programları geliştirmek için sağlam bir temel sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme çalışması, literatürdeki boşluğu doldurmayı hedeflemiş ve Türk kültürüne özgü, güncel ve geçerli bir şiddet eğilimi ölçme aracı sunmayı amaçlamıştır. Çalışmanın nihai amacı, elde edilen verilerin ışığında ŞEÖ’nün psikometrik özelliklerinin tartışılması ve araştırmacılara gelecekteki çalışmalar için öneriler sunulmasıdır.

Yapı

Ölçek, bireyin çevreye, diğer insanlara veya kendine yönelik zarar verme potansiyelini ifade eden psikolojik bir yapı olan şiddet eğilimini ölçmektedir. Şiddet eğilimi, sadece fiziksel saldırganlığı değil, aynı zamanda sözel saldırganlığı, öfke kontrol sorunlarını ve dolaylı şiddet tutumlarını da kapsayan geniş bir kavramsal çerçevede ele alınmıştır.

Geliştiriciler, bu yapıyı ölçerken bireyin şiddet eylemlerine ne sıklıkla yatkın olduğunu ve bu eylemleri ne ölçüde onayladığını değerlendiren maddeler kullanmışlardır. Bu yaklaşım, ölçeğin yalnızca geçmiş davranışları değil, aynı zamanda gelecekteki potansiyel riskleri de öngörme kapasitesini güçlendirmektedir.

Geçerlik

Şiddet Eğilimi Ölçeği’nin geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemeye odaklanmıştır. Bu bağlamda, ölçeğin yapı geçerliği (construct validity) titizlikle incelenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla birincil yöntem olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.

AFA, ölçek maddelerinin beklenen teorik alt boyutlar altında toplanıp toplanmadığını ortaya koyarak, ŞEÖ’nün çok boyutlu yapısını doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak tanımlanan şiddet eğilimi yapısını geçerli bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

ŞEÖ’nün güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmek üzere iki temel yöntemle gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, ölçeğin iç tutarlılığı Cronbach Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Elde edilen Alpha katsayısı .87 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu ve iç tutarlılığın güçlü olduğunu işaret etmektedir.

İkinci olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını ölçmek amacıyla Test-Tekrar Test Güvenirliği katsayısı hesaplanmıştır. Bu analiz sonucunda güvenirlik katsayısı (rXX) .83 olarak tespit edilmiştir. Bu yüksek korelasyon değeri, ŞEÖ’nün farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar verdiğini ve ölçtüğü yapının zaman içinde stabil olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Şiddet Eğilimi Ölçeği’nin faktör yapısını ve boyutlarını belirlemek üzere Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin yapı geçerliğinin temel dayanağını oluşturmaktadır. AFA, ölçekteki maddelerin hangi faktörler altında toplandığını ve bu faktörlerin ölçülen yapının hangi alt boyutlarını temsil ettiğini ortaya çıkarmıştır.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu bir faktör yapısına sahip olduğunu doğrulamıştır. Bu faktör yapısı, araştırmacılara ve uygulayıcılara şiddet eğiliminin farklı bileşenlerini ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunmaktadır. Bu detaylı yapısal inceleme, ŞEÖ’nün psikometrik sağlamlığını pekiştirmiştir.

Ölçme Aracı

Test Tipi: Geliştirme (Özgün Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Dil Seçeneği: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genç ve Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri üzerinde standardize edilmiştir.)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerde öğrenim gören öğrenciler örneklem grubu olarak kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: 3’lü derecelendirme sistemi kullanılmıştır (3=her zaman – 1=hiçbir zaman). Puanlama, şiddet eğilimi arttıkça yükselen bir yapıya sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Saldırganlık, Tutum, Öfke Yönetimi, Sosyal Psikoloji, Ölçek, Haskan, Yıldırım, Test-Tekrar Test.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Özlem Haskan: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2012

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik araştırmalarda kullanım için genellikle yazarlarla iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirir. Ticari kullanım için özel izinler gerekli olabilir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı bilgileri içeren PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: siddet-egilimi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Haskan, Ö. ve Yıldırım, İ. (2012). Şiddet Eğilimi Ölçeği’nin geliştirilmesi. Eğitim ve Bilim, 37(163), 165-177.

[quads id=5]

Şiddet Eğilimi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.