Siberkondria Şiddeti Ölçeği-Kısa Formu (SŞÖ-KF)

Özet

Siberkondria Şiddeti Ölçeği-Kısa Formu (SŞÖ-KF), bireylerin internet üzerinden sağlık bilgisi arama davranışlarının aşırı ve kaygı verici düzeyini ölçmek amacıyla Türkçe’ye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, siberkondriyanın dört temel boyutunu (Aşırılık, Sıkıntı, Güvence Arama ve Zorlantı) değerlendirerek bu davranışın şiddetini belirler. Uyarlama çalışması, özellikle COVID-19 pandemisi bağlamında, siberkondria şiddetinin akıllı telefon bağımlılığı ve hastalık korkusu arasındaki ilişkideki aracı ve düzenleyici rolünü incelemek için kullanılmıştır. Ölçek, güçlü yapısal geçerlik ve yüksek iç tutarlılık güvenirlik katsayıları sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Siberkondria, SŞÖ-KF, Cyberchondria, Sağlık Kaygısı, İnternet Kullanımı, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, COVID-19.

Yazarlar

F. C. Yam, Ozan Korkmaz, M. D. Griffiths

Amaç

Siberkondria Şiddeti Ölçeği-Kısa Formu (SŞÖ-KF), bireylerin interneti kullanarak sağlıkla ilgili belirti veya durumları araştırmaları sonucu ortaya çıkan patolojik düzeydeki kaygı ve işlev bozukluğunu ölçmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, bu davranışın sıklığını, yarattığı duygusal stresi ve günlük yaşam üzerindeki olumsuz etkilerini tespit etmek üzere tasarlanmıştır.

Bu ölçek, orijinal olarak geliştirilmiş daha uzun bir siberkondria ölçüm aracının kısaltılmış ve Türkçe popülasyonuna uyarlanmış versiyonudur. Ölçeğin uyarlanması, özellikle 2021 yılında, bireylerde siberkondria şiddetinin akıllı telefon bağımlılığı ve COVID-19 korkusu gibi güncel psikolojik sorunlarla nasıl ilişkilendiğini araştırmayı mümkün kılmıştır.

Yapı

SŞÖ-KF, siberkondria yapısını dört temel faktör veya alt boyut üzerinden ölçmektedir. Bu dört faktör, internet tabanlı sağlık kaygısının farklı yönlerini temsil eder ve ölçeğin çok boyutlu yapısını oluşturur. Bu alt boyutlar şunlardır:

• Aşırılık (Excessiveness): Sağlık aramalarının sıklığı ve kontrolsüzlüğü.
• Sıkıntı/Huzursuzluk (Distress): İnternet aramaları sonucunda hissedilen yoğun kaygı ve duygusal rahatsızlık.
• Güvence Arama (Reassurance): Sürekli olarak tıbbi bilgi veya onay arama ihtiyacı.
• Zorlantı (Compulsion): Sağlık aramalarını durduramama veya bu davranışları tekrarlama eğilimi.

Bu dört faktör, siberkondria davranışının yoğunluğunu ve bireyin psikolojik iyi oluşu üzerindeki yıkıcı etkisini kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, dört faktörlü teorik yapıyı inceleyen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, modelin veriye mükemmel düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Elde edilen uyum iyiliği indeksleri şu şekildedir: χ² = 219.01, p < 0.001, df = 48.

Diğer kritik uyum indeksleri de modelin kabul edilebilir sınırların ötesinde bir uyuma sahip olduğunu doğrulamıştır: Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) 0.943 ve Tucker-Lewis İndeksi (TLI) 0.922 olarak rapor edilmiştir. Hata Karekök Ortalama Yaklaşımı (RMSEA) değeri 0.08 (90% Güven Aralığı = 0.07-0.09) bulunmuştur. Dört faktörlü yapıdaki madde-faktör yükleri 0.48 ile 0.90 arasında değişirken, düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları 0.58 ile 0.85 aralığında yer almıştır, bu da maddelerin genel yapıyı güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

SŞÖ-KF’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Toplam skor için hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0.89 olup, bu değer ölçeğin genel olarak çok iyi bir güvenirlik düzeyine sahip olduğunu göstermektedir.

Alt boyutların iç tutarlılık güvenirlikleri de yüksek bulunmuştur. Alt boyutlar için Cronbach Alfa katsayıları şöyledir: Aşırılık (0.83), Sıkıntı (0.79), Güvence Arama (0.70) ve Zorlantı (0.80). Bu katsayılar, tüm alt boyutların da iyi ila çok iyi düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve ölçeğin farklı siberkondria bileşenlerini güvenilir bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Siberkondria Şiddeti Ölçeği-Kısa Formu’nun yapısal geçerliği, dört faktörlü modelin test edildiği Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile kurulmuştur. Bu analiz, siberkondriyanın Aşırılık, Sıkıntı, Güvence Arama ve Zorlantı olarak adlandırılan dört ayrı ancak ilişkili boyuttan oluştuğu hipotezini desteklemiştir. Elde edilen uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA), modelin yapısal olarak sağlam olduğunu doğrulamaktadır.

Madde-faktör yüklerinin 0.48 ile 0.90 arasında değişmesi, ölçekteki her bir maddenin tanımlanan dört faktörden birine güçlü bir şekilde yüklendiğini ve yapının iyi bir ayrışma gösterdiğini ortaya koymaktadır. Bu bulgular, SŞÖ-KF’nin siberkondria şiddetini teorik modeline uygun olarak doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genel Popülasyon (Yetişkinler)

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Çalışma, COVID-19 korkusu ve akıllı telefon bağımlılığı gibi değişkenlerle ilişkili siberkondria düzeylerini ölçmek amacıyla internet kullanan yetişkin bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanır:

• 1 – Hiç
• 2 – Nadiren
• 3 – Bazen
• 4 – Sıklıkla
• 5 – Her zaman

Ölçekten alınan toplam puanın yüksek olması, bireyde siberkondria şiddetinin de yüksek olduğu anlamına gelmektedir.

Anahtar Kelimeler

Siberkondria, Sağlık Kaygısı, Akıllı Telefon Bağımlılığı, COVID-19, Psikopatoloji, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Ozan Korkmaz)

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Uyarlama ve Yayın Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik veya araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Ozan Korkmaz) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçek, hakemli bir dergide yayınlanmış bilimsel bir çalışmanın parçasıdır.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal dokümanı (DOCX formatında) aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: siberkondria-siddeti-olcegi-kisa-formu-sso-kf-toad.docx

Kaynaklar

Yam, F. C., Korkmaz, O., & Griffiths, M. D. (2021). The association between fear of Covid-19 and smartphone addiction among individuals: the mediating and moderating role of cyberchondria severity. Current Psychology, 1-14. Makale bağlantısı: link.springer.com

Siberkondria Şiddeti Ölçeği-Kısa Formu (SŞÖ-KF) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

1. Vücudumda sebebi belirsiz bir his/ağrı fark edersem internette bunu araştırırım.
2. Bendeki belirtinin az görülen/ciddi bir durumla ilişkili olduğunu internette okuduğum zaman paniğe kapılırım.
3. Aynı belirtileri internette birden fazla sefer aratırım.
4. Belirtiler veya algıladığım tıbbi durumlarla ilişkili yaptığım internet aramaları, internet dışındaki sosyal aktivitelerimi olumsuz etkiler (arkadaşlarımla/ailemle geçirdiğim zamanı azaltır.