Siberkondriya Ölçeği (SİBKÖ)

Özet

Siberkondriya Ölçeği (SİBKÖ), Batıgün ve arkadaşları tarafından 2018 yılında geliştirilmiş bir psikometri aracıdır. Bu ölçek, bireylerin internet üzerinden sağlıkla ilgili bilgi arayışlarının aşırı ve kaygıya yol açan boyutunu, yani siberkondriya eğilimlerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, modern teknolojinin sağlık anksiyetesi üzerindeki etkilerini değerlendiren önemli bir katkı sağlamaktadır.

Ölçek, internet kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan yeni bir psikolojik yapı olan siberkondriyanın dört temel boyutunu kapsamaktadır: aşırı arama, aramanın neden olduğu sıkıntı, aramanın durdurulmasında zorluk ve aramanın günlük işlevselliğe etkisi. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe popülasyonda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Siberkondriya, Sağlık Anksiyetesi, İnternet Kullanımı, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Dijital Sağlık, Kaygı Bozuklukları.

Yazarlar

A. D. Batigun, N. Gor, B. Komurcu, İpek Şenkal Ertürk

Amaç

Siberkondriya Ölçeği’nin (SİBKÖ) temel amacı, bireylerin interneti kullanarak sağlık belirtileri veya hastalıkları hakkında aşırı ve tekrarlayıcı bilgi aramalarının neden olduğu anksiyete ve işlev bozukluğu seviyesini güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştirme çalışması, bu yapıyı Türk kültürüne özgü dil ve psikolojik dinamikler açısından geçerli kılmayı hedeflemiştir.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında, internet kaynaklı sağlık kaygısının tespiti ve bu durumla ilişkili psikolojik müdahalelerin etkinliğinin değerlendirilmesi için standart bir araç sağlamayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, klasik hipokondriyazis (hastalık kaygısı bozukluğu) kavramının dijital çağdaki uzantısı olarak kabul edilen siberkondriya yapısını ölçmektedir. Siberkondriya, internette yapılan sağlık aramalarının, kişinin durumunu kötüleştiren bir kaygı döngüsüne yol açmasıyla karakterizedir.

Batıgün ve arkadaşları (2018) tarafından yapılan çalışma, siberkondriyanın dört ana faktör altında kümelendiğini göstermiştir: 1) Aşırı Arama ve Onay İhtiyacı, 2) Aramanın Neden Olduğu Sıkıntı ve Anksiyete, 3) Aramayı Durdurmada Güçlük ve Kontrol Kaybı, ve 4) Aramanın Günlük Yaşamı Bozma Etkisi. Bu çok boyutlu yapı, siberkondriyanın sadece bir arama alışkanlığı değil, aynı zamanda ciddi bir kaygı bozukluğu bileşeni olduğunu vurgulamaktadır.

Geçerlik

Siberkondriya Ölçeği’nin (SİBKÖ) geçerlik çalışmaları, yapısal geçerlik ve kriter geçerliğini içermektedir. Yapı geçerlik analizi, ölçeğin teorik olarak beklenen dört faktörlü yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur.

Kriter geçerliği kapsamında, SİBKÖ puanlarının diğer ilgili psikolojik yapılarla (örneğin, genel sağlık anksiyetesi ve internet bağımlılığı) beklenen yönde anlamlı korelasyonlar gösterdiği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten de ölçmeyi amaçladığı siberkondriya yapısını başarıyla ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, SİBKÖ’nün toplam puanı ve alt faktörlerinin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Bu güçlü iç tutarlılık, ölçeğin farklı uygulamalarda stabil ve tutarlı sonuçlar üreteceği anlamına gelmektedir. Bu durum, SİBKÖ’nün hem klinik değerlendirmeler hem de akademik araştırmalar için güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin dört boyutlu bir yapıya sahip olduğunu önermiştir.

DFA ise bu dört faktörlü yapının model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Bu faktörler, siberkondriyanın farklı psikolojik bileşenlerini (bilişsel, davranışsal ve duygusal) temsil etmekte olup, ölçeğin teorik çerçevesini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme çalışması Likert formatını ima eder.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonu

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler ve Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Orijinal geliştirme çalışması, Türkiye’deki üniversite öğrencileri ve çevrimiçi anketlere katılan yetişkinler üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılardan, internet üzerinden sağlık bilgisi arama davranışlarına ilişkin maddeleri belirli bir skalada (genellikle 5’li veya 6’lı Likert) derecelendirmeleri istenir.

Anahtar Kelimeler

Siberkondriya Ölçeği, Sağlık Kaygısı, İnternet Bağımlılığı, Psikopatoloji, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Sorumlu Yazar İpek Şenkal Ertürk için: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta detaylı adres belirtilmemiştir. Sorumlu yazarın bağlı olduğu kurum: Ankara Üniversitesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle sorumlu yazara e-posta yoluyla izin alınması gerekmektedir. Ücret bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: cyberchondria-scale-cs-development-validity-and-reliability-study-toad.pdf

Kaynaklar

Batigun, A. D., Gor, N., Komurcu, B., & Senkal-Erturk, I. (2018). Cyberchondria Scale (CS): Development, validity and reliability study. Dusunen Adam The Journal of Psychiatry and Neurological Sciences, 31(2), 148-162. doi: 10.5350/DAJPN2018310203

Siberkondriya Ölçeği (SİBKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri orijinal kaynakta sağlanmamıştır. Kullanım ve maddeler için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye başvurunuz.