Siberkondri Şiddeti Ölçeği

Özet

Siberkondri Şiddeti Ölçeği (SŞÖ), bireylerin internet üzerinden sağlıkla ilgili bilgi arama davranışlarının neden olduğu aşırı kaygı ve sıkıntı düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araç olan Cyberchondria Severity Scale (CSS)’in Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, özellikle internet kullanımının yaygınlaşmasıyla artan, sağlık endişelerinin çevrimiçi ortamda şiddetlenmesi durumunu, yani siberkondriyi değerlendirmek için tasarlanmıştır. Selvi ve arkadaşları tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermiştir.

SŞÖ, klinik ve araştırma ortamlarında, internet kaynaklı sağlık kaygısının derecesini belirlemek ve bu durumla ilişkili bilişsel ve davranışsal örüntüleri anlamak için kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin kullanımı, siberkondriye yönelik özelleştirilmiş terapötik müdahalelerin geliştirilmesine zemin hazırlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siberkondri, İnternet Bağımlılığı, Sağlık Kaygısı, Hipokondriyazis, Siberkondri Şiddeti Ölçeği, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Selvi, Y., Turan, S. G., Sayin, A. A., Boysan, M., Kandeger, A. (Türkçe Uyarlama Yazarları)

Amaç

Ölçeğin temel amacı, orijinal Cyberchondria Severity Scale (CSS) yapısını koruyarak, siberkondri belirtilerinin şiddetini Türk kültürüne özgü örneklemler üzerinde geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Siberkondri, internette sağlıkla ilgili bilgi aramanın kaygıya neden olduğu, kompulsif ve aşırı bir davranış biçimi olarak tanımlanır. Bu ölçek, bu davranışın derecesini ve neden olduğu psikolojik sıkıntıyı nicelleştirmeyi hedefler.

Uyarlama çalışması, siberkondri prevalansını ve bu durumun ruh sağlığı üzerindeki etkilerini inceleyen araştırmacılara standartlaştırılmış bir araç sunmak üzere yapılmıştır. Bu sayede, Türkiye’deki klinik popülasyonlarda ve genel popülasyonda siberkondri riskini ve şiddetini sistematik olarak değerlendirmek mümkün hale gelmiştir.

Yapı

Siberkondri Şiddeti Ölçeği, ölçtüğü psikolojik yapı itibarıyla beş temel boyutu kapsamaktadır. Bu boyutlar, siberkondri deneyiminin farklı yönlerini temsil eder ve bireyin sağlık aramalarından nasıl etkilendiğini detaylandırır. Ölçek, esasen kişinin internette sağlık bilgisi arama sıklığı, bu aramanın yarattığı kaygı düzeyi ve arama davranışını kontrol etme zorluğunu değerlendirir.

Ölçeğin beş faktörlü yapısı genellikle şunları içerir: Aşırılık (Excessiveness), Sıkıntı (Distress), Gereksiz Arama (Reassurance Seeking), Kompulsiyon (Compulsion) ve Hastalık Olasılığı (Mistrust of Medical Information/Probability of Illness). Bu alt boyutlar, siberkondrinin sadece bir davranış (arama) değil, aynı zamanda yoğun bilişsel ve duygusal bileşenler içeren karmaşık bir yapı olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Selvi ve arkadaşları (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmış ve orijinal ölçeğin beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de korunduğu tespit edilmiştir. Bu beş faktörlü modelin kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğu rapor edilmiştir.

Ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında ise SŞÖ puanlarının, Sağlık Kaygısı Ölçeği gibi ilgili psikopatoloji ölçütleriyle anlamlı ve pozitif yönde korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin gerçekten siberkondri ile ilişkili yapıyı ölçtüğünü ve diğer sağlık kaygısı belirtileriyle teorik olarak beklenen ilişkiyi sergilediğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Türkçe Siberkondri Şiddeti Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Çalışmada, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının oldukça yüksek olduğu (genellikle .90’ın üzerinde) rapor edilmiştir. Bu yüksek katsayı, ölçek maddelerinin siberkondri yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, alt faktörlerin iç tutarlılık katsayıları da kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Test-tekrar test güvenirliği analizleri, belirli bir zaman aralığıyla uygulanan ölçek sonuçlarının yüksek derecede kararlılık gösterdiğini ortaya koymuştur. Bu sonuçlar, SŞÖ’nün zaman içinde kararlı ölçümler sağlayan güvenilir bir araç olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Siberkondri Şiddeti Ölçeği’nin (SŞÖ) psikometrik incelemesi, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Analizler, ölçeğin orijinal yapısında bulunan beş faktörlü modelin Türk popülasyonu verileriyle de iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Bu beş faktör, siberkondri davranışının farklı boyutlarını temsil ederek yapısal geçerliliğe katkıda bulunur.

Beş faktörlü yapı, teorik olarak siberkondrinin sadece tek boyutlu bir kaygı formu olmadığını, aynı zamanda kompulsif arama, arama sonuçlarına aşırı odaklanma ve tıbbi teşhislere karşı güvensizlik gibi spesifik bilişsel ve davranışsal bileşenleri içerdiğini desteklemektedir. DFA sonuçları, ölçeğin faktör yüklerinin yüksek olduğunu ve maddelerin ilgili alt boyutlara net bir şekilde ayrıldığını göstermiştir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Orijinal ölçek genellikle 5 veya 6 noktalı Likert formatındadır, ancak adaptasyon çalışmasında spesifik derecelendirme bilgisi eksiktir. Standarda göre 5 veya 6 noktalı Likert varsayılır.)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışmasında genellikle üniversite öğrencileri ve internet kullanıcılarından oluşan bir örneklem kullanılmıştır. Bu örneklem, ölçeğin internet kullanımı ve sağlık kaygısı açısından çeşitlilik gösteren popülasyonlarda uygulanabilirliğini desteklemektedir.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği. Katılımcılar, belirli siberkondri belirtileriyle ilgili ifadeleri, kendilerini ne kadar temsil ettiğine göre derecelendirirler.

Anahtar Kelimeler

Sağlık Arama Davranışı, Siberkondri Ölçeği, Psikopatoloji, Siberkondri Şiddeti, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi Eksik

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilgi Eksik

Yazışma Adresi: Bilgi Eksik (Genellikle ilgili üniversite veya kurum adresi belirtilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için genellikle orijinal yazar grubundan izin alınması gerekmektedir. Türkçe versiyonun kullanımı için Selvi ve arkadaşları (2018) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya klinik kullanım için ücret talep edilebilir.

Test Yılı: 2018 (Türkçe Uyarlama Yılı)

Kaynaklar

Selvi, Y., Turan, S. G., Sayin, A. A., Boysan, M., & Kandeger, A. (2018). The Cyberchondria Severity Scale (CSS): Validity and reliability study of the Turkish version. Sleep and Hypnosis, 20(4), 241-246. DOI: http://dx.doi.org/10.5350/Sleep.Hypn.2018.20.0157

Ölçeğin Türkçe formunun detaylarına ResearchGate üzerinden erişilebilir.

McElroy, E., & Shevlin, M. (2014). The development and initial validation of the Cyberchondria Severity Scale (CSS). Journal of Anxiety Disorders, 28(2), 259-265. (Orijinal Ölçek Kaynağı)

Siberkondri Şiddeti Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Siberkondri Şiddeti Ölçeği’nin orijinal maddeleri, kaynak içerikte yer almadığından burada sunulamamaktadır. Maddeler, Türkçe uyarlama çalışmasının (Selvi et al., 2018) eklerinde veya ilgili yayınlarında bulunabilir.