Eşler Arası Şiddeti Mazur Görme Ölçeği

Özet

Eşler Arası Şiddeti Mazur Görme Ölçeği (EAŞMGÖ), Tuğçe Güven tarafından 2010 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikolojik ölçme aracıdır. Bu ölçek, bireylerin eşler arası ilişkilerde ortaya çıkan çeşitli şiddet eylemlerini (duygusal, sözel veya dolaylı şiddet davranışları) ne ölçüde mazur gördüğünü, haklı çıkardığını veya normalleştirdiğini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, özellikle evlilik doyumu ve şiddete yönelik nedensellik-sorumluluk yüklemeleri arasındaki ilişkiyi incelemek için tasarlanmıştır. EAŞMGÖ, 20 maddeden oluşmakta olup, tek boyutlu bir yapıya sahiptir ve 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Yüksek iç tutarlılık değerleri (Cronbach Alfa: 0.92) ile güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Eşler Arası Şiddet, Şiddeti Mazur Görme, Evlilik Doyumu, Nedensellik Yüklemesi, Sorumluluk Yüklemesi, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Aile İçi Şiddet.

Yazarlar

Tuğçe Güven

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin eşler arası ilişkilerde gözlemlenen olumsuz ve yıkıcı davranışları bilişsel olarak haklı çıkarma veya meşrulaştırma eğilimini ölçmektir. Bu amaçla, katılımcıların, eşler arası ilişkilerde yaygın olarak görülen psikolojik veya dolaylı şiddet davranışlarına karşı sahip oldukları tutumları değerlendirerek, bu davranışları ne kadar kabul edilebilir veya mazur görülebilir bulduklarını belirlemeye çalışır.

EAŞMGÖ, klinik ve akademik çalışmalarda, şiddetin normalleştirilmesine yönelik tutumların anlaşılması ve önleyici müdahalelerin geliştirilmesi için kritik bir araç sağlamaktadır. Ölçek, geliştirildiği yüksek lisans tezinde, eşler arası şiddete yönelik atıfların (nedensellik ve sorumluluk yüklemelerinin) evlilik doyumu üzerindeki etkisini incelemede temel ölçüm aracı olarak kullanılmıştır.

Yapı

EAŞMGÖ’nün ölçtüğü psikolojik yapı, bireylerin eşler arası ilişkilerde gözlemlenen olumsuz ve yıkıcı davranışları bilişsel olarak haklı çıkarma veya meşrulaştırma eğilimidir. Bu yapı, şiddeti mazur görme veya normalleştirme olarak tanımlanır ve bireyin şiddet içeren davranışları içsel olarak kabul etme düzeyini yansıtır.

Ölçek, 20 maddeden oluşmaktadır ve yapılan analizler sonucunda herhangi bir alt boyuta ayrılmamıştır; dolayısıyla tek boyutlu bir yapı sergilemektedir. Bu tek boyut, evlilik bağlamında psikolojik ve sözel taciz gibi şiddet eğilimlerini dolaylı yoldan yansıtan tutumları kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme sürecinde psikometrik standartlara uygun olarak yürütülmüştür. Ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren yüksek iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, dolaylı olarak geçerliğe işaret etmektedir.

Kaynakta doğrudan yapı geçerliği (örneğin, doğrulayıcı faktör analizi) veya kriter geçerliği gibi spesifik geçerlik türlerine dair detaylı istatistikler sunulmamıştır. Ancak, ölçek maddelerinin uzman görüşleri alınarak ve ilgili literatür taranarak oluşturulması, kapsam geçerliğinin sağlandığını düşündürmektedir. Ölçeğin iç tutarlılık temelli geçerliği, güvenirlik çalışmaları ile birlikte değerlendirilmiştir.

Güvenirlik

Eşler Arası Şiddeti Mazur Görme Ölçeği (EAŞMGÖ) için kapsamlı güvenirlik analizleri yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliğini belirlemek amacıyla hesaplanan Cronbach Alfa katsayısı 0.92 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve ölçülmek istenen yapıyı güvenilir bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin güvenilirliği testi yarılama tekniği (Split-Half) ile de incelenmiştir. Bu analiz sonucunda Spearman-Brown güvenirlik katsayısı S=,859 ve Guttman değeri ise G=,857 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı yarılarının da tutarlı sonuçlar verdiğini ve ölçeğin zamandan bağımsız olarak güvenilir olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

EAŞMGÖ, geliştirme aşamasında yapılan istatistiksel analizler sonucunda tek boyutlu bir yapıya sahip olarak belirlenmiştir. Bu, ölçekteki 20 maddenin tamamının, eşler arası şiddeti mazur görme eğilimini tek bir genel faktör altında topladığı anlamına gelmektedir.

Ölçekte herhangi bir alt boyut tanımlanmamıştır. Bu nedenle, ölçeğin değerlendirilmesinde bireylerin şiddeti mazur görme düzeyini gösteren tek bir toplam puan kullanılmaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Developmental Scale)

Format: Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır ve alt boyutu yoktur.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Evli Bireyler (Eşler)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ölçek, yüksek lisans tezi kapsamında evli bireylerden oluşan bir örneklem grubu üzerinde geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel tutumları ölçmeye yönelik öz bildirim (self-report) envanteridir. Yanıtlar 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak toplanır (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Spearman-Brown Katsayısı, Guttman Değeri, Likert Ölçeği, Şiddetin Kabullenilmesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Tez çalışmasının yürütüldüğü kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2010 yılında Tuğçe Güven’in yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, akademik bir çalışma ürünü olduğundan, ticari olmayan araştırma ve akademik kullanımlar için yazar Tuğçe Güven ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kullanım ve telif hakları, tezin yayınlandığı İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü ve sorumlu yazar Tuğçe Güven’e aittir.

Kaynaklar

Güven, T. (2010). Eşler arası şiddete yönelik nedensellik-sorumluluk yüklemeleri ve evlilik doyumu (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Tezin orijinaline YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: esler-arasi-siddeti-mazur-gorme-olcegi-toad.pdf

Eşler Arası Şiddeti Mazur Görme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri 5’li Likert derecelendirme sistemiyle (1=kesinlikle katılmıyorum – 5=kesinlikle katılıyorum) yanıtlanmaktadır. Ölçek toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda örnek maddeler sunulmuştur:

1. Eşlerden biri diğerine yetersiz, beceriksiz biriymiş gibi davranabilir.
2. Eşlerden biri diğerinin “kadınlığına” ya da “erkekliğine” laf söyleyebilir.
3. Eşlerden biri diğerine bir yükmüş gibi davranabilir.
4. Eşlerden biri çocukları yanına çekerek, diğer eşi yalnız bırakabilir.