Siberkondri Ciddiyet Ölçeği

Özet

Siberkondri Ciddiyet Ölçeği (SCÖ), bireylerin internet üzerinden sağlık bilgisi arayışına girmesi sonucu ortaya çıkan aşırı kaygı ve endişe durumunun şiddetini ölçmek amacıyla tasarlanmış bir araçtır. Bu ölçek, orijinal İngilizce formunun Türkçe kültürüne uyarlanmasıyla Süleyman Utku Uzun ve Meryem Zencir tarafından 2018 yılında kullanıma sunulmuştur. Ölçek, toplam 33 madde ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır.

Uyarlama çalışmasında elde edilen psikometrik veriler, SCÖ’nün Türkçe versiyonunun güçlü bir yapısal geçerliğe ve yüksek bir iç tutarlılık güvenirliğine sahip olduğunu göstermektedir. Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanarak, bireylerin siberkondri düzeylerini doğru ve hassas bir şekilde belirlemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siberkondri, İnternet, Sağlık Kaygısı, Likert Ölçeği, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, RMSEA.

Yazarlar

Süleyman Utku Uzun, Meryem Zencir

[quads id=5]

Amaç

Siberkondri Ciddiyet Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin interneti kullanarak hastalık veya semptomları araştırması sonucunda yaşadıkları kaygı düzeyinin şiddetini ve bu davranışın işlevselliği bozucu etkilerini belirlemektir. Bu araç, özellikle klinik ortamlarda ve araştırma çalışmalarında, aşırı çevrimiçi sağlık arama davranışının (siberkondri) yaygınlığını ve ciddiyetini objektif ölçütlerle değerlendirmek için geliştirilmiştir.

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2018 yılında Uzun ve Zencir tarafından gerçekleştirilerek, Türk kültürüne özgü bağlamda siberkondri fenomeninin güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçülmesini sağlamıştır. Bu sayede, Türk popülasyonları üzerinde yapılan araştırmalarda ve klinik müdahalelerde standart bir değerlendirme aracı kullanma imkanı doğmuştur.

Yapı

Ölçek, siberkondri yapısının çok boyutlu doğasını temsil eden 33 maddeden ve beş farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin çevrimiçi sağlık arama davranışının farklı yönlerini, örneğin aşırı arama eğilimini, aramanın yarattığı kaygı ve sıkıntıyı, aramayı durdurmada yaşanan zorlukları ve çevrimiçi bilgilerin olumsuz etkilerini kapsamaktadır.

Ölçeğin derecelendirilmesi, 5 basamaklı Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılmaktadır. Yanıt seçenekleri “1= hiçbir zaman” ile “5= her zaman” arasında değişmektedir. Bu derecelendirme yapısı, bireylerin siberkondrik eğilimlerinin sıklığını ve yoğunluğunu detaylıca yakalamayı mümkün kılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile test edilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal beş faktörlü yapısının Türk örnekleminde de iyi bir uyum sergilediğini göstermektedir. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veriye olan güçlü uyumunu kanıtlamaktadır:

• χ2 değeri: 1308.977 (df = 490, p<0.001)
• χ2/df oranı: 2.67
• SRMR (Standardized Root Mean Square Residual): 0.080
• GFI (Goodness of Fit Index): 0.80
• Robust RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation): 0.064
• Robust CFI (Comparative Fit Index): 0.94
• Robust NNFI (Non-Normed Fit Index): 0.95
• BIC: 29,747.606, AIC: 29,476.803

Özellikle Robust CFI (0.94) ve Robust NNFI (0.95) değerleri ile Robust RMSEA (0.064) değeri, modelin mükemmel veya çok iyi düzeyde uyum sağladığını göstererek ölçeğin yapı geçerliğini kuvvetli bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

Siberkondri Ciddiyet Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alpha katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yapılan analiz sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı 0.89 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik açıdan oldukça yüksek ve kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyini temsil etmektedir.

Yüksek Cronbach Alpha değeri, ölçeği oluşturan 33 maddenin siberkondri yapısını tutarlı bir biçimde ölçtüğünü ve ölçeğin hem araştırmalarda hem de klinik uygulamalarda güvenilir sonuçlar üreteceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, toplamda 33 madde ile ölçülen 5 alt boyuta sahiptir. Türkçe uyarlama çalışmasında uygulanan doğrulayıcı faktör analizi, orijinal ölçeğin teorik beş faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olduğunu göstermiştir. Bu faktör yapısı, siberkondri davranışının heterojen bileşenlerini ayrıştırarak daha derinlemesine analiz imkanı sunmaktadır.

Uyum indekslerinin (χ2/df = 2.67) ve diğer uyum ölçütlerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması, 33 maddelik ve 5 faktörlü modelin yapısal bütünlüğünün korunduğunu ve ölçeğin çok boyutlu yapısının güçlü olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 33 maddelik Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinali İngilizcedir.)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (İnternet kullanan yetişkinler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin örneklemler)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki akademik veya genel yetişkin örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= hiçbir zaman – 5= her zaman).

Anahtar Kelimeler

Siberkondri, İnternet Bağımlılığı, Sağlık Anksiyetesi, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Cronbach Alpha, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected] (Süleyman Utku Uzun)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Siberkondri Ciddiyet Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli olan izin ve ücretlendirme bilgileri, sorumlu yazar Süleyman Utku Uzun ile doğrudan iletişime geçilerek temin edilmelidir.

Ölçeğe ait orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: siberkondri-onem-olcegi-toad.pdf.

Referanslar

Uzun, S. U., & Zencir, M. (2018). Reliability and validity study of the Turkish version of cyberchondria severity scale. Current Psychology, 1(7).

Bu çalışmanın ResearchGate üzerinden erişilebilen akademik yayın linki şöyledir: researchgate.net.

[quads id=5]

Siberkondri Ciddiyet Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 33 maddesi kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelere erişim ve tam kullanım yönergeleri için okuyucuların sorumlu yazar Süleyman Utku Uzun ile iletişime geçmeleri veya orijinal referans yayınını incelemeleri gerekmektedir.