Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği

Özet

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği (PHYŞÖ), Fatigue Severity Scale (FSS)‘in Türkçe’ye uyarlanmış bir versiyonudur. Bu ölçek, özellikle Parkinson hastalığı olan bireylerde yorgunluğun şiddetini ve günlük yaşam üzerindeki etkisini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ozturk ve arkadaşları tarafından 2017 yılında yapılan bir çalışma ile Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışmaları tamamlanmıştır. Dokuz maddeden oluşan ve iki faktörlü bir yapıya sahip olan bu ölçek, 7’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, Cronbach alfa katsayısının .96 gibi yüksek bir değerde bulunmasıyla iç tutarlılığının mükemmel olduğunu göstermiştir.

PHYŞÖ, Parkinson hastalığında sıkça görülen ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen yorgunluk semptomunun objektif ve güvenilir bir şekilde ölçülmesini sağlar. Klinik araştırmalarda ve hasta takibinde önemli bir araç olarak kullanılabilen bu ölçek, hastalığın ilerleyişini ve tedaviye yanıtı değerlendirmede değerli bilgiler sunar.

Anahtar Kelimeler

Parkinson hastalığı, yorgunluk, Yorgunluk Şiddeti Ölçeği, FSS, güvenirlik, geçerlik, Türkçe uyarlama, psikometrik özellikler, nörolojik bozukluklar.

Yazarlar

Ozturk, E. A., Kocer, B. G., Gundogdu, I., Umay, E., & Cakci, F. A.

Amaç

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği’nin temel amacı, Parkinson hastalığı olan bireylerde yorgunluk semptomunun şiddetini ve bu semptomun günlük yaşam aktiviteleri üzerindeki etkisini kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, Fatigue Severity Scale (FSS)‘in Türk kültürüne ve diline uyarlanması sürecinde, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerinin korunarak Türk popülasyonunda da geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olmasını sağlamayı hedeflemiştir.

Yapılan uyarlama çalışması, Türkiye’deki klinik ve araştırma ortamlarında yorgunluğun Parkinson hastaları üzerindeki etkilerini daha iyi anlamak, hastalığın seyrini izlemek ve uygulanan tedavilerin yorgunluk üzerindeki etkilerini değerlendirmek için standardize edilmiş bir araç sağlamayı amaçlamaktadır. Bu sayede, hastaların yaşam kalitesini artırmaya yönelik müdahalelerin etkinliği daha somut verilerle desteklenebilir.

Yapı

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği, Parkinson hastalığının yaygın ve çoğu zaman göz ardı edilen, ancak hastaların yaşam kalitesini derinden etkileyen bir non-motor semptomu olan yorgunluğun şiddetini ölçmeyi amaçlayan bir yapıyı temsil eder. Yorgunluk, sadece fiziksel bir durum olmanın ötesinde, bilişsel ve duygusal boyutları da içeren çok yönlü bir yapıdır. Bu ölçek, yorgunluğun bu farklı yönlerini yansıtacak şekilde tasarlanmıştır.

Ölçek toplamda 9 maddeden oluşmakta ve bu maddeler 2 temel faktör altında toplanmaktadır. Bu faktörler, Parkinson hastalarında yorgunluğun farklı bileşenlerini (örneğin, fiziksel yorgunluk ve bilişsel yorgunluk gibi) temsil edebilir. Bu faktör yapısı, yorgunluğun karmaşık doğasını anlamak ve klinik müdahaleleri bu bileşenlere göre hedeflemek için önemli bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği’nin geçerliği, özellikle yakınsak geçerlilik yöntemleri kullanılarak detaylı bir şekilde incelenmiştir. Bu çalışma kapsamında, Spearman’ın sıra korelasyon katsayıları kullanılarak, ölçekten elde edilen toplam puanlar ile çeşitli demografik değişkenler, Parkinson hastalığına özgü değişkenler ve diğer derecelendirme ölçeklerinden alınan puanlar arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir.

Yapılan analizler, Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği’nin, ölçmeyi amaçladığı yapıyla (yorgunluk şiddeti) tutarlı ve ilişkili olduğunu göstermiştir. Bu durum, ölçeğin Parkinson hastalarında yorgunluğu doğru bir şekilde ölçme kabiliyetini desteklemektedir. Yakınsak geçerlilik bulguları, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabileceğine işaret etmektedir.

Güvenirlik

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği’nin güvenirliği, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı üzerinden değerlendirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı Cronbach alfa değeri a=.96 olarak bulunmuştur.

Bu yüksek Cronbach alfa değeri, ölçek maddelerinin birbiriyle yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı (yorgunluk şiddetini) ölçtüğünü göstermektedir. Alfa katsayısının .90 ve üzeri değerler, genellikle mükemmel iç tutarlılık olarak kabul edilir. Dolayısıyla, Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği, Parkinson hastalarında yorgunluk seviyelerini tutarlı bir şekilde ölçmek için yeterli güvenirliğe sahip bir araçtır.

Faktör Analizi

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği’nin yapısal özellikleri, faktör analizi ile incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin 9 maddesinin 2 ana faktör altında toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, Parkinson hastalığında görülen yorgunluğun tek boyutlu bir olgu olmaktan ziyade, farklı bileşenleri (örneğin, fiziksel yorgunluk ve mental yorgunluk) içerebileceğini işaret etmektedir.

İki faktörlü yapının belirlenmesi, yorgunluğun karmaşık doğasını daha iyi anlamak için önemli bir adımdır. Bu faktörler, klinik uygulamada ve araştırmalarda yorgunluğun farklı yönlerini ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunarak, daha hedefe yönelik müdahalelerin geliştirilmesine yardımcı olabilir. Ölçeğin bu faktör yapısı, Parkinson hastalarında yorgunluk profilinin daha detaylı bir analizini sağlar.

Araç

Test Tipi: Uyarlama

Format: 9 maddeden oluşan, kendi kendine raporlama temelli bir anket formudur.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal Fatigue Severity Scale İngilizce olarak mevcuttur).

Popülasyon Grubu: Parkinson Hastalığı tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin Parkinson hastaları.

Popülasyon Detayları: Nörodejeneratif bir bozukluk olan Parkinson hastalığı, motor semptomların yanı sıra yorgunluk, uyku bozuklukları, depresyon gibi non-motor semptomlarla da karakterizedir. Ölçek, bu non-motor semptomlardan biri olan yorgunluğun şiddetini ölçer.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanır:

• 1 – Hiç Katılmıyorum
• 2 – Katılmıyorum
• 3 – Kısmen Katılmıyorum
• 4 – Kararsızım
• 5 – Kısmen Katılıyorum
• 6 – Katılıyorum
• 7 – Kesinlikle Katılıyorum

Anahtar Kelimeler

Parkinson hastalığı, yorgunluk, FSS, güvenirlik, geçerlik, psikometrik, adaptasyon, nöroloji, yaşam kalitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanmamıştır

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçeğin Türkçe uyarlama ve validasyon çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için özel izinler veya ücretlendirme bilgileri kaynakta belirtilmemiştir. Genellikle, akademik yayınlarda yayımlanan ölçeklerin bilimsel ve klinik amaçlı kullanımları, kaynakça belirtilmek koşuluyla serbest olabilir. Ancak ticari kullanımlar veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

• Ozturk, E. A., Kocer, B. G., Gundogdu, I., Umay, E., & Cakci, F. A. (2017). Reliability and validity study of a Turkish version of the Fatigue Severity Scale in Parkinson’s Disease Patients. International Journal of Rehabilitation Research, 40(2), 185-190.

Bu çalışmanın orijinal PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: reliability-and-validity-study-of-a-turkish-version-of-the-fatigue-severity-scale-in-parkinsons.pdf

Ek olarak, çalışmanın çevrimiçi referansına buradan erişilebilir: proxy2.marmara-elibrary.com

Parkinson Hastalarında Yorgunluk Şiddeti Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Ölçek, 9 madde ve 2 faktörden oluşmaktadır bilgisi verilmiştir.