Siber Ostrasizm Ölçeği

Özet

Siber Ostrasizm Ölçeği (SOÖ), bireylerin dijital iletişim ortamlarında, özellikle sosyal medya platformlarında maruz kaldıkları sosyal dışlanma ve görmezden gelinme deneyimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikolojik bir araçtır. Ölçek, geleneksel ostrasizm kavramının çevrimiçi bağlamdaki tezahürlerini nicelleştirmeyi hedeflemektedir. 2020 yılında Hatun ve Demirci tarafından geliştirilen bu araç, siber dışlanmanın algılanan yoğunluğunu ve sıklığını değerlendirerek, bu durumun bireyler üzerindeki psikolojik etkilerini araştırmaya olanak tanır.

Geliştirme süreci, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa ve sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir. Ölçek, siber ortamda yaşanan kasıtlı iletişimsizlik, yanıtsız bırakılma ve gruptan dışlanma gibi davranışsal örüntüleri ölçerek, bu alandaki araştırmalara önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siber Ostrasizm, Ostrasizm, Sosyal Dışlanma, Dijital İletişim, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Osman Hatun, İbrahim Demirci.

Amaç

Siber Ostrasizm Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin internet ve dijital platformlar aracılığıyla yaşadıkları dışlanma deneyimlerini standartlaştırılmış ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Geliştiriciler, özellikle sosyal ağlar, mesajlaşma uygulamaları ve çevrimiçi oyunlar gibi ortamlarda gerçekleşen görmezden gelinme ve kasıtlı olarak iletişimin dışında tutulma eylemlerinin yoğunluğunu tespit etmeyi amaçlamıştır.

Ölçek, siber zorbalık (cyberbullying) gibi daha aktif saldırganlık biçimlerinden farklı olarak, pasif ve dolaylı bir dışlama şekli olan siber ostrasizmi bilimsel olarak incelemek için tasarlanmıştır. Bu araç, hem klinik hem de akademik çalışmalarda siber dışlanmanın nedenlerini ve psikolojik sonuçlarını araştırmada kullanılabilir.

Yapı (Kavramsal Çerçeve)

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, Siber Ostrasizm (Cyberostracism) kavramıdır. Bu kavram, geleneksel sosyal dışlanmanın dijital ortama aktarılmış bir formu olarak tanımlanır. Siber ostrasizm, bir bireyin çevrimiçi bir sosyal grupta veya ikili iletişimde, diğer üyeler tarafından kasıtlı olarak görmezden gelinmesi, mesajlarının cevapsız bırakılması veya çevrimiçi etkinliklere dahil edilmemesi durumunu ifade eder.

Siber Ostrasizm Ölçeği, bu yapıyı hem davranışsal (dışlanma eylemlerinin algılanan sıklığı) hem de duygusal (dışlanma sonucunda hissedilen üzüntü, öfke veya değersizlik) boyutlarıyla ele alacak şekilde yapılandırılmıştır. Ölçeğin çok boyutlu yapısı, siber dışlanmanın karmaşık doğasını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması, kapsamlı geçerlik analizlerini içermektedir. Yapı geçerliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin teorik olarak öngörülen siber ostrasizm boyutlarını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamıştır.

Ayrıca, ölçeğin geliştirilmesinde içerik geçerliği de sağlanmıştır. Uzman görüşleri alınarak, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen psikolojik yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiği teyit edilmiştir. Ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, yalnızlık, sosyal kaygı veya depresyon) olan ilişkileri de incelenerek ölçüt geçerliği desteklenmiştir.

Güvenirlik

Siber Ostrasizm Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık ve zamana bağlı kararlılık açısından değerlendirilmiştir. İç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Geliştirme çalışmasında elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçme konusunda yüksek bir homojenliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Ek olarak, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği analizleri de yapılmıştır. Bu analizler, aynı denek grubunun farklı zamanlarda uygulanan testten benzer sonuçlar aldığını göstererek ölçeğin kararlı bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan faktör analizi, Siber Ostrasizm kavramının çok boyutlu bir yapıda olduğunu ortaya koymuştur. Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin maddelerinin mantıklı ve teorik olarak anlamlı alt faktörlere ayrıldığını göstermiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ise, AFA’da elde edilen bu faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde de geçerli olduğunu ve iyi düzeyde model uyum indekslerine sahip olduğunu kanıtlamıştır. Bu alt boyutlar, siber dışlanmanın farklı tezahürlerini (örneğin, “Grup İletişiminden Dışlanma” veya “Kişisel Mesajlara Yetersiz Yanıt”) temsil etmektedir.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme Ölçeği

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Tipik olarak 5’li veya 7’li Likert formatında uygulanmaktadır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Üniversite öğrencileri ve geniş yetişkin popülasyonu.

Age Group: 18 yaş ve üzeri bireyler.

Population Details: Çalışma, aktif olarak çevrimiçi sosyal medya ve iletişim platformlarını kullanan bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, siber ortamdaki dışlanma deneyimlerini ilgili derecelendirme basamaklarında belirtirler.

Derecelendirme: Tipik olarak 5’li Likert ölçeği (Örn: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum) kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Dijital Dışlanma, Sosyal Medya, Psikometri, Çevrimiçi Davranış, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Osman Hatun

Author ORCID Identifier: Sorumlu yazar için ORCID bilgisi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İlgili akademik yayın (2020) referansında belirtilmiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Siber Ostrasizm Ölçeği, 2020 yılında yayımlanan akademik bir makale ile bilim dünyasına sunulmuştur. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazarlardan izin alınması gerekmektedir. İzinler, telif hakları ve potansiyel kullanım ücretleri hakkında kesin bilgi almak için sorumlu yazar Osman Hatun ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Hatun, O., & Demirci, İ. (2020). Developing the Cyberostracism Scale and Examining its Psychometric Characteristics. International Journal of Mental Health and Addiction, 1-20. https://doi.org/10.1007/s11469-020-00426-6

Siber Ostrasizm Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Siber Ostrasizm Ölçeği’nin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tam listesi ve puanlama yönergeleri için lütfen yukarıda belirtilen akademik referansa başvurunuz.