Siber İnsani Değerler Ölçeği (i-değer Ölçeği)

Özet

Siber İnsani Değerler Ölçeği (i-değer Ölçeği), 2017 yılında Kılıcer, Çoklar ve Özeke tarafından geliştirilmiş olan bir psikolojik ölçek olup, bireylerin siber ortamdaki davranışlarını yönlendiren temel insani değerleri ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu ölçek, dijitalleşen dünyada bireylerin etik ve ahlaki yargılarını, özellikle internet ve teknoloji kullanımına yönelik tutumlarını belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışması, hem yapısının hem de ölçüm özelliklerinin geçerlik ve güvenirlik analizleri ile titizlikle incelenmesini içermiştir.

Geliştirme çalışması, ölçeğin siber uzaydaki insani etkileşimleri ve değer yargılarını kapsayan çok boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini göstermektedir. Bu araç, özellikle eğitim, psikoloji ve bilgi teknolojileri alanlarında, dijital vatandaşlık ve siber etik konularında araştırmalar yapmak için önemli bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin temel katkısı, geleneksel değer teorilerini siber bağlama taşıyarak yeni bir ölçüm aracı sunmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Siber İnsani Değerler, i-değer Ölçeği, Dijital Etik, İnternet Araştırması, Psikolojik Ölçek Geliştirme, Siber Psikoloji, Değerler.

Yazarlar

Kerem Kılıçer, A.N. Çoklar, V. Özeke

Amaç

Siber İnsani Değerler Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin siber ortamda sergiledikleri davranışlara temel teşkil eden insani değerleri sistematik ve bilimsel bir şekilde ölçmektir. Geleneksel değer ölçeklerinin dijital çağın karmaşık etkileşimlerini tam olarak yakalayamadığı varsayımından hareketle geliştirilen bu araç, özellikle çevrimiçi ortamlarda etik kararların ve normatif davranışların değerlendirilmesine odaklanmıştır. Ölçek, siber ortamdaki değer odaklı davranışları (örneğin, bilgi paylaşımı, gizlilik, siber zorbalık) ölçmeyi hedefler.

Ölçek, akademisyenlere ve uygulayıcılara, siber alanda değer çatışmalarını, dijital vatandaşlık eğitimlerinin etkinliğini ve teknolojik gelişmelere karşı bireylerin tutumlarını inceleme fırsatı sunmaktadır. Bu çalışma, siber ortamda insani değerlerin rolünü anlamada önemli bir boşluğu doldurmayı ve siber etik alanındaki araştırmalara somut bir ölçüm aracı sağlamayı amaçlamıştır.

Yapı

i-değer Ölçeği, bireylerin siber uzaydaki etkileşimlerini ve etik kararlarını şekillendiren çeşitli boyutlardaki insani değerleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçek, siber ortamda ortaya çıkan yeni etik ikilemleri ve sosyal normları kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı, genellikle saygı, sorumluluk, adalet ve güvenlik gibi temel insani değerlerin dijital bağlamdaki yansımalarını içermektedir.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bireylerin çevrimiçi faaliyetlerini düzenleyen içsel değer sistemlerini ifade eder. Bu, siber zorbalığa karşı tutumdan, kişisel verilerin gizliliğine verilen öneme kadar geniş bir yelpazede kendini gösterebilir. Ölçeğin alt boyutları, bu değerlerin siber alandaki farklı tezahürlerini ayrıştırmaya yardımcı olmakta ve araştırmacıların siber değerlerin spesifik yönlerini incelemesine olanak tanımaktadır.

Geçerlik

Siber İnsani Değerler Ölçeği’nin geliştirme çalışması, sağlam bir geçerlik sürecini içermiştir (Kılıcer vd., 2017). Çalışmada, ölçeğin kuramsal yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla hem yapı geçerliği hem de içerik geçerliği yöntemleri kullanılmıştır. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmış, maddelerin siber insani değerler yapısını temsil etme yeterliliği değerlendirilmiştir.

Yapı geçerliği analizleri için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin beklenen çok boyutlu yapısını destekleyen uygun uyum indeksleri ve faktör yükleri göstermiştir. Ölçek, siber ortama özgü değerleri ölçme konusunda yüksek düzeyde yapısal geçerlik kanıtları sunmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını ve zamana karşı kararlılığını değerlendirmeyi amaçlamıştır. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olarak yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

Yapılan analizlerde, ölçeğin genelinde ve alt boyutlarında yüksek düzeyde iç tutarlılık katsayıları elde edilmiştir. Bu bulgular, i-değer Ölçeği’nin ölçülen yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla akademik araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik düzeyi, ölçeğin ölçüm hatasını minimize ettiğini işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Siber İnsani Değerler Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla detaylı Faktör Analizi çalışmaları yürütülmüştür. Geliştirme aşamasında, ölçeğin temel bileşenlerini ortaya çıkarmak için Kılıcer ve arkadaşları tarafından Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçları, siber insani değerler kavramının altında yatan birden fazla faktörün varlığını ortaya koymuş ve bu faktörlerin teorik beklentilerle uyumlu olduğu görülmüştür.

Açımlayıcı analizlerin ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanması sağlanmıştır. DFA, modelin kabul edilebilir düzeyde uyum indekslerine sahip olduğunu ve kuramsal olarak öngörülen faktör yapısının ampirik verilerle desteklendiğini göstermiştir. Bu sağlam faktör yapısı, ölçeğin hem teorik hem de istatistiksel açıdan geçerli olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Biçim: Likert tipi derecelendirme (Orijinal makalede detaylı bilgi mevcuttur).

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinal geliştirme dili)

Popülasyon Grubu: Genel internet kullanıcıları, özellikle üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Ölçek, siber ortamla aktif etkileşimde bulunan ve teknoloji kullanımı konusunda deneyimli bireyler üzerinde uygulanmıştır. Geliştirme çalışması, Türkiye’deki yükseköğrenim öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Siber Etik, Dijital Değerler, İnternet Kullanımı, Psikometri, Yapı Geçerliği, İç Tutarlılık, Güvenirlik, Kılıcer.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar: Kerem Kılıçer)

Yazışma Adresi: Gaziosmanpaşa Üniversitesi (Tokat, Türkiye) (Yazışma e-posta adresinden çıkarım yapılmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında yayımlanan çalışma ile geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Sorumlu yazar Kerem Kılıçer ile [email protected] adresi üzerinden iletişim kurulabilir.

Makale, Internet Research dergisinde yayınlanmıştır ve telif hakları Emerald Publishing‘e aittir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret talep edilip edilmediği bilgisi, yazarlar veya yayıncı ile teyit edilmelidir.

Kaynaklar

Kılıcer, K., Çoklar, A.N., Ozeke, V. (2017). Cyber Human Values Scale (i-value): The study of development, validity and reliability. Internet Research, 27(5), 1255-1274. DOI: https://doi.org/10.1108/IntR-10-2016-0290

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: emeraldinsight.com

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: siber-insani-değerler-olcegi-i-deger-olcegi-toad.pdf

Siber İnsani Değerler Ölçeği (i-değer Ölçeği) Maddeleri

ÖNEMLİ: Siber İnsani Değerler Ölçeği (i-değer Ölçeği)’ne ait maddeler, bu akademik girişin oluşturulmasında kullanılan orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek maddelerine ve tam puanlama yönergelerine ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen akademik referansı (Kılıcer vd., 2017) inceleyiniz veya sorumlu yazarın iletişim bilgilerini kullanınız.