Siber Zorbalık Duyarlılık Ölçeği

Özet

Siber Zorbalık Duyarlılık Ölçeği, öğretmen adaylarının siber zorbalık olaylarına karşı gösterdikleri duyarlılık düzeylerini ölçmek amacıyla 2014 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 13 maddeden ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmış tek faktörlü bir yapıdan oluşmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, bireylerin sanal ortamlarda maruz kalabilecekleri tehdit ve risklere karşı ne kadar hassas olduklarını, bu durumlara karşı önlem alma eğilimlerini ve farkındalık düzeylerini belirlemeyi hedeflemiştir. İç tutarlılık (Cronbach Alfa) katsayısı .78 olarak raporlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Siber zorbalık, duyarlılık, öğretmen adayları, psikometrik özellikler, tek faktörlü yapı, risk algısı, güvenirlik.

Yazarlar

İbrahim Uysal, Gürkan Duman, Esin Yazıcı, Mehmet Şahin.

Amaç

Siber Zorbalık Duyarlılık Ölçeği, bireylerin (özellikle öğretmen adaylarının) internet ve diğer sanal iletişim ortamlarında karşılaşabilecekleri zorbalık eylemlerine karşı gösterdikleri duyarlılık düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, siber zorbalık mağduriyeti riskini algılama ve bu durumlara karşı alınması gereken önlemler konusunda farkındalığı değerlendirmektir. Bu ölçüm, eğitim ve önleme programlarının geliştirilmesine bilimsel zemin sağlamaktadır.

Ölçek, kullanıcıların siber tehditlere karşı kişisel savunma mekanizmalarını ve ihtiyatlı davranışlarını değerlendirerek, riskli çevrimiçi davranışların anlaşılmasına katkıda bulunmaktadır. Yüksek puanlar, bireyin sanal ortamdaki potansiyel tehlikelere karşı daha hassas ve dikkatli olduğunu işaret eder.

Yapı

Ölçek, siber zorbalığa yönelik bilişsel ve duygusal hassasiyeti temsil eden tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, toplam 13 maddeden oluşur ve yanıtlar, Likert tipi bir derecelendirme kullanılarak toplanır. Bu yapı, bireyin siber zorbalık riskine karşı hissettiği ihtiyat, endişe ve önlem alma isteğini yansıtır.

Ölçeğin maddeleri, bireylerin sanal ortamlarda kendilerini koruma ihtiyacı hissetmeleri ve olası zorbalık durumlarına karşı zihinsel olarak hazırlıklı olmaları gibi davranışsal ve bilişsel tepkilere odaklanmıştır. Bu tek faktörlü model, ölçeğin kavramsal olarak tutarlı ve odaklanmış bir yapıyı ölçtüğünü desteklemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, tek faktörlü modelin verilerle uyumunu test eden Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin yapısal olarak geçerli olduğunu kanıtlayan yüksek uyum indeksleri sağlamıştır.

• Açıklanan Varyans: Tek faktörlü yapı, toplam varyansın %46,658’ini açıklamaktadır.
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması): Değeri .046 olarak bulunmuştur. Bu değer, kabul edilebilir sınırların altında olup, mükemmel model uyumunu işaret eder.
• Ki-Kare/Serbestlik Derecesi (X²/sd): Değeri 1.360 olarak raporlanmıştır. Bu oran, iyi model uyumu için kabul edilen 3.000 sınırının oldukça altındadır.
• Diğer Uyum İndeksleri: CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) ve IFI (Artımlı Uyum İndeksi) değerleri .96, GFI (İyilik Uyum İndeksi) değeri ise .93 olarak raporlanmıştır. Bu yüksek değerler, ölçeğin tek faktörlü yapısının verilerle güçlü bir uyum gösterdiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Siber Zorbalık Duyarlılık Ölçeği’nin güvenirliği, hem iç tutarlılık hem de zamana karşı kararlılık açısından değerlendirilmiştir. Elde edilen katsayılar, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa), .78 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için iyi bir iç tutarlılık seviyesine karşılık gelmektedir ve maddelerin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin zamana bağlı kararlılığını ölçen test-tekrar test güvenirlik katsayısı ise .63 olarak bulunmuştur. Bu katsayı, orta düzeyde bir kararlılığa işaret etmekle birlikte, duyarlılık gibi durumsal faktörlerden etkilenebilecek bir yapı için kabul edilebilir düzeydedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal doğrulaması, 13 maddenin tek bir faktör altında toplandığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin geliştirme amacına uygun olarak, siber zorbalık duyarlılığını tek bir genel boyut olarak ölçtüğünü doğrulamıştır.

Tek faktörlü modelin güçlü uyum indeksleri (RMSEA=.046, X²/sd=1.360) ve varyans açıklama oranı (%46,658), ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu yapı, araştırmacıların siber zorbalık riskine karşı duyulan genel hassasiyeti bütüncül bir skorla değerlendirmesine olanak tanır.

Araç

Test Türü: Geliştirme amaçlı psikometrik ölçek.

Format: 13 maddeden oluşan, bireyin kendi beyanına dayalı (Self-report) ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Öğretmen Adayları).

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi.

Popülasyon Detayları: Çalışma, eğitim fakültelerinde öğrenim gören öğretmen adayları üzerinde yürütülmüştür, bu da ölçeğin eğitim bağlamında kullanımına uygun olduğunu göstermektedir.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert tipi derecelendirme (Evet, Bazen ve Hayır) kullanılmaktadır. Ölçek puanının yüksek olması, bireyin siber zorbalığa karşı yüksek düzeyde duyarlılık gösterdiği anlamına gelir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında yayımlanan akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir.

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar İbrahim Uysal ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. Akademik ve eğitim amaçlı kullanımlarda izin gerekebilir.

Test Yılı: 2014.

Kaynaklar

• Uysal, İ., Duman, G., Yazıcı, E. ve Şahin, M. (2014). Öğretmen Adaylarının Siber Zorbalık Duyarlılıkları ve Siber Zorbalık Duyarlılık Ölçeğinin bazı psikometrik özellikleri. Ege Eğitim Dergisi 15(1) 191-210.
• Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr.
• Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: siber-zorbalik-duyarlilik-olcegi-toad.pdf.
• Sorumlu Yazar İletişim: [email protected].

Siber Zorbalık Duyarlılık Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 13 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda, ölçek yapısını örneklendiren iki madde yer almaktadır:

• 4.Sanal ortamlarda başkalarının bana zarar vermemesi için bazı tedbirler alma ihtiyacı hissettiğim olur.
• 12.Benimle ilgili doğru olmayan bir bilginin internette yayılması durumunda ne yapacağımı düşündüğüm olur.