Siber Sağlık Ölçekleri

Öz

Siber Sağlık Ölçekleri, Pınar Mıhçı ve Eylem Kılıç Çakmak tarafından 2017 yılında öğrencilerin dijital ortamlardaki sağlık durumlarını ve güvenli davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araç setidir. Bu geliştirme çalışması, öğrencilerin çevrimiçi risklere karşı farkındalıklarını, kişisel bilgi güvenliklerini ve siber zorbalık gibi olumsuz deneyimlere karşı direncini değerlendirmeyi hedeflemektedir. Ölçek, özellikle eğitim bilimleri ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için öğrencilerin dijital refah düzeylerini belirlemede önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siber sağlık, Siber zorbalık, Ölçek geliştirme, Öğrenci, Dijital refah, Güvenli internet, Psikometrik araç.

Yazarlar

Pınar Mıhçı, Eylem Kılıç Çakmak

Amaç

Siber Sağlık Ölçeklerinin birincil amacı, çağdaş eğitim ortamlarında giderek artan dijitalleşme ile birlikte öğrencilerin karşılaştığı riskleri ve bu risklere yönelik geliştirdikleri koruyucu veya riskli davranışları standart ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek seti, öğrencilerin siber ortamdaki davranışlarını, tutumlarını ve farkındalıklarını değerlendirerek, eğitimcilerin ve ruh sağlığı uzmanlarının önleyici müdahale programları geliştirmesine zemin hazırlamaktadır.

Ölçek, öğrencilerin internet kullanım alışkanlıklarının sağlıklı olup olmadığını, kişisel verilerini ne ölçüde koruduklarını ve siber ortamda karşılaştıkları potansiyel tehlikelere karşı ne kadar hazırlıklı olduklarını belirlemeye odaklanmıştır. Geliştirme çalışması, Türkiye bağlamında siber sağlık alanındaki ölçme eksikliğini gidermeyi amaçlamıştır.

Yapı

Siber Sağlık Ölçekleri, bireylerin dijital dünyada fiziksel, psikolojik ve sosyal refahlarını koruma yeteneği olarak tanımlanan siber sağlık yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle çok boyutlu olup, siber güvenlik bilinci, siber zorbalık mağduriyeti/faili olma eğilimi, dijital gizlilik yönetimi ve internet bağımlılığı riskleri gibi alt bileşenleri içermektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, siber sağlığın farklı yönlerini temsil eden maddeler oluşturulmuş ve bu maddelerin yapısal bütünlüğü psikometri yöntemleriyle incelenmiştir. Bu çalışma, öğrencilerin dijital dünyada aktif, sorumlu ve güvenli bir şekilde var olmalarını sağlayan bilişsel ve davranışsal unsurları kapsamaktadır.

Geçerlik

Siber Sağlık Ölçekleri geliştirme çalışmasında (Mıhçı ve Kılıç Çakmak, 2017), ölçeğin ölçmek istediği yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla geçerlik analizleri yürütülmüştür. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğini incelemek için çeşitli istatistiksel teknikler kullanılmıştır.

Geliştirme makalesinde detaylı geçerlik katsayıları yer almakla birlikte, özet bilgide spesifik değerler belirtilmemiştir. Ancak, bir geliştirme çalışmasının temel gereği olarak, ölçeğin kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve yapı geçerliği için de Faktör Analizi yöntemlerinden faydalanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal yapıyla uyumlu olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara karşı tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Geliştirme sürecinde, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla yaygın olarak kullanılan güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır.

Tipik olarak, bu tür psikolojik ölçekler için iç tutarlılık göstergesi olarak Cronbach Alfa katsayısı rapor edilmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin siber sağlık yapısını homojen ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir. Detaylı güvenirlik bilgileri ve katsayıları, Mıhçı ve Kılıç Çakmak (2017) tarafından yayımlanan orijinal makalede mevcuttur.

Faktör Analizi

Siber Sağlık Ölçeklerinin yapısal bütünlüğünü ve boyutlarını tespit etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyutlarını ampirik olarak test etmeyi sağlamıştır.

Geliştirme çalışmasında hem açımlayıcı (Exploratory Factor Analysis – EFA) hem de doğrulayıcı (Confirmatory Factor Analysis – CFA) faktör analizlerinin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizler sonucunda, siber sağlığın farklı yönlerini temsil eden bağımsız ancak ilişkili faktörlerin varlığı tespit edilmiş ve ölçeğin çok boyutlu yapısı istatistiksel olarak desteklenmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Likert-Type Rating Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Öğrenciler (Students)

Age Group: Ortaokul ve Lise Öğrencileri (Middle and High School Students)

Population Details: Çeşitli eğitim kademelerinde öğrenim gören öğrenciler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim (Self-report)

Anahtar Kelimeler

Siber güvenlik, Dijital vatandaşlık, Ölçek, Pınar Mıhçı, Kılıç Çakmak, Gazi Üniversitesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Pınar Mıhçı)

Correspondence Address: Referansta açıkça belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2017 yılında yayımlanan bir makale ile bilim dünyasına sunulmuştur. Ölçeğin akademik ve ticari kullanımları için gerekli izinler, sorumlu yazar Pınar Mıhçı ile e-posta yoluyla iletişime geçilerek alınmalıdır. Ücretlendirme bilgisi açık kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

Mıhçı, P. ve Kılıç Çakmak, E. (2017). Öğrenci Siber Sağlık Ölçekleri geliştirme çalışması. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 457-491.

Ölçek geliştirme çalışmasıyla ilişkili bir PDF dosyası (siber zorbalık ölçeği), detaylı inceleme için aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: siber-zorbalik-olcegi-toad.pdf

• siber-zorbalik-olcegi-toad.pdf

Siber Sağlık Ölçeklerinin Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen akademik referansa başvurulması gerekmektedir.