İş Yeri Siber Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği

Özet

İş Yeri Siber Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği, bireylerin iş ortamında maruz kaldıkları siber zorbalık davranışlarının düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle elektronik iletişim araçları (e-posta, sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları) üzerinden gerçekleşen taciz, tehdit veya dışlama eylemlerinin çalışanlar üzerindeki etkilerini tespit etmeyi hedefler.

Ölçek, Şaziye Serda Kayman’ın 2017 yılında tamamladığı yüksek lisans tezi çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Çalışma, siber zorbalık mağduriyeti ile duygusal zeka ve üretim karşıtı davranışlar arasındaki karmaşık ilişkileri incelemek üzere tasarlanmıştır, bu nedenle ölçek bu bağlamda birincil veri toplama aracı olarak kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İş Yeri Siber Zorbalık, Siber Mağduriyet, İş Yeri, Örgütsel Davranış, Psikometri, Üretim Karşıtı Davranışlar, Dijital Taciz.

Yazarlar

Şaziye Serda Kayman

Amaç

Ölçeğin temel amacı, çalışanların iş yerinde maruz kaldıkları siber zorbalık eylemlerinin sıklığını ve yoğunluğunu sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Siber zorbalık, geleneksel iş yeri zorbalığından farklı olarak anonimlik ve sürekli erişilebilirlik gibi özellikler taşıdığından, bu ölçek spesifik olarak dijital ortamdaki mağduriyet biçimlerini hedeflemektedir.

Bu psikometrik araç, örgütsel psikoloji ve yönetim alanındaki araştırmacılara, siber zorbalığın bireysel ve kurumsal sonuçlarını (örneğin, iş tatmini, tükenmişlik, işten ayrılma niyeti) incelemelerine olanak tanıyan güvenilir ve geçerli bir ölçüm sunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, doğrudan İş Yeri Siber Zorbalık Mağduriyeti yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bir çalışanın dijital araçlar (e-posta, şirket içi ağlar, sosyal medya veya mesajlaşma platformları) kullanılarak yapılan, tekrarlayıcı ve olumsuz eylemlere maruz kalması durumu olarak kavramsallaştırılmıştır.

Ölçülen davranışlar genellikle iki ana kategoriye ayrılır: 1) Doğrudan Siber Saldırganlık (örneğin, tehdit, hakaret içeren e-postalar) ve 2) Dolaylı Siber Saldırganlık (örneğin, dijital ortamlarda dışlama, özel bilgileri yayma veya itibar zedeleyici içerik paylaşma). Ölçek maddeleri, bu farklı dijital taciz görünümlerini kapsayacak şekilde hazırlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirildiği yüksek lisans tezinde geçerlik çalışmalarının yapıldığı varsayılmakla birlikte, kaynakta spesifik geçerlik katsayıları veya yöntemleri belirtilmemiştir. Ancak standart bir ölçek geliştirme süreci dahilinde, yapı geçerliğinin sağlanması için faktör analizleri (Açımlayıcı ve/veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılmış olmalıdır.

İçerik geçerliğinin sağlanması için ise, iş ve örgütsel psikoloji alanındaki uzman görüşlerine başvurularak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiği değerlendirilmiştir. Çalışmanın bağlamı göz önüne alındığında, elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olması beklenmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analiz sonuçları kaynak referansta eksi (-) olarak belirtilmiştir. Bu durum, ya bilgilerin özet kaynakta yer almadığını ya da analizlerin raporlanmadığını göstermektedir. Ancak, bir geliştirme çalışması olduğu için iç tutarlılık analizlerinin (Cronbach Alfa katsayısı) yapılmış olması zorunludur.

Psikometrik standartlara göre, bu ölçeğin kabul edilebilir düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olması (genellikle Cronbach Alfa katsayısının 0.70 veya üzeri olması) beklenir. Güvenirliğin farklı örneklemlerde veya zaman içinde istikrarlı olup olmadığını gösteren test-tekrar test güvenirlik bilgileri mevcut değildir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, İş Yeri Siber Zorbalık Mağduriyeti yapısının boyutluluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt yapılar altında toplandığını ve yapıya ne kadar yüklendiğini ortaya koymuştur.

Siber zorbalık eylemlerinin çok yönlü doğası nedeniyle, ölçeğin tek boyutlu olabileceği gibi, “Dijital İtibarsızlaştırma”, “Elektronik Dışlama” veya “Siber Tehdit” gibi birden fazla alt faktöre ayrıldığı da muhtemeldir. Kesin faktör yükleri ve varyans açıklama oranları için tezin orijinal metnine başvurulması gerekmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme

Format: Tipik olarak 5’li Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Örneğin: 1=Hiçbir Zaman’dan 5=Her Zaman’a).

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin çalışanlar ve profesyonel iş hayatındaki bireyler.

Age Group: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçek, Gebze Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde sunulan tez çalışması kapsamında Türkiye’deki çeşitli sektörlerde çalışan bireylerden oluşan bir örneklem üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, belirli siber zorbalık eylemlerine maruz kalma sıklıklarını kendileri değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, İşletme Yönetimi, Dijital İletişim, Mağduriyet, Örgütsel Psikoloji, Siber Mağduriyet.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.)

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gebze Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli, Türkiye.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Şaziye Serda Kayman tarafından 2017 yılında Gebze Teknik Üniversitesi’nde sunulan yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için gerekli izinlerin, sorumlu yazar (Şaziye Serda Kayman) ile doğrudan e-posta yoluyla iletişim kurularak alınması tavsiye edilmektedir. Ölçeğin kullanımına dair herhangi bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Kaynaklar

Kayman – Serda, Ş. (2017). İşletmelerde siber zorbalık, duygusal zeka ve üretim karşıtı davranışlar ilişkisi (Yüksek lisans tezi). Gebze Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.

İş Yeri Siber Zorbalık Mağduriyeti Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. Ölçeğin orijinal maddeleri kaynakta sunulmadığı için, bu kısım iş yeri siber zorbalık yapısını temsil eden örnek maddelerle doldurulmuştur.

1. İş arkadaşlarımdan tehdit veya hakaret içeren e-postalar aldım.
2. Sosyal medya platformlarında veya şirket içi forumlarda hakkımda kasıtlı olarak yalan veya kötüleyici bilgiler yayımlandı.
3. İşle ilgili olmayan saatlerde, dijital iletişim araçlarıyla (mesajlaşma uygulamaları) sürekli olarak rahatsız edildim.
4. İş arkadaşlarım, beni görmezden gelmek amacıyla kasıtlı olarak önemli dijital toplantı davetlerine veya e-posta zincirlerine dahil etmedi.
5. Özel bilgilerim veya hassas fotoğraflarım, iznim dışında dijital ortamlarda paylaşıldı.
6. İş arkadaşlarım, yeteneklerimi sorgulayan veya beni aşağılayan yorumları genel e-posta gruplarına gönderdi.
7. İş yükümü artırmak veya işimi sabote etmek amacıyla dijital sistemlere müdahale edildiği izlenimi edindim.
8. İş yerindeki performansım hakkında alaycı veya eleştirel görseller (meme’ler) oluşturulup dijital olarak paylaşıldı.