Siber Mağduriyet ve Zorbalık Ölçeği

Özet

Siber Mağduriyet ve Zorbalık Ölçeği (SMZÖ), B. Çetin, E. Yaman ve A. Peker tarafından 2011 yılında geliştirilmiş bir psikometri aracıdır. Ölçek, bireylerin dijital iletişim platformları üzerinden maruz kaldıkları veya gerçekleştirdikleri siber zorbalık davranışlarını ölçmeyi amaçlamaktadır. Geliştirme çalışması, ölçeğin hem Siber Mağduriyet hem de Siber Zorbalık boyutlarını ayrı ayrı değerlendirebilen, yapısal olarak geçerli ve güvenilir bir araç oluşturma ihtiyacından doğmuştur. Bu ölçek, özellikle okul ortamlarında ergenler arasındaki dijital şiddet eğilimlerini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, uluslararası akademik dergi Computers & Education’da yayımlanan kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması ile bilim dünyasına sunulmuştur. SMZÖ, dijital çağda gençlerin sosyal ve psikolojik sağlığını tehdit eden bu önemli sorunun araştırılmasına yönelik standart bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Siber zorbalık, siber mağduriyet, ergenlik, psikometrik araç, ölçek geliştirme, internet kullanımı, dijital şiddet.

Yazarlar

Bülent Çetin, Erkan Yaman, Adem Peker

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin internet ve dijital iletişim araçları üzerinden maruz kaldıkları (mağduriyet) veya gerçekleştirdikleri (zorbalık) siber şiddet deneyimlerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Bu araç, özellikle ergenler ve genç yetişkinler popülasyonunda siber zorbalığın yaygınlığını, sıklığını ve türlerini nicel olarak belirlemek için tasarlanmıştır.

SMZÖ, araştırmacılara ve eğitim profesyonellerine, risk altındaki bireyleri veya grupları tanımlama ve hedefli önleyici müdahaleler geliştirme konusunda sağlam bir veri tabanı sunmayı hedefler. Ölçek, siber zorbalığın iki yönlü doğasını (fail ve kurban) eş zamanlı olarak değerlendirerek, bu karmaşık sosyal olgunun daha bütüncül anlaşılmasına katkıda bulunur.

Yapı (Konstrükt)

Siber Mağduriyet ve Zorbalık Ölçeği, adından da anlaşılacağı gibi, iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: Siber Mağduriyet (Cyber Victimization) ve Siber Zorbalık (Cyber Bullying). Bu iki yapı, dijital etkileşimler sırasında ortaya çıkan antisosyal davranışların spektrumunu temsil eder.

• Siber Mağduriyet: Bireyin elektronik posta, sosyal medya, mesajlaşma uygulamaları veya oyun platformları gibi dijital araçlar üzerinden tehdit, taciz, dışlama veya iftiraya maruz kalma deneyimlerinin sıklığını ve şiddetini kapsar.
• Siber Zorbalık: Bireyin kasıtlı olarak, tekrarlayıcı ve düşmanca bir şekilde dijital araçları kullanarak başkalarına zarar verme, rahatsız etme veya aşağılama davranışlarının sıklığını ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışması (Çetin et al., 2011), kapsamlı geçerlik analizlerini içermektedir. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan iki boyutlu yapısının (Zorbalık ve Mağduriyet) ampirik verilerle güçlü bir uyum içinde olduğunu göstermiştir.

Yapılan analizler sonucunda, maddelerin beklenen alt boyutlara yüksek yüklerle dağıldığı ve ölçeğin yapısal geçerliğinin sağlandığı rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili yapılarla (örneğin, geleneksel zorbalık ve psikolojik uyum) ilişkisinin incelendiği ölçüt geçerliği çalışmaları da ölçeğin uygunluğunu desteklemiştir.

Güvenirlik

Siber Mağduriyet ve Zorbalık Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmeye odaklanmıştır. Orijinal çalışmada, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Rapor edilen Cronbach Alfa değerleri, hem genel ölçek puanı hem de Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet alt boyutları için yüksek düzeyde bulunmuştur (genellikle .80 ve üzeri). Bu yüksek katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin bilimsel araştırmalarda kullanıma uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, SMZÖ’nün yapısal geçerliğini belirlemek için Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin yatan iki temel faktör altında organize olduğunu doğrulamıştır: Siber Zorbalık ve Siber Mağduriyet.

Analiz sonuçları, iki faktörlü modelin veri setine mükemmel uyum gösterdiğini ve her bir faktörün bağımsız olarak anlamlı bir varyansı açıkladığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçeğin çok boyutlu yapısının güçlü psikometrik temellere dayandığını göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Development)

Format: Genellikle 5’li veya benzeri bir Likert tipi derecelendirme formatı kullanır (Örneğin: Hiçbir zaman, Nadiren, Bazen, Sık sık, Her zaman).

Mevcut Diller: Türkçe (Türkçe orijinal versiyonu)

Popülasyon Grubu: Öğrenciler ve Ergenler

Yaş Grubu: Ortaokul ve Lise çağındaki öğrenciler (Genellikle 11-18 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Dijital teknolojileri ve interneti düzenli kullanan, eğitim çağındaki bireyler.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılar, belirtilen siber zorbalık ve mağduriyet davranışlarının kendileri için ne kadar geçerli olduğunu işaretler.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011 (Orijinal yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik araştırmalarda kullanılması genellikle sorumlu yazardan izin alınmasını gerektirir. Ticari veya klinik amaçlı kullanımlar için yazarlarla doğrudan iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Sorumlu yazar: Adem PEKER.

Referanslar

Çetin, B., Yaman, E., Peker, A. (2011). Cyber victim and bullying scale: A study of validity and reliability. Computers & Education 57, 2261–2271. doi:10.1016/j.compedu.2011.06.014

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: siber-magduriyet-ve-zorbalik-olcegi-toad.pdf

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Siber Mağduriyet ve Zorbalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu kısım doldurulamamıştır. Kullanıcıların ölçek maddelerine erişmek için yukarıda belirtilen referans makaleye başvurmaları gerekmektedir.