Siber Zorbalık Ölçeği

Özet

Siber Zorbalık Ölçeği, siber zorbalık davranışlarını ve siber mağduriyet deneyimlerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, 13 maddeden oluşmakta olup, iki temel alt boyutu içermektedir: Zorbalık yapan rolünü temsil eden “Rahatsız Etme” ve mağdur rolünü temsil eden “Rahatsız Edilme”. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak yanıtlanmaktadır (1= hiç, 5= her zaman). Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Siber zorbalık, siber mağduriyet, psikolojik ölçek, uyarlama, geçerlik, güvenilirlik, Likert, Rahatsız Etme, Rahatsız Edilme

Yazarlar

S. Küçük, M.A. İnanıcı, N. Ziyalar

---

Amaç

Siber Zorbalık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin dijital ortamlarda sergilediği zorbalık davranışlarının sıklığını ve bu tür davranışlara maruz kalma düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmektir. Ölçek, özellikle Türkiye’deki genç ve genç yetişkin popülasyonları arasında siber zorbalık olgusunun yaygınlığını ve dinamiklerini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmeyi hedeflemektedir.

Bu araç, hem akademik araştırmalarda hem de klinik uygulamalarda siber zorbalık ile ilgili risk gruplarını belirlemek ve önleyici müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Ölçeğin iki faktörlü yapısı, araştırmacılara zorba/mağdur rolleri arasındaki ayrımı net bir şekilde yapma imkanı sunmaktadır.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, bireylerin internet ve mobil iletişim araçları aracılığıyla gerçekleştirdiği saldırgan davranışlar bütünü olan Siber Zorbalık’tır. Bu yapı, iki ana bileşen üzerinden ele alınmaktadır:

• Rahatsız Etme: Bireyin başkalarına karşı siber zorbalık eylemlerini ne sıklıkla gerçekleştirdiğini ölçer (Zorba rolü).
• Rahatsız Edilme: Bireyin siber zorbalık eylemlerine ne sıklıkla maruz kaldığını ölçer (Mağdur rolü).

Bu iki boyut, siber zorbalığın sadece tek yönlü bir eylem olmadığını, aynı zamanda bir mağduriyet deneyimi olduğunu vurgulayarak, konuya bütüncül bir yaklaşım sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizler sonucunda, ölçekteki toplam 13 maddenin varyansın önemli bir bölümünü açıkladığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, maddeler toplam varyansın %50,71’ini açıklamaktadır. Bu oran, uyarlama çalışmaları için kabul edilebilir bir düzeyde olup, ölçeğin kuramsal yapıyı yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenilirlik

Siber Zorbalık Ölçeği’nin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha – crα) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Toplam 13 maddeden oluşan ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur (crα=.87). Bu değer, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve güvenilir ölçümler sağladığını işaret etmektedir.

Alt boyutların güvenilirlik katsayıları ise şöyledir:

• Birinci faktör (Rahatsız Etme) için iç tutarlılık katsayısı: crα=.85.
• İkinci faktör (Rahatsız Edilme) için iç tutarlılık katsayısı: crα=.74.

Her iki faktörün de güvenilirlik değerleri, psikometrik standartlara göre kabul edilebilir veya iyi düzeyde olup, ölçeğin alt boyutlarının da tutarlı ölçümler sunduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal uygunluğunu belirlemek amacıyla Faktör Analizi gerçekleştirilmiştir. Analizler sonucunda, Siber Zorbalık Ölçeği’nin orijinal yapısına uygun olarak 13 madde ve 2 alt boyuttan oluşan bir faktör yapısı elde edilmiştir. Bu iki faktör, literatürdeki siber zorbalık olgusunun temel bileşenleri olan zorba ve mağdur rollerini temsil etmektedir. Elde edilen bu yapı, ölçeğin Türkçe kültürüne başarılı bir şekilde uyarlandığını göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 13 madde, 2 alt boyut (Rahatsız Etme ve Rahatsız Edilme)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler ve Genç Yetişkinler (Siber zorbalık araştırmaları bağlamında)

Yaş Grubu: Çalışma örneklemi belirtilmemiştir, ancak genel olarak ergenlik ve genç yetişkinlik dönemi hedeflenmektedir.

Popülasyon Detayları: Türkiye popülasyonu üzerine uyarlama çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim raporlama, 5’li Likert derecelendirme (1= hiç – 5= her zaman)

Anahtar Kelimeler

Siber zorbalık, zorbalık, mağduriyet, iç tutarlılık, yapı geçerliği, Türk uyarlaması, psikometri, ergenlik

---

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Neylan Ziyalar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi, Türkiye (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2017

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Neylan Ziyalar) ile iletişime geçilmesi önerilir. Makale, açık erişimli bir bültende yayınlanmıştır.

Referanslar

Küçük, S., İnanıcı, M.A., & Ziyalar, N. (2017). Turkish adaptation of Cyberbullying Scale. Adli Tıp Bülteni, 22(3), 172-176. doi: 10.17986/blm.2017331584

Makalenin ResearchGate bağlantısı: researchgate.net.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: siber-zorbalik-olcegi-toad.pdf.

---

Siber Zorbalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 13 madde ve 2 alt boyut
• Rahatsız Etme
• Rahatsız Edilme