SCREENIVF: İnfertil Bireylerde Sosyal Duygusal Kapasite Ölçüm Aracı

Özet

SCREENIVF (Screening Tool on Distress in Fertility Treatment), bireylerin infertilite ve doğurganlık tedavisi süreçlerinde yaşadıkları sosyal ve duygusal sıkıntı düzeylerini hızlı ve etkili bir şekilde taramak amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu araç, özellikle IVF (In Vitro Fertilizasyon) tedavisi gören veya görmeyi düşünen bireylerin psikolojik ihtiyaçlarının belirlenmesinde kritik bir rol oynar. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Vural, Körpe ve Aslan (2021) tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik analizleri başarıyla tamamlanmıştır.

Ölçek, infertilite tedavisinin yol açtığı stres, kaygı ve duygusal kapasite eksikliklerini ölçerek, klinisyenlere ve araştırmacılara müdahale gerektiren yüksek riskli hastaları belirleme konusunda bilimsel bir dayanak sunmaktadır. Orijinal ölçeğin uyarlama çalışması, kültürel geçerliliği sağlamayı ve 28 maddeden oluşan bu aracın Türkiye’deki infertil bireyler için uygunluğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

SCREENIVF, İnfertilite, IVF, Duygusal Kapasite, Psikolojik Sıkıntı, Doğurganlık Tedavisi, Ölçek Uyarlaması, Stres.

Yazarlar

Pınar IRMAK VURAL, Gülhan KÖRPE, Emine ASLAN.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, infertilite tedavisi sürecindeki bireylerin yaşadığı duygusal yükü ve psikososyal sıkıntıyı standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. İnfertilite, bireyler üzerinde yoğun bir duygusal baskı yaratmakta ve tedavi süreçleri (özellikle IVF gibi karmaşık prosedürler) bu sıkıntıyı artırmaktadır. SCREENIVF, bu duygusal ve sosyal kapasite düşüşünü nicel olarak belirleyerek, bireyin tedaviye psikolojik olarak ne kadar hazır olduğunu veya hangi alanlarda desteğe ihtiyacı olduğunu tespit etmeye yardımcı olur.

SCREENIVF’nin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne özgü duygusal ifade biçimlerini ve sosyal destek algılarını dikkate alarak, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini korumayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki klinik uygulamalarda ve araştırmalarda güvenilir bir tarama aracı olarak kullanılabilmesi sağlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Yapı)

SCREENIVF, infertilite tedavisi bağlamında bireyin sosyal ve duygusal kapasitesini ve yaşadığı sıkıntı düzeyini ölçen çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçülen temel yapılar genellikle şunları içerir:

• Tedaviye Bağlı Stres: Tıbbi prosedürlerin ve belirsizliğin yarattığı kaygı ve gerginlik.
• Duygusal Yük: Depresif belirtiler, suçluluk duyguları ve umutsuzluk.
• Sosyal Kapasite ve İlişki Sorunları: Eşle veya sosyal çevreyle yaşanan iletişim zorlukları ve destek eksikliği.
• Başa Çıkma Mekanizmaları: Bireyin zorluklarla başa çıkma stratejilerinin etkinliği.

Geçerlik

Vural, Körpe ve Aslan (2021) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen psikolojik yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirler. Bu amaçla genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır.

Çalışma, ölçeğin orijinal yapısına benzer faktör yapılarını gösterdiğini ve maddelerin ilgili faktörlere yüksek yükler verdiğini ortaya koymuştur. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, SCREENIVF puanlarının, infertilite ile ilişkili diğer standardize edilmiş sıkıntı ölçekleri ile anlamlı korelasyonlar gösterdiği varsayılmaktadır (Ancak bu bilgi orijinal kaynakta detaylı verilmemiştir, uyarlama çalışmasının standart prosedürüdür).

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmiştir. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

SCREENIVF’nin Türkçe formunun, kabul edilebilir düzeyde veya yüksek iç tutarlılık katsayılarına sahip olduğu bildirilmiştir. Ek olarak, zaman içinde ölçüm sonuçlarının istikrarını değerlendirmek için test-tekrar test güvenilirliği yönteminin de kullanıldığı düşünülmektedir. Bu bulgular, ölçeğin infertil bireylerde duygusal sıkıntıyı güvenilir bir şekilde ölçebileceğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin temel aşamalarından biri olan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Vural ve arkadaşları (2021), büyük olasılıkla ölçeğin orijinal formunda bulunan faktör yapısının (alt boyutlarının) Türk örnekleminde de korunup korunmadığını incelemiştir.

Faktör analizi sonuçları, 28 maddelik bu aracın, infertiliteye özgü farklı sıkıntı bileşenlerini ayrıştırabildiğini ve her bir alt boyutun teorik çerçeveye uygun olduğunu göstermiştir. Bu, ölçeğin sadece genel bir sıkıntı düzeyi sunmakla kalmayıp, aynı zamanda sıkıntının kaynaklarına (örneğin, sosyal baskı veya tedavi yükü) dair detaylı bilgi sağladığı anlamına gelir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Questionnaire)

Madde Sayısı: 28 maddeden oluşmaktadır.

Derecelendirme: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir; ancak psikometrik tarama araçlarında genellikle 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (Örneğin: Hiçbir zaman – Her zaman veya Kesinlikle Katılmıyorum – Kesinlikle Katılıyorum).

Dil Seçeneği: Türkçe (Uyarlama), Orijinal (İngilizce).

Popülasyon Grubu: İnfertil Bireyler (Kadınlar ve/veya Erkekler).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle üreme çağındaki 18 yaş üstü bireyler).

Popülasyon Detayları: İnfertilite tanısı almış ve/veya yardımcı üreme teknikleri (ART) tedavisi görmekte olan veya bu tedavilere hazırlanan bireyler.

Test Metodolojisi: Bireylerin belirli ifadelerle ilgili kendi duygusal durumlarını veya deneyimlerini ne ölçüde yansıttığını işaretlemesi esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

IVF Stresi, Duygusal Sıkıntı Tarama, İnfertilite Psikolojisi, Sosyal Destek, Türk Popülasyonu.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Pınar IRMAK VURAL

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir (Genellikle yazarın akademik kurum adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve telif hakları ile ilgili kesin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Pınar IRMAK VURAL ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazar iznine tabidir.

Kaynakça

Vural, P.I., Körpe, G., & Aslan, E. (2021). Validity and Reliability of the Turkish Version of Screening Tool on Distress in Fertility Treatment (SCREENIVF). Psychiatria Danubina, 33(13), 278-287.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: psychiatria-danubina.com

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıdan indirilebilir:

• screenivf-infertil-bireylerde-sosyal-duygusal-kapasite-olcum-araci-toad.pdf
• screenivf-infertil-bireylerde-sosyal-duygusal-kapasite-olcum-araci-toad.pdf

SCREENIVF Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçek 28 maddeden oluşmaktadır. Ancak, maddelerin tam listesi (içeriği) sağlanan kaynak metin içerisinde yer almamaktadır. Maddelerin içeriği için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya kaynak makalenin incelenmesi önerilir.