Sağlık Yönetiminde Öz Yeterlilik Ölçeği

Özet

Sağlık Yönetiminde Öz Yeterlilik Ölçeği (SYÖYÖ), orijinal adı Self Rated Abilities for Health Practices Scale (SRAHP) olan psikometrik aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, bireylerin kendi sağlıklarını yönetme becerilerine dair algıladıkları öz yeterlilik düzeylerini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Nuran Nur Aypar Akbağ ve M. Aluş Tokat tarafından 2021 yılında gerçekleştirilmiştir.

Adaptasyon çalışması, özellikle gestasyonel diyabet tanısı almış kadınlardan oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür. Bu çalışma ile ölçeğin Türk kültüründeki sağlık uygulamaları bağlamında güçlü psikometrik özellikler sergilediği ve sağlık profesyonelleri ile araştırmacılar için güvenilir bir değerlendirme aracı olduğu gösterilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sağlık yönetimi, öz yeterlilik, SRAHP, gestasyonel diyabet, psikometrik özellikler, uyarlama, sağlık davranışı.

Yazarlar

Nuran Nur Aypar Akbağ, M. Aluş Tokat.

Amaç

Sağlık Yönetiminde Öz Yeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin günlük yaşamlarında sağlıklı davranışları sürdürme ve yönetme kapasitelerine yönelik inançlarını nicel olarak ölçmektir. Bu, diyet, egzersiz, hastalık takibi ve tedaviye uyum gibi kritik sağlık uygulamalarında kişisel yeterlilik algısını belirlemeyi içerir.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal SRAHP ölçeğinin Türk popülasyonunda kültürel olarak geçerli ve dilsel olarak uygun bir şekilde kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir. Bu, özellikle kronik veya geçici sağlık durumlarında (örneğin, gestasyonel diyabet) hastaların kendi kendine bakım ve yönetimdeki öz yeterlilik düzeylerini güvenilir bir şekilde saptamak için önemlidir.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teorinin merkezi bir kavramı olan öz yeterlilik yapısını ölçmektedir. Sağlık bağlamında, bu yapı, bireyin sağlık hedeflerine ulaşmak için gerekli eylemleri başarıyla organize etme ve yürütme yeteneğine olan güvenini yansıtır.

Ölçek maddeleri, bireylerin kendi sağlıklarını aktif olarak yönetme, hastalık risklerini azaltma ve genel iyilik hallerini sürdürme yeteneklerine odaklanır. Bu yapı, motivasyon, davranışsal niyet ve sonuç beklentileri üzerinde güçlü bir belirleyici olarak kabul edilir.

Geçerlik

Sağlık Yönetiminde Öz Yeterlilik Ölçeği’nin geçerlik analizleri, Aypar Akbağ ve Aluş Tokat (2021) tarafından yayımlanan “The Psychometric Properties of the Turkish Version of Self Rated Abilities for Health Practices Scale (SRAHP) in the Gestational Diabetes Sample” başlıklı makalede detaylıca açıklanmıştır.

Çalışma, ölçeğin yapısal geçerliğini ve ölçüt bağıntılı geçerliğini destekleyen bulgular sunmuştur. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin Türk kültüründe sağlık uygulamalarındaki öz yeterliliği doğru ve amaca uygun bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Geçerlik katsayıları ve kullanılan istatistiksel yöntemler orijinal kaynakta incelenebilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemeleri de adaptasyon makalesinde belirtilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve ölçümde hata oranının düşüklüğünü ifade eder.

Makalede sunulan psikometrik özellikler arasında iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) yer almaktadır. Elde edilen yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve Sağlık Yönetiminde Öz Yeterlilik Ölçeği’nin Türk örnekleminde güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, adaptasyon çalışması kapsamında incelenmiştir. Faktör analizi, ölçeğin teorik yapısını destekleyen alt boyutlarını ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Faktör analizi sonuçları, orijinal ölçeğin boyut yapısının Türkçe formda ne ölçüde korunduğunu veya farklılaştığını göstermektedir. Bu analizlerin ayrıntıları ve istatistiksel sonuçları (özdeğerler, varyans açıklama oranları vb.) ilgili akademik yayında açıklanmıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Çeviri ve Kültürel Adaptasyon)

Format: Likert Ölçeği.

Language Available: Türkçe, İngilizce (Orijinal SRAHP).

Population Group: Yetişkinler, Klinik Örneklem.

Age Group: Belirtilmemiş (Ancak adaptasyon çalışması gestasyonel diyabetli yetişkin kadınlar üzerinde yapılmıştır).

Population Details: Gebelik diyabeti tanısı almış kadınlar örneklemi.

Test Methodology: Yanıtlar, algılanan yeterlilik düzeyine göre 5 dereceli bir Likert Ölçeği kullanılarak toplanır:

• 0 = Asla
• 1 = Az
• 2 = Biraz
• 3 = Çoğunlukla
• 4 = Tamamen

Anahtar Kelimeler

Sağlık, öz yeterlilik, SRAHP, gestasyonel diyabet, ölçek, Likert Ölçeği, psikometri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişim E-postası).

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için gerekli izinlerin sorumlu yazar Nuran Nur Aypar Akbağ ile belirtilen e-posta adresi üzerinden iletişime geçilerek alınması tavsiye edilmektedir. Kullanım ücreti bilgisi makalede açıkça belirtilmemiştir.

Ölçeğin uygulanabilir formatı makaleye ek olarak sunulmuştur. Orijinal PDF dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• saglik-yonetiminde-oz-yeterlilik-toad.pdf
• saglik-yonetiminde-oz-yeterlilik-toad.pdf

Kaynaklar

Aypar Akbağ, N.N. ve Aluş Tokat, M. (2021). The Psychometric Properties of the Turkish Version of Self Rated Abilities for Health Practices Scale (SRAHP) in the Gestational Diabetes Sample. Nigerian Journal of Clinical Practice. XXX. doi: 10.4103/njcp.njcp_578_20.

Sağlık Yönetiminde Öz Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçeğin tam içeriği ve uygulama talimatları için Aypar Akbağ ve Aluş Tokat (2021) tarafından yayımlanan orijinal akademik makaleye başvurulması gerekmektedir. Makaleye ek olarak ölçeğin uygulanabilir formatının eklendiği belirtilmiştir.

Ölçek, bireylerden sağlık uygulamalarındaki yeterlilik algılarını 5 dereceli bir Likert Ölçeği üzerinde değerlendirmelerini istemektedir.