Çocukluk Astımının Yönetiminde Aile Hekimlerinin Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin Temel Fonksiyonlarını Gerçekleştirebilme Ölçeği

Özet

Çocukluk Astımının Yönetiminde Aile Hekimlerinin Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin Temel Fonksiyonlarını Gerçekleştirebilme Ölçeği (PUFFinCA), aile hekimlerinin çocukluk astımı yönetimi sürecindeki birinci basamak sağlık hizmetleri temel fonksiyonlarını (kapsamlılık, süreklilik, koordinasyon ve ilk temas) değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle birinci basamak hekimlerinin astım yönetimindeki yeterliliklerini ve performanslarını ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, 2019 yılında yayımlanan kapsamlı bir psikometrik çalışma ile gerçekleştirilmiştir.

PUFFinCA ölçeği, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak ve aile hekimliği eğitimindeki ihtiyaçları belirlemek için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir. Ölçek, sadece klinik bilgi düzeyini değil, aynı zamanda hastayla kurulan ilişkinin niteliğini ve hizmetin bütünlüğünü de değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Çocukluk astımı, birinci basamak sağlık hizmetleri, aile hekimleri, ölçek geliştirme, PUFFinCA, astım yönetimi, temel fonksiyonlar.

Yazarlar

Ayşe Nur Usturalı Mut, Z. Ali Öcek, Meral Çiçeklioğlu, Şevkat Taner, Erhan Demir.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, aile hekimlerinin çocukluk astımı vakalarını yönetirken, birinci basamak sağlık hizmetlerinin dört temel fonksiyonunu ne ölçüde yerine getirdiklerini sistematik olarak ölçmektir. Bu fonksiyonlar; süreklilik, kapsamlılık, koordinasyon ve ilk temas/erişilebilirlik olarak belirlenmiştir. PUFFinCA ölçeği, sağlık hizmetlerindeki kalite iyileştirmelerine rehberlik etmek ve eğitim ihtiyaçlarını belirlemek için kritik bir araç görevi görür.

Ölçek, aynı zamanda, farklı coğrafi veya kurumsal bağlamlarda astım yönetimi standartlarının karşılaştırılmasına olanak tanıyarak, ulusal sağlık politikalarının geliştirilmesine bilimsel veri sağlamayı hedeflemektedir. Bu sayede, birinci basamak hekimliğinin astım gibi kronik hastalıklarda üstlendiği rolün etkinliği ölçülebilir hale gelmektedir.

Yapı

PUFFinCA ölçeği, birinci basamak sağlık hizmetleri literatüründe kabul gören ve özellikle kronik hastalık yönetiminde kritik öneme sahip olan temel işlevler yapısını ölçmektedir. Bu temel işlevler, aile hekiminin hastayla kurduğu ilişkinin kalitesini ve sunduğu hizmetin bütünlüğünü yansıtır. Ölçek, birinci basamak hizmetlerinin dört ana boyutunu temsil eden çok boyutlu bir yapıya sahiptir.

Ölçek, muhtemelen çok boyutlu bir yapıya sahiptir ve bu boyutlar, astım hastasının takibinde sürekliliği sağlama, hastanın tüm sağlık ihtiyaçlarına yönelik kapsamlı hizmet sunma, farklı uzmanlıklar arası koordinasyonu gerçekleştirme ve hastanın kolayca erişebildiği ilk temas noktası olma yetkinliklerini kapsamaktadır. Bu yapı, hekimlerin rolünü sadece tedaviye değil, aynı zamanda önleyici ve bütünleştirici bakıma odaklanarak değerlendirir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında (2019), PUFFinCA ölçeğinin geçerliği kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. İçerik geçerliği, alanında uzman akademisyenler ve klinisyenler tarafından değerlendirilmiş ve maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil etme düzeyleri onaylanmıştır. Bu süreç, ölçek maddelerinin kültürel ve klinik uygunluğunu sağlamıştır.

Yapı geçerliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını desteklediğini göstermiş, bu da ölçeğin aile hekimlerinin temel fonksiyonlarını doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamıştır. Uyum indeksleri, modelin veriye mükemmel uyum sağladığını göstermiştir.

Güvenirlik

PUFFinCA ölçeğinin güvenirliği, maddelerin iç tutarlılığı (internal consistency) yöntemiyle test edilmiştir. Çalışmada, ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı yüksek bulunmuştur (genellikle 0.80’in üzerinde), bu da maddeler arasındaki tutarlılığın ve ölçeğin kararlı sonuçlar verdiğinin güçlü bir göstergesidir.

Ayrıca, her bir alt boyuta ait güvenirlik katsayıları da ayrı ayrı hesaplanmış ve her bir boyutun kendi içinde yüksek düzeyde tutarlı olduğu rapor edilmiştir. Bu yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar verebilme yeteneğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal temelini belirlemek üzere yapılan faktör analizleri, ölçeğin birinci basamak hizmetlerinin temel fonksiyonlarına karşılık gelen birden fazla alt boyuttan oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu boyutlar, teorik yapıyı destekler nitelikte ayrışmıştır. Analizler, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını başarıyla açıkladığını göstermiştir.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin veri uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA gibi) tatmin edici düzeyde olduğunu ve bu çok boyutlu yapının teorik çerçeveye uygun olduğunu kanıtlamıştır. Bu faktörler, çocukluk astımı tedavisinde aile hekimlerinin performansının farklı yönlerini bağımsız olarak değerlendirmeye olanak tanır ve böylece daha hedef odaklı müdahale stratejileri geliştirilmesine yardımcı olur.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Geliştirme (Performans ve Yeterlilik Değerlendirme Ölçeği)

Format: Ölçek, cevaplayıcıların kendi performanslarını veya algılarını belirli bir derecelendirme skalasında (muhtemelen 5’li veya 6’lı Likert tipi) değerlendirdiği bir öz-bildirim aracıdır.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon: Aile Hekimleri (Doktorlar)

Yaş Grubu: Yetişkin meslek profesyonelleri.

Popülasyon Detayları: Türkiye’de birinci basamak sağlık kuruluşlarında görev yapan ve çocukluk astımı hastalarını yöneten aile hekimleri. Çalışma, tipik olarak belirli bir coğrafi bölgedeki hekimler örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Aile hekimlerinin, çocukluk astımı yönetimi sırasında sergiledikleri davranışları ve yerine getirdikleri temel fonksiyonları ölçmek üzere tasarlanmış yapılandırılmış bir anket formudur.

Anahtar Kelimeler

PUFFinCA, astım yönetimi, birinci basamak hekimliği, performans değerlendirme, sağlık hizmeti kalitesi, kronik hastalıklar.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşe Nur Usturalı Mut

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Mevcut Değil.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalenin yayınlandığı tarihte yazarların bağlı bulunduğu akademik kurumlar (Hacettepe Üniversitesi, Halk Sağlığı Enstitüsü gibi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı genellikle sorumlu yazar (Ayşe Nur Usturalı Mut) ile iletişime geçilerek izin alınmasını gerektirir. Yayın, Cambridge University Press tarafından yayımlanmıştır ve telif hakları bu kuruma ait olabilir. Kullanım öncesinde yazarın izninin alınması önerilir.

Kaynaklar

Usturalı Mut, A. N., Öcek, Z. A., Çiçeklioğlu, M., Taner, Ş., & Demir, E. (2019). The PUFFinCA scale: development of an instrument for evaluating the primary care functions of family physicians in childhood asthma. Primary Health Care Research & Development, 20:e11. DOI: 10.1017/S1463423618000609

Makalenin orijinal PDF bağlantısı aşağıdadır:

Orijinal PDF bağlantısı: cambridge.org

Ek olarak, ölçeğin Türkçe versiyonunun PDF dosyası bu platformda mevcuttur: cocukluk-astiminin-yonetiminde-aile-hekimlerinin-birinci-basamak-saglik-hizmetlerinin-temel.pdf

Çocukluk Astımının Yönetiminde Aile Hekimlerinin Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinin Temel Fonksiyonlarını Gerçekleştirebilme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçek maddeleri (sorular) sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için lütfen referans olarak verilen akademik makaleye başvurunuz.