Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu

Özet

Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu (ÖŞÖ-K), bireylerin kendilerine karşı şefkatli tutumlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, Kristin Neff’in orijinal Öz-Şefkat Ölçeği’nin (Self-Compassion Scale – SCS) kısa bir versiyonudur. Bu formun Türkçe uyarlaması, Musa Yıldırım ve Tuba Sarı tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup toplam 11 maddeden oluşmaktadır ve 5’li Likert ölçeği üzerinden yanıtlanmaktadır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin Türkçe popülasyonunda psikometrik olarak sağlam olduğunu göstermiştir. Özellikle, ölçüt bağıntılı geçerliği incelendiğinde, Şefkat Korkusu Ölçeği’nin “Kendine Şefkat Vermekten Korkma” alt boyutu ile negatif ve orta düzeyde, Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği ile ise pozitif ve orta düzeyde ilişkiler sergilemiştir. Test-tekrar test güvenirliği ise yüksek düzeyde (r = .840, p < 0.01) bulunmuştur. Bu uyarlama, Türkiye’deki araştırmacılar ve uygulayıcılar için öz-şefkat düzeylerini ölçmede değerli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz-şefkat, öz-şefkat ölçeği, kısa form, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, uyarlama, psikolojik ölçme.

Yazarlar

Musa Yıldırım, Tuba Sarı

Amaç

Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu’nun (ÖŞÖ-K) temel amacı, bireylerin kendilerine karşı gösterdikleri şefkatli tutumları, anlayışı ve nezaketi ölçmektir. Bu ölçek, Kristin Neff tarafından geliştirilen orijinal Öz-Şefkat Ölçeği’nin daha pratik ve zaman açısından verimli bir versiyonu olarak tasarlanmıştır. Türkiye bağlamındaki uyarlama çalışması ise, bu önemli psikolojik yapının Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirilebilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Yıldırım ve Sarı (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, hem araştırma hem de klinik uygulamalarda kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, öz-şefkatin psikolojik iyi oluş, stresle başa çıkma ve diğer ruh sağlığı değişkenleri ile ilişkisi gibi konularda Türkiye’de daha fazla bilimsel çalışma yapılmasına olanak tanınmıştır. Ölçek, özellikle zaman kısıtlaması olan durumlarda veya geniş örneklemlerle yapılan çalışmalarda tercih edilebilir bir alternatif sunmaktadır.

Yapı

Öz-şefkat, bireyin acı, başarısızlık veya yetersizlik deneyimleri karşısında kendine karşı nazik, anlayışlı ve yargılayıcı olmayan bir tutum sergilemesi olarak tanımlanan çok boyutlu bir yapıdır. Kristin Neff’in modeline göre öz-şefkat, altı temel bileşenden oluşur: kendine nezaket (self-kindness) ve kendine yargılama (self-judgment), ortak insanlık (common humanity) ve izolasyon (isolation), farkındalık (mindfulness) ve aşırı özdeşleşme (over-identification). Bu bileşenler, bireyin zorlayıcı deneyimlerle nasıl başa çıktığını ve kendine nasıl yaklaştığını belirler.

Ancak, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu’nun (ÖŞÖ-K) Türkçe uyarlaması, kaynakta belirtildiği üzere, “tek boyutlu, toplam 11 madde” olarak yapılandırılmıştır. Bu durum, orijinal altı boyutlu yapının kısa formda tek bir genel öz-şefkat faktörü altında toplanmış olduğunu veya uyarlama çalışmasının faktör analizi sonucunda tek bir baskın faktörün ortaya çıktığını göstermektedir. Bu tek boyutlu yapı, genel öz-şefkat düzeyini hızlı ve etkin bir şekilde ölçmek için tasarlanmıştır. Her bir madde, bireyin kendine karşı gösterdiği şefkatli tutumların farklı yönlerini yansıtmaktadır ve toplam puan, bireyin genel öz-şefkat seviyesinin bir göstergesi olarak yorumlanır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu’nun (ÖŞÖ-K) ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü değerlendirmek için yapılmıştır. Yıldırım ve Sarı (2018) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin özellikle ölçüt bağıntılı geçerliği incelenmiştir. Bu tür geçerlik, bir ölçeğin başka ilgili ölçütlerle olan ilişkisine bakılarak değerlendirilir ve ölçeğin dışsal kriterlerle ne kadar tutarlı olduğunu gösterir.

Yapılan analizlerde, ÖŞÖ-K ile Şefkat Korkusu Ölçeği’nin “Kendine Şefkat Vermekten Korkma” alt boyutu arasında negatif ve orta düzeyde bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgu, öz-şefkat düzeyi yüksek olan bireylerin, kendilerine şefkat göstermekten daha az korktuğu yönündeki teorik beklentilerle tutarlıdır. Ayrıca, Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği ile pozitif ve orta düzeyde bir ilişki bulunmuştur. Bu da öz-şefkatin, bireylerin genel iyi oluş düzeyleriyle ilişkili pozitif bir yapı olduğunu desteklemektedir. Bu ilişkiler, ÖŞÖ-K’nın teorik beklentilerle uyumlu ve yapıyı geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik, bir ölçme aracının tutarlı ve kararlı sonuçlar verme derecesini ifade eder. Bir ölçeğin güvenilir olması, aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar üretmesi anlamına gelir. Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu’nun (ÖŞÖ-K) Türkçe uyarlaması için test-tekrar test güvenirliği yöntemi kullanılarak ölçeğin zaman içindeki tutarlılığı değerlendirilmiştir. Bu yöntem, aynı bireylere belirli bir zaman aralığıyla aynı ölçeğin iki kez uygulanması ve elde edilen puanlar arasındaki korelasyonun incelenmesi prensibine dayanır.

Uyarlama çalışmasında, bir örneklem grubundan 17 gün ara ile iki kez veri toplanmıştır. Yapılan istatistiksel analiz sonucunda, iki ölçüm arasında yüksek düzeyde bir ilişki olduğu tespit edilmiştir (r = .840, p < 0.01). Bu yüksek korelasyon katsayısı, ÖŞÖ-K’nın zaman içinde kararlı ve tutarlı sonuçlar ürettiğini, yani yüksek bir test-tekrar test güvenirliğine sahip olduğunu açıkça göstermektedir. Bu bulgu, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar vereceği ve ölçülen yapıda önemli bir değişiklik olmadığı sürece bireylerin öz-şefkat düzeylerini güvenilir bir şekilde yansıttığı anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizi, bir ölçekteki maddelerin altında yatan temel yapıları veya boyutları belirlemek için kullanılan istatistiksel bir tekniktir. Bu analiz, bir dizi gözlemlenen değişken arasındaki karmaşık ilişkileri basitleştirerek, bu değişkenleri açıklayan daha az sayıda temel faktörü ortaya çıkarmayı amaçlar. Kaynakta belirtildiği üzere, Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu (ÖŞÖ-K) “tek boyutlu, toplam 11 madde” olarak tanımlanmıştır. Bu bilgi, uyarlama çalışması sırasında yapılan faktör analizi sonucunda, orijinal ölçeğin altı boyutlu yapısının aksine, Türkçe kısa formun tek bir genel öz-şefkat faktörü altında toplandığını veya bu şekilde tasarlanıp doğrulandığını işaret etmektedir.

Tek faktörlü bir yapı, ölçek maddelerinin tamamının aynı temel psikolojik yapıyı, yani genel öz-şefkat kavramını ölçtüğünü gösterir. Bu durum, ölçeğin daha parsimoniyöz bir yapıya sahip olduğunu ve toplam puanın genel öz-şefkat düzeyini temsil ettiğini ortaya koymaktadır. 11 maddenin tek bir faktöre yüklenmesi, bu maddelerin öz-şefkatin farklı yönlerini entegre bir şekilde yansıttığını ve bu yapının Türk kültüründe tek bir bütünsel kavram olarak algılandığını düşündürmektedir. Bu sonuç, araştırmacılara öz-şefkati tek bir genel skor üzerinden değerlendirme imkanı sunar ve ölçeğin kullanımını basitleştirir.

Araç

Test Tipi: Uyarlama, öz-bildirim anketi. Orijinal ölçek, Kristin Neff tarafından geliştirilen Öz-Şefkat Ölçeği’dir.

Format: Toplam 11 maddeden oluşan tek boyutlu bir ölçektir. Maddeler 5’li Likert ölçeği üzerinden derecelendirilir (örneğin, 1 = “Hemen hemen hiç” ile 5 = “Hemen hemen her zaman” arasında).

Mevcut Diller: Türkçe (uyarlanan form), İngilizce (orijinal form). Orijinal ölçeğin farklı dillerde de uyarlamaları bulunmaktadır.

Popülasyon Grubu: Genel yetişkin popülasyonu. Geçerlik bölümünde Ergen Öznel İyi Oluş Ölçeği ile ilişkisi incelendiği belirtildiğinden, ergen popülasyonunda da potansiyel kullanım alanları olabilir.

Yaş Grubu: Yetişkinler ve muhtemelen ileri ergenlik dönemi bireyleri (yaklaşık 16 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışmasının örneklem detayları kaynakta tam olarak belirtilmemiştir, ancak genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemleri üzerinde test edilir. Daha fazla bilgi için referans makaleye başvurulması önerilir.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi ifadelerine dayalı, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen bir öz-bildirim anketidir. Uygulama süresi kısa olup, hızlı değerlendirme imkanı sunar.

Anahtar Kelimeler

Öz-şefkat, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, psikolojik ölçme, adaptasyon, ölçek, psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri sağlanmamıştır.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Musa Yıldırım)

Yazışma Adresi: Veri sağlanmamıştır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu’nun (ÖŞÖ-K) Türkçe uyarlaması, 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için özel izinler veya ücretler hakkında detaylı bilgi kaynakta bulunmamaktadır. Genellikle psikometrik araçların akademik ve araştırma amaçlı kullanımları için yazarlar ile iletişime geçilmesi veya orijinal ölçek geliştiricilerinin yönergelerine uyulması önerilir. Sorumlu yazar Musa Yıldırım ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilebilir. Ticari veya klinik kullanım için özel izinlerin gerekip gerekmediği konusunda yazarlarla doğrudan temasa geçilmesi önemlidir.

Referanslar

• Yıldırım, M., ve Sarı, T. (2018). Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(4), 2502-2517. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2018.18.41844-452171
• Orijinal PDF dokümanına buradan ulaşılabilir: oz-sefkat-olcegi-kisa-formu-toad.pdf
• Makalenin Dergipark üzerindeki bağlantısı: dergipark.org.tr

Öz-Şefkat Ölçeği Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir.