Sağlıklı Aile Ölçeği

Özet

Sağlıklı Aile Ölçeği (SAÖ), aile sağlığını ve işlevselliğini çok boyutlu olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu çalışma, ölçeğin hem uzun hem de kısa formlarının Türkçe’ye uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapılmasını kapsamaktadır. Ölçek, ailelerin sosyal, duygusal ve yaşam tarzı süreçlerindeki sağlıklı yönlerini ölçerek, Türk kültürüne uygun, geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı sunmaktadır. Elde edilen psikometrik bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda kullanıma uygun olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sağlıklı Aile Ölçeği, aile sağlığı, aile işlevselliği, uyarlama, psikometrik özellikler, Cronbach Alfa, doğrulayıcı faktör analizi.

Yazarlar

Çağlar, A., Akyıl, Y., İme, Y.

Amaç

Sağlıklı Aile Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin kendi aile yapılarına dair algıladıkları sağlık düzeylerini ve aile içindeki sağlıklı işleyiş mekanizmalarını ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin teorik yapısını koruyarak, Türk kültürüne özgü geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı kazandırmayı amaçlamıştır.

Ölçek, dört temel alt boyutu aracılığıyla, ailedeki sosyal ve duygusal sağlık süreçlerini, mevcut sağlıklı aile kaynaklarını, dış sosyal destekleri ve aile için benimsenen sağlıklı yaşam tarzı uygulamalarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Bu sayede, aile danışmanlığı ve halk sağlığı alanlarında müdahale gerektiren alanların belirlenmesine katkı sağlamaktadır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

Sağlıklı Aile Ölçeği, bir ailenin sağlıklı işleyişini destekleyen çok boyutlu faktörleri ölçmektedir. Yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonucunda da teyit edildiği üzere, ölçek orijinal yapısını koruyarak dört ana alt boyuttan oluşmaktadır:

• Ailede Sosyal ve Duygusal Sağlık Süreçleri
• Sağlıklı Aile Kaynakları
• Aile Dışında Sosyal Destekler
• Aile İçin Sağlıklı Yaşam Tarzı

Bu boyutlar, ailenin stresle başa çıkma, dayanıklılık geliştirme ve üyelerinin iyilik halini sürdürme yeteneklerini kapsayan temel mekanizmaları temsil etmektedir.

Geçerlik

Sağlıklı Aile Ölçeği için yapılan geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı ölçmede yeterli olduğunu göstermiştir. Yapı geçerliği, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. DFA sonuçları, orijinal ölçekte yer alan dört alt boyutun Türk örnekleminde de doğrulandığını kanıtlamıştır.

Ölçeğin faktör yükleri incelendiğinde, uzun form için .48 ile .91 arasında, kısa form için ise .54 ile .73 arasında değiştiği görülmüştür. Alan yazın (Büyüköztürk, 2018) faktör yüklerinin .30 ve üzerinde olmasının yeterli temsil gücünü sağladığını belirtmektedir. Bu çalışmada elde edilen tüm değerler bu standardın üzerinde olduğu için, ölçeğin orijinal versiyonundan herhangi bir madde çıkarılmamıştır. Bu bulgular, Sağlıklı Aile Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının yüksek düzeyde yapısal geçerliğe sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, hem uzun hem de kısa formlar için Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Özgüven (1994) tarafından kabul edilebilir değer olarak belirtilen .70 ve üzeri standardına uyum sağlanmıştır.

Uzun form için hesaplanan genel Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı .90 olarak bulunmuştur. Alt boyutlara ait katsayılar ise yüksek düzeyde tutarlılık sergilemektedir:

• Ailede Sosyal ve Duygusal Sağlık Süreçleri: .84
• Sağlıklı Aile Kaynakları: .91
• Aile Dışında Sosyal Destekler: .90
• Aile İçin Sağlıklı Yaşam Tarzı: .93

Sağlıklı Aile Ölçeği kısa formu için Cronbach Alfa katsayısı ise .74 olarak hesaplanmıştır. Bu veriler, ölçeğin toplam puanının ve her bir alt boyutunun güvenilir bir ölçüm sağladığını kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasında yapısal modelin uygunluğunu test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısında bulunan dört faktörlü yapının Türk örnekleminde de doğrulandığını göstermiştir.

Faktör yükleri, maddelerin ilgili latent değişkeni temsil etme gücünü göstermektedir. Uzun formda bu yükler .48 ile .91 arasında, kısa formda ise .54 ile .73 arasında değişmektedir. Tüm bu yük değerlerinin yüksek olması, maddelerin ilgili alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini ve ölçek yapısının sağlam olduğunu teyit etmektedir.

Ölçme Aracı

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Ölçek

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkin Popülasyonu / Aile Üyeleri

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki yetişkin bireylerin aile sağlığı algılarını ölçmek amacıyla Türk kültürüne adapte edilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır. Derecelendirme sistemi şu şekildedir: 1=Kesinlikle katılmıyorum – 5=Kesinlikle katılıyorum.

Anahtar Kelimeler

Aile, aile sağlığı, iç tutarlılık, doğrulayıcı faktör analizi, psikometri, kısa form, uzun form, yaşam tarzı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Azmi Çağlar (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sağlıklı Aile Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanmasına dair çalışma 2021 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, dağıtımı ve ticari amaçlarla çoğaltılmasına ilişkin izin ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Azmi Çağlar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Çağlar, A., Akyıl, Y. ve İme, Y. (2021). Sağlıklı Aile Ölçeği: Kısa ve uzun formunun Türkçe’ye uyarlanması. LAÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 12(2), 174-192. Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: dergipark.org.tr
2. Büyüköztürk, Ş. (2018). Sosyal Bilimler İçin Veri Analizi El Kitabı. Pegem Akademi.
3. Özgüven, İ. E. (1994). Psikolojik Testler. Ankara: Yeni Doğuş Matbaası.

Sağlıklı Aile Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Birbirimize değer veririz (m3)
Zor zamanlarda bile umutluyuz (m18)
Aile üyelerim benimle ilgilenir (m9)

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: saglikli-aile-olcegi-toad.pdf