Popülerlik Algısı Ölçeği

Özet

Popülerlik, bireylerin sosyal çevrelerindeki algılanan statüsünü ve kabulünü ifade eden çok boyutlu bir yapıdır.
Popülerlik Algısı Ölçeği (PAÖ), öğrencilerin popülerlik algılarını değerlendirmek amacıyla Atlı ve Canpolat (2021) tarafından keşfedici karma desen kullanılarak geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir.
Bu ölçek, özgüven, kıyafet ve moda, fiziksel çekicilik, arkadaşlık ilişkileri, öğretmenle ilişkiler ile spor ve sanatsal etkinlikler olmak üzere altı boyuttan oluşmaktadır.
Yapılan faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi sonuçları, ölçeğin geçerli ve güvenilir bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir.
Ölçek, öğrencilerin popülerlik algılarının çeşitli bileşenlerini kapsamlı bir şekilde ölçerek, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılar için önemli bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Popülerlik algısı, psikolojik ölçek, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, öğrenci, karma desen, psikometri.

Yazarlar

Atlı, A., Canpolat, M.

Amaç

Popülerlik Algısı Ölçeği, öğrencilerin kendi popülerlik algılarını ve bu algının altında yatan faktörleri ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, öğrencilerin sosyal kabul, arkadaşlık ilişkileri, fiziksel özellikler, özgüven ve sosyal etkinliklere katılım gibi farklı popülerlik bileşenlerine ilişkin düşüncelerini değerlendirmeyi hedeflemektedir.

Araştırmacılar, bu ölçeği kullanarak öğrencilerin okul ortamındaki sosyal dinamiklerini, popülerlik algısının akademik başarı, benlik saygısı ve sosyal uyum gibi diğer psikolojik değişkenlerle ilişkisini inceleyebilirler. Ölçek, özellikle ergenlik dönemindeki öğrencilerin sosyal gelişim süreçlerinin anlaşılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır.

Yapı

Popülerlik Algısı Ölçeği, öğrenci popülerliğini altı ana boyutta ele alan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu boyutlar, öğrencilerin popülerlik algılarının çeşitli yönlerini temsil etmektedir: özgüven, kıyafet ve moda, fiziksel çekicilik, arkadaşlık ilişkileri, öğretmenle ilişkiler ve spor ve sanatsal etkinlikler.

Ölçek, bu boyutlar aracılığıyla öğrencilerin sosyal ortamdaki konumlarını, kendilerini nasıl algıladıklarını ve popülerliklerini hangi faktörlere bağladıklarını derinlemesine incelemeye olanak tanır. Her bir boyut, popülerlik olgusunun farklı bir yönünü yakalayarak, karmaşık sosyal algıların daha bütünsel bir değerlendirmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek için hem keşfedici hem de doğrulayıcı faktör analizleri kullanılmıştır. İlk olarak 36 maddelik taslak ölçek için Kaiser–Meyer–Olkin (KMO) örnekleme yeterliliği ölçüsü .90 olarak bulunmuş ve Bartlett’s test of sphericity χ²(630, N=282) = 5542.401, p < .001 değeri ile istatistiksel olarak anlamlı çıkmıştır, bu da verilerin faktör analizi için uygun olduğunu göstermektedir. Scree plot ve paralel analiz (PA; O’Connor, 2000) yöntemleri faktör sayılarının belirlenmesinde kullanılmıştır. İlk analiz sekiz faktörlü bir yapı önermiş olsa da, PA beş faktörlü bir yapıyı işaret etmiştir. Araştırmanın nitel aşamasında ortaya çıkan altı temanın korunması ve kapsam geçerliğinin sağlanması amacıyla altı faktörlü bir yapı kabul edilmiştir.

Faktör yükleri .40’ın altında olan ve diğer faktörlerle .10’dan az yüklenmeye sahip olan maddeler ölçekten çıkarılmıştır. Bu kriterler doğrultusunda 16 madde elenerek 20 maddelik nihai ölçek formu oluşturulmuştur. Altı faktörlü bu yapı, toplam varyansın %73.203’ünü açıklamaktadır. Varimax döndürme kullanılarak elde edilen faktör örüntü matrisi, maddelerin ilgili faktörlere yüksek yüklerle yüklendiğini göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA) AMOS 24 programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Birinci düzey DFA sonuçları (χ² (148) = 238.772, p<.001, χ²/df = 1.540, SRMR=.074, CFI= .95, TLI= .93, IFI=.95, RMSEA= .061) altı boyutlu modelin iyi uyum değerlerine sahip olduğunu ortaya koymuştur (Hu ve Bentler, 1999). Tüm faktör yükleri anlamlıdır (p<.001). İkinci düzey DFA sonuçları da (χ² (148) = 252.572, p<.001, χ²/df = 1.540, SRMR=.074, CFI= .94, TLI= .93, IFI=.94, RMSEA= .061) modelin iyi uyum sergilediğini göstermiştir.

Güvenirlik

Popülerlik Algısı Ölçeği’nin güvenirliği, Cronbach’s Alpha (α) iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin alt boyutlarının Cronbach’s Alpha değerleri .70 ile .89 arasında değişmektedir.

Bu değerler, ölçeğin alt boyutlarının her birinin, ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin araştırma ve değerlendirme amaçları için sağlam bir araç olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Popülerlik Algısı Ölçeği’nin faktör yapısı, keşfedici karma desenin nicel aşamasında açımlayıcı faktör analizi (AFA) ve ardından doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile incelenmiştir. AFA, başlangıçta 36 madde üzerinden yürütülmüş, KMO ve Bartlett testi sonuçları verilerin faktörleştirilebilir olduğunu göstermiştir. Özdeğeri 1’in üzerinde olan sekiz faktörlü bir yapı önerilse de, paralel analiz (PA) beş faktörlü bir yapıyı işaret etmiştir. Ancak, araştırmanın nitel aşamasından elde edilen ve kapsam geçerliğini destekleyen altı tema doğrultusunda altı faktörlü bir yapı kabul edilmiştir.

AFA sonucunda, faktör yükü .40’ın altında olan veya diğer faktörlerle .10’dan az yüklenme farkına sahip olan maddeler çıkarılmıştır. Bu süreçte 16 madde çıkarılarak 20 maddeden oluşan altı faktörlü nihai bir yapıya ulaşılmıştır. Bu altı faktörlü yapı, toplam varyansın %73.203’ünü açıklamaktadır. Doğrulayıcı faktör analizi (DFA), AMOS 24 programı kullanılarak gerçekleştirilmiş ve 20 madde ile altı boyuttan oluşan modelin iyi uyum değerlerine sahip olduğu bulunmuştur. Birinci düzey DFA’da özgüven (.79-.88), kıyafet ve moda (.73-.85), fiziksel çekicilik (.78-.89), arkadaşlık ilişkileri (.60-.77), öğretmenle ilişkiler (.70-.73) ve spor ve sanatsal etkinlikler (.59-.92) boyutları için anlamlı yol katsayıları elde edilmiştir. İkinci düzey DFA’da ise popüler olma ile alt boyutlar arasındaki yol katsayıları arkadaşlık ilişkileri (.86), özgüven (.77), öğretmenle ilişkiler (.75), fiziksel özellikler (.63), spor ve sanatsal etkinlikler (.63) ve kıyafet ve moda (.43) olarak tespit edilmiştir.

Ölçek

Test Tipi: Geliştirme

Biçim: 5’li Likert Ölçeği (1 = Hiç katılmıyorum, 5 = Tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (ancak okul öğrencileri üzerinde uygulanmıştır)

Popülasyon Detayları: Keşfedici faktör analizi için 282 öğrencilik bir örneklem kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Keşfedici karma desen araştırması, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA)

Anahtar Kelimeler

Öğrenci popülerliği, sosyal algı, psikolojik değerlendirme, ölçek geliştirme, faktör yapısı, güvenirlik, geçerlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiştir

Kurum E-posta Adresleri: Abdullah Atlı: [email protected]

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret Bilgisi: Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler ve ücret bilgisi kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Sorumlu yazar Abdullah Atlı ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: populerlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Atli, A., & Canpolat, M. (2021). Keşfedici karma desen kullanılarak öğrenci popülerlik algısı ölçeğinin geliştirilmesi. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 43, 372-394. Doi: 10.33418/ataunikkefd.821186. Makaleye Dergipark üzerinden erişmek için: dergipark.org.tr

Hu, L. T., & Bentler, P. M. (1999). Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 6(1), 1-55.

O’Connor, B. P. (2000). SPSS and SAS programs for determining the number of components using parallel analysis and Velicer’s MAP test. Behavior Research Methods, Instruments, & Computers, 32(3), 396-402.

Popülerlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Okulda çok sayıda arkadaşım vardır.
• Okuldaki öğretmenlerin çoğu beni tanır.
• Kendimi fiziksel olarak çekici bulurum.
• Diğer öğrencilerden farklı kıyafetler giymeye çalışırım.
• Okulda her ortamda kendimi rahatlıkla ifade edebilirim.
• Okulda yapılan spor etkinliklerine aktif bir şekilde katılırım.
• Okuldaki öğrenciler tarafından saygı duyulan biriyim.
• Okuldaki öğretmenler ile diğer öğrencilerden daha yakın ilişkilerim vardır.
• Kendimi güzel/yakışıklı bulurum.
• Okulda giydiğim kıyafetlerin modaya uygun olmasına dikkat ederim.
• Özgüveni yüksek birisiyim.
• Okulda düzenlenen birçok etkinliğin içinde yer alım.
• Arkadaşlarım tarafından sevilen biriyim.
• Okuldaki öğretmenler ile yakın arkadaş gibi konuşabilirim.
• Okuldaki birçok öğrenci benim yakışıklı/güzel olduğumu söyler.
• Okula giderken her gün farklı kıyafetler giymeye özen gösteririm.
• Okulda kalabalık ortamlarda kendimi rahatlıkla ifade ederim.
• Okulda yapılan sanatsal etkinliklerin içinde bulunurum.
• Okula giderken giydiğim kıyafetler diğer öğrencilerin dikkatini çeker.
• Birçok konuda kendime güvenirim.