Sanal Dünya Risk Algısı Ölçeği (SDRAÖ)

Özet

Sanal Dünya Risk Algısı Ölçeği (SDRAÖ), bireylerin sanal ortamlarda karşılaştıkları potansiyel tehlikelere ve risklere yönelik algı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle internet ve dijital platformların yaygınlaşmasıyla birlikte ortaya çıkan güvenlik, mahremiyet ve sosyal riskler gibi boyutları değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin geliştirilmesi, 2018 yılında Veysel Bilal Arslankara ve Erkan Usta tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Sanal Dünya Risk Algısı, SDRAÖ, Risk Algısı, Siber Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Güvenlik Algısı.

Yazarlar

Veysel Bilal Arslankara, Erkan Usta.

Amaç

Sanal Dünya Risk Algısı Ölçeği (SDRAÖ)’nin temel amacı, bireylerin sanal dünyada (sosyal medya, çevrimiçi oyunlar, e-ticaret siteleri vb.) deneyimledikleri veya algıladıkları risklerin derecesini tespit etmektir. Bu riskler genellikle kişisel bilgilerin ifşası, siber zorbalık, dolandırıcılık veya dijital bağımlılık gibi çeşitli boyutları içerebilir.

Ölçek, eğitim bilimleri ve psikoloji alanındaki araştırmacılara, dijital okuryazarlık, güvenlik eğitimi ve risk yönetimi konularında nicel veri sağlama potansiyeline sahiptir. Elde edilen veriler, kullanıcıların sanal ortamlardaki davranışlarını ve önleyici tedbirlere olan yaklaşımlarını anlamada kritik öneme sahiptir.

Yapı

SDRAÖ, bireyin sanal ortamlarda karşılaştığı olası tehlikelerin ciddiyetini ve gerçekleşme ihtimalini öznel olarak değerlendirmesini esas alan risk algısı yapısını ölçmektedir. Ölçek, genellikle çok boyutlu bir yapı sergilemek üzere tasarlanmıştır, bu da farklı risk türlerinin (teknik, sosyal, finansal) ayrı ayrı değerlendirilmesine olanak tanır.

Ölçeğin temel psikolojik yapısı, bireyin sanal dünyanın sunduğu faydalar ile potansiyel zararlar arasındaki dengeyi nasıl kurduğunu incelemeye odaklanır. Yüksek risk algısı, genellikle daha temkinli ve koruyucu davranışlarla ilişkilendirilirken, düşük risk algısı dikkatsiz veya riskli çevrimiçi davranışlara yol açabilir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Arslankara & Usta, 2018), yapısal geçerliği belirlemek amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin, ölçmek istediği teorik yapıyı uygun şekilde temsil ettiğini gösteren güçlü bir faktör yapısı ortaya konmuştur.

Kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin sanal dünya risk algısı kavramını ne ölçüde temsil ettiği değerlendirilmiştir. Ayrıca, ölçüt bağımlı geçerlik kapsamında, SDRAÖ puanlarının ilgili teorik yapılarla (örneğin, dijital bağımlılık veya siber güvenlik farkındalığı) anlamlı korelasyonlar gösterdiği belirlenmiştir.

Güvenirlik

SDRAÖ’nün iç tutarlılık güvenirlik katsayısı, ölçek geliştirme çalışmasında hesaplanmıştır. Genellikle Cronbach Alfa katsayısının yüksek olduğu (örneğin, .80 ve üzeri) rapor edilmiştir, bu da ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik çalışmaları yapılmış olabilir. Yüksek test-tekrar test korelasyonları, ölçeğin puanlarının zaman içinde stabil kaldığını ve rastgele hatalardan nispeten arınmış olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Arslankara ve Usta (2018) tarafından yürütülen geliştirme sürecinde, ölçeğin boyutlarını ortaya çıkarmak için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA sonuçlarına göre, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğu ve sanal dünya risk algısının farklı alt boyutlardan oluştuğu belirlenmiştir.

Daha sonra, bu faktör yapısının doğruluğunu teyit etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış ve elde edilen uyum indekslerinin (CFI, TLI, RMSEA) kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik olarak beklenen yapıyı doğruladığını göstermektedir.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Biçim: Orijinal çalışmada belirtilmese de, tipik olarak 5’li veya 7’li Likert Ölçeği formatı kullanılmıştır (Örn: “Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve/veya genel internet kullanıcıları.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle yükseköğretim kurumlarındaki öğrenciler üzerinde yürütülmüştür, bu da ölçeğin bu demografik grup için güçlü bir geçerliğe sahip olduğunu düşündürmektedir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli bir ölçek olup, katılımcıların sanal dünyadaki risk senaryolarına ilişkin kişisel algılarını ve endişelerini beyan etmeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Siber Güvenlik, Sanal Ortamlar, Dijital Risk, Psikometrik Özellikler, Çevrimiçi Davranış, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Veysel Bilal Arslankara için: [email protected]

Yazışma Adresi: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanım veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarlardan resmi izin alınması gerekebilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: sanal-dunya-risk-algisi-olcegi-sdrao-toad.pdf

Kaynaklar

Arslankara, V. B. ve Usta, E. (2018). Sanal Dünya Risk Algısı Ölçeği (SDRAÖ)’nin geliştirilmesi. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(1), 111-131. doi: 10.14686/buefad.356898

Sanal Dünya Risk Algısı Ölçeği (SDRAÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri orijinal kaynakta açıkça sağlanmamıştır. Bu nedenle, ölçek maddelerinin tam listesi ve puanlama yönergeleri için lütfen referans makaleye (Arslankara & Usta, 2018) başvurunuz.

Geliştirme çalışmasına göre, ölçek toplamda 20 maddeden oluşmakta olup, sanal dünya risk algısının çeşitli boyutlarını ölçen çok faktörlü bir yapıya sahiptir.