Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm)

Özet

Perinatal yas, gebelik kaybı, ölü doğum veya doğum sonrası erken dönemde bebek kaybı yaşayan ebeveynlerin deneyimlediği karmaşık bir duygusal süreçtir. Perinatal Yas Ölçeği (PYÖ) (Kısa Sürüm), bu özel yas sürecini değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş, 33 maddeden oluşan bir kendini değerlendirme aracıdır. Ölçek, aktif keder, başa çıkmada zorlanma ve umutsuzluk olmak üzere üç ana alt boyutu ölçer. Köneş, Kaydırak, Aslan ve Yıldız (2017) tarafından Türkçe’ye uyarlanan bu kısa sürüm, Türkiye popülasyonunda geçerlilik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmış ve psikometrik özellikleri açısından yeterli bulunmuştur.

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde, kültürel uygunluk ve dil eşdeğerliliği, uzman görüşleri ve pilot uygulamalarla sağlanmıştır. Yapı geçerliliği faktör analizi ile değerlendirilmiş, iç tutarlılığı ise yüksek Cronbach alfa katsayısı ile desteklenmiştir. Bu ölçek, perinatal kayıp yaşayan kadınların yas tepkilerini anlamak ve uygun müdahaleleri planlamak için klinik ve araştırma ortamlarında değerli bir araç olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

Perinatal yas, bebek kaybı, yas ölçeği, psikometrik özellikler, geçerlilik, güvenilirlik, faktör analizi

Yazarlar

Miray Özgür KÖNEŞ, Mecdi Kaydırak, E. Aslan, H. Yıldız

Amaç

Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm)’ün temel amacı, Türkiye’de perinatal kayıp deneyimi yaşamış kadınların yas tepkilerini, duygusal durumlarını ve başa çıkma zorluklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, gebelik kaybı, ölü doğum veya neonatal dönemde bebek kaybı sonrası yaşanan yas sürecinin yoğunluğunu ve karmaşıklığını değerlendirmeye yardımcı olur.

Ölçek, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda, perinatal yas yaşayan bireyleri tanımlamak, onların ihtiyaçlarını belirlemek ve uygun psikososyal destek veya müdahale programlarını geliştirmek için kullanılabilir. Aynı zamanda, yas sürecinin farklı bileşenlerini (aktif keder, başa çıkmada zorlanma, umutsuzluk) ayrı ayrı değerlendirerek, daha hedefe yönelik destek stratejileri oluşturulmasına olanak tanır.

Yapı

Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm), perinatal yasın psikolojik yapısını yansıtan üç ana alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, yasın farklı yönlerini temsil ederek bireylerin deneyimlediği karmaşık duygusal durumu daha detaylı bir şekilde anlamamızı sağlar. Ölçek, toplam 33 maddeden meydana gelmekte olup, her bir alt boyut belirli sayıda madde içermektedir.

Bu alt boyutlar şunlardır:

• Aktif Keder (11 madde): Kaybın ardından hissedilen yoğun üzüntü, acı, özlem ve kaybın sürekli zihinde olması gibi belirtileri kapsar.
• Başa Çıkmada Zorlanma (11 madde): Kayıpla başa çıkma mekanizmalarında yaşanan güçlükleri, günlük işlevsellik üzerindeki olumsuz etkileri ve sosyal ilişkilerdeki problemleri ifade eder.
• Umutsuzluk (11 madde): Geleceğe dair olumsuz beklentileri, motivasyon kaybını, anlamsızlık hissini ve yaşamdan keyif alamama gibi belirtileri içerir.

Bu üç boyut, perinatal yasın hem duygusal hem de bilişsel ve davranışsal yönlerini ele alarak, kapsamlı bir değerlendirme sunar.

Geçerlik

Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm)’nün Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin geçerliliği detaylı bir şekilde incelenmiştir. İlk olarak, ölçeğin kültüre uygunluğu, dil eşdeğerliliği ve kapsam geçerliliği için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşiresi (altı öğretim üyesi), Psikiyatri Hemşiresi (üç öğretim üyesi) ve Kadın Hastalıkları ve Doğum hekimi (beş öğretim üyesi ve iki asistan hekim) olmak üzere toplam 16 uzmanın görüşleri alınmıştır. Uzman görüşlerinin değerlendirilmesinde KGİ (Kapsam Geçerlilik İndeksi) kullanılmış olup, her maddenin anlaşılabilirliği 1’den (uygun değil) 4’e (tamamen uygun) kadar derecelendirilmiştir. Yapılan değerlendirmede, tüm maddelerin uzmanlardan %80’in üzerinde 3-4 puan aldığı saptanmış ve bu doğrultuda gerekli düzeltmeler yapılarak ölçeğe son hali verilmiştir.

Ölçeğin son halinin anlaşılırlığını test etmek amacıyla, perinatal kayıp yaşamış 50 kadınla bir pilot uygulama gerçekleştirilmiş ve alınan geri bildirimler doğrultusunda son düzenlemeler yapılmıştır. Yapı geçerliliği ise faktör analizi tekniği kullanılarak değerlendirilmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal yapısını destekleyen güçlü bir yapı geçerliliğine sahip olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm)’nün Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin güvenilirliğini saptamak amacıyla çeşitli yöntemler kullanılmıştır. Bu yöntemler arasında Cronbach alfa katsayısı, test-tekrar test değeri ve madde-toplam korelasyon katsayıları yer almaktadır.

Yapılan analizler sonucunda, 33 maddelik Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm) için iç tutarlılık katsayısını gösteren Cronbach alfa katsayısı 0.95 olarak saptanmıştır. Bu değer, ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde bir tutarlılık olduğunu ve ölçeğin oldukça güvenilir olduğunu göstermektedir. Bu tür yüksek alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda güçlü bir şekilde ilişkili olduğunu ve kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu belirtir.

Faktör Analizi

Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm)’nün yapı geçerliliğini değerlendirmek amacıyla faktör analizi tekniği kullanılmıştır. Faktör yapısının incelenmesinden önce, örneklem yeterliliğini belirleyen Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) testi ve değişkenlerin birbiriyle korelasyon gösterip göstermediğini sınamak için Bartlett Testi uygulanmıştır.

Yapılan faktör analizi sonucunda, KMO katsayısı 0.94 olarak bulunmuştur. Bu değer, örneklem büyüklüğünün faktör analizi için yeterli olduğunu ve verilerin faktörleştirilebilir olduğunu gösterir. Bartlett Testi sonucu ise ileri düzeyde anlamlı (χ²=4.68, p<0.001) bulunmuştur, bu da değişkenler arasında anlamlı korelasyonlar olduğunu ve ölçeğin faktör analizine uygun olduğunu doğrulamaktadır. Çalışmada 185 kişilik örneklem büyüklüğü kullanılmış olup, bu sonuçlar örneklemin yeterli olduğunu ve verilerin normal dağılıma sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 33 maddeli, 5’li Likert ölçeği (1=Kesinlikle Katılıyorum, 5=Kesinlikle Katılmıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Perinatal kayıp yaşamış kadınlar

Yaş Grubu: Yetişkin kadınlar

Popülasyon Detayları: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 185 kişilik örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Kendini değerlendirme ölçeği

İzinler, Ücret ve Ölçeğin Geliştirildiği Yıl

Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler, ücretlendirme politikaları ve orijinal ölçeğin geliştirildiği yıla dair detaylı bilgi kaynaklarda açıkça belirtilmemiştir. Ancak, Türkçe uyarlama çalışmasının 2017 yılında yayımlandığı bilinmektedir. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacılar veya klinisyenler, sorumlu yazar Miray Özgür KÖNEŞ ile iletişime geçmelidir.

Referanslar

Köneş, M. Ö., Mecdi Kaydırak, M., Aslan, E. ve Yıldız, H. (2017). Perinatal Yas Ölçeği (33 maddeli Kısa Sürüm): Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Anatolian Journal of Psychiatry, 18(3), 231-236. Makalenin tam metnine buradan ulaşılabilir: ejmanager.com

Bu ölçeğin orijinal PDF versiyonuna buradan ulaşılabilir: perinatal-yas-olcegi-33-maddeli-kisa-surum-toad.pdf

Ölçeğin Word (docx) formatındaki versiyonuna buradan ulaşılabilir: perinatal-yas-olcegi-kisa-surum-toad.docx

Perinatal Yas Ölçeği (Kısa Sürüm) Maddeleri

Aktif Keder(11 madde): 1. Depresif hissediyorum.
Başa Çıkmada Zorlanma(11 madde): 2.Bazı insanlarla anlaşmakta zorlanıyorum.
Umutsuzluk(11 madde): 9.Ruhsal problemlerim için ilaç kullanıyorum.