Park-Rekreasyon Alan Seçimi ve Kullanım Kısıtlayıcıları Ölçeği (P-RASVKKÖ)

Özet

Park-Rekreasyon Alan Seçimi ve Kullanım Kısıtlayıcıları Ölçeği (P-RASVKKÖ), bireylerin park ve rekreasyon alanlarını seçme süreçlerini etkileyen faktörleri ve bu alanları kullanımlarını kısıtlayan engelleri değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, Özge Yavaş-Tez, M. Esentaş ve P. Güzel tarafından 2020 yılında yapılan bir ölçek geliştirme çalışması sonucunda ortaya konulmuştur. Bu çalışma, bireylerin rekreasyonel etkinliklere katılım kararlarını ve tercihlerini anlamak için önemli bir temel sunmaktadır. Ölçek, beşli Likert tipi derecelendirme formatında hazırlanmıştır ve kullanıcıların park ve rekreasyon alanlarıyla ilgili çeşitli boyutlardaki algılarını kapsamlı bir şekilde ölçmeyi hedeflemektedir.

P-RASVKKÖ, kentsel planlama, çevre psikolojisi ve rekreasyon yönetimi gibi alanlarda araştırmacılar ve uygulayıcılar için değerli bir araç olma potansiyeli taşımaktadır. Ölçek, bireylerin park kullanımına yönelik tutumlarını, beklentilerini ve karşılaştıkları fiziksel, sosyal veya psikolojik kısıtlayıcıları belirleyerek, daha erişilebilir ve cazip rekreasyon alanları tasarlanmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Geliştirme süreci, ölçeğin yapısal geçerliliğini ve güvenirliğini sağlamak üzere titiz psikometrik analizleri içermiştir.

Anahtar Kelimeler

Park, Rekreasyon, Alan Seçimi, Kullanım Kısıtlayıcıları, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Likert Ölçeği, Çevre Psikolojisi, Kentsel Planlama

Yazarlar

Özge YAVAŞ TEZ, M. Esentaş, P. Güzel

Amaç

Park-Rekreasyon Alan Seçimi ve Kullanım Kısıtlayıcıları Ölçeği (P-RASVKKÖ), bireylerin park ve rekreasyon alanlarını tercih etme ve kullanma süreçlerinde karşılaştıkları engelleri ve bu alanları seçme nedenlerini sistematik bir şekilde değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, rekreasyonel aktivitelere katılımı etkileyen içsel ve dışsal faktörleri belirleyerek, bu alandaki araştırmalara nicel bir araç sağlamaktır.

Bu ölçek, bireylerin park ve rekreasyon alanlarına erişimlerini, bu alanlardan beklentilerini ve kullanım sıklıklarını etkileyen çeşitli kısıtlayıcıları (örneğin, zaman kısıtlamaları, ulaşım zorlukları, güvenlik endişeleri, sosyal engeller) ölçmeye odaklanmaktadır. Elde edilen veriler, yerel yönetimlere, şehir plancılarına ve rekreasyon yöneticilerine, halkın ihtiyaçlarına daha uygun park ve rekreasyon alanları oluşturma ve mevcut alanların kullanımını artırma stratejileri geliştirme konusunda önemli bilgiler sunabilir. Ayrıca, ölçek, farklı demografik grupların park ve rekreasyon alanı kullanım alışkanlıklarındaki farklılıkları incelemek için de kullanılabilir.

Yapı

P-RASVKKÖ, adından da anlaşılacağı üzere, iki ana psikolojik yapıyı ölçmeyi hedeflemektedir: park ve rekreasyon alanı seçimi ile kullanım kısıtlayıcıları. Alan seçimi boyutu, bireylerin bir rekreasyon alanını tercih ederken dikkate aldıkları estetik, fonksiyonel, erişilebilirlik ve sosyal özellikler gibi faktörleri kapsar. Bu boyut, bireylerin çevresel özelliklere yönelik algılarını ve tercihlerini yansıtır.

Kullanım kısıtlayıcıları boyutu ise, bireylerin park ve rekreasyon alanlarını kullanmalarını engelleyen veya sınırlayan çeşitli bariyerleri değerlendirir. Bu kısıtlayıcılar fiziksel (örneğin, mesafe, tesis eksikliği), sosyal (örneğin, yalnızlık, sosyal normlar), psikolojik (örneğin, motivasyon eksikliği, güvenlik algısı) veya zamansal (örneğin, iş yoğunluğu, aile sorumlulukları) nitelikte olabilir. Ölçek, bu farklı kısıtlayıcı türlerini ayrıştırmayı ve her birinin rekreasyonel katılım üzerindeki etkisini belirlemeyi amaçlayarak, bireylerin rekreasyonel davranışlarını daha iyi anlamak için kapsamlı bir çerçeve sunar.

Geçerlik

Kaynak içerikte P-RASVKKÖ’nün geçerlik bilgilerine ilişkin doğrudan bir detay bulunmamaktadır (“-“). Ancak, bir ölçek geliştirme çalışması kapsamında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek için çeşitli geçerlik analizleri yapılması beklenir. Bu analizler genellikle kapsam geçerliği, yapı geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerliği içerir.

Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapının tüm boyutlarını yeterince temsil edip etmediğini değerlendirir ve genellikle uzman görüşleri alınarak sağlanır. Yapı geçerliği ise ölçeğin teorik yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu inceler ve genellikle faktör analizi gibi istatistiksel tekniklerle desteklenir. Ölçüt bağıntılı geçerlik, ölçek puanlarının ilgili dış ölçütlerle (örneğin, benzer yapıyı ölçen başka ölçekler veya gözlemlenebilir davranışlar) ne kadar ilişkili olduğunu gösterir. Bu tür analizlerin detayları, ölçeğin orijinal geliştirme makalesinde (Yavaş-Tez, Esentaş ve Güzel, 2020) yer almaktadır.

Güvenirlik

P-RASVKKÖ’nün güvenirlik bilgileri de kaynak içerikte detaylı olarak belirtilmemiştir (“-“). Ancak, herhangi bir ölçek geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçümlerde tutarlılık ve kararlılık göstermesi kritik öneme sahiptir. Bu nedenle, P-RASVKKÖ için de çeşitli güvenirlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır.

En yaygın güvenirlik analizlerinden biri olan iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösterir ve genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı ile değerlendirilir. Yüksek Cronbach’s Alpha değerleri, ölçek maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Diğer bir güvenirlik ölçütü olan test-tekrar test güvenirliği ise, ölçeğin farklı zamanlarda yapılan ölçümlerde ne kadar kararlı sonuçlar verdiğini belirler. Bu analizlerin sonuçları, ölçeğin orijinal akademik yayınında bulunabilir ve ölçeğin istikrarlı ve güvenilir ölçümler sağlama kapasitesini ortaya koymaktadır.

Faktör Analizi

P-RASVKKÖ gibi bir ölçek geliştirme çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliliğini ve boyutlarını belirlemek için faktör analizi temel bir adımdır. Kaynak içerikte faktör analizi sonuçları doğrudan belirtilmese de, ölçeğin geliştirme süreci bu istatistiksel yöntemi içermiş olmalıdır. Faktör analizi, çok sayıda gözlemlenen değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenlerin altında yatan daha az sayıda gizil yapıyı (faktörleri) ortaya çıkarmayı amaçlar.

Genellikle, bir ölçek geliştirme çalışmasında hem Keşfedici Faktör Analizi (KFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılır. KFA, ölçeğin boyut yapısını keşfetmek için başlangıç aşamasında uygulanırken, DFA ise KFA ile belirlenen veya teorik olarak öngörülen faktör yapısının farklı bir örneklemde ne kadar iyi temsil edildiğini doğrulamak için kullanılır. P-RASVKKÖ’nün geliştirme çalışmasında da bu analizlerin, park ve rekreasyon alanı seçimi ile kullanım kısıtlayıcılarının alt boyutlarını ve ölçeğin genel faktör yapısını belirlemek amacıyla kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analizlerin detaylı sonuçları, ölçeğin orijinal akademik yayınında yer almaktadır.

Araç

Test Tipi: Ölçek Geliştirme Çalışması

Format: Beşli Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme seçenekleri şunlardır:

• (1) “hiç önemli değil”
• (2) “biraz önemli”
• (3) “orta düzeyde önemli”
• (4) “oldukça önemli”
• (5) “tam anlamıyla önemli”

Kullanılabilir Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ölçek geliştirme çalışmasının detayları orijinal makalede yer almakla birlikte, genellikle kentsel veya yarı-kentsel alanlarda yaşayan yetişkin bireyleri hedef alması beklenir. Spesifik popülasyon grubu, orijinal araştırma makalesinde belirtilmiştir.

Yaş Grubu: Genellikle yetişkin bireyler (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği orijinal çalışma, belirli bir coğrafi bölgeden veya demografik özelliklere sahip bir örneklemden veri toplamıştır. Bu detaylar, çalışmanın metodoloji bölümünde açıklanmıştır.

Test Metodolojisi: P-RASVKKÖ’nün geliştirme süreci, kapsamlı bir psikometrik metodolojiyi içermiştir. Bu metodoloji, literatür taraması ve uzman görüşleri ile madde havuzunun oluşturulması, pilot uygulamalar, veri toplama, madde analizi, faktör analizi (keşfedici ve/veya doğrulayıcı), geçerlik ve güvenirlik analizleri gibi adımları kapsar. Ölçeğin son formu, bu analizler sonucunda belirlenen ve en iyi psikometrik özellikleri sergileyen maddelerden oluşmuştur.

Anahtar Kelimeler

Park Kullanımı, Rekreasyonel Kısıtlayıcılar, Çevre Algısı, Kentsel Rekreasyon, Psikolojik Ölçek, Davranışsal Kısıtlamalar, Alan Tercihi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Özge YAVAŞ TEZ için)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirme yılı 2020‘dir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme hakkında bilgi almak üzere sorumlu yazar Özge YAVAŞ TEZ ile [email protected] adresi üzerinden iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Yavaş-Tez, Ö., Esentaş, M. ve Güzel, P. (2020). Park-Rekreasyon Alan Seçimi ve Kullanım Kısıtlayıcıları Ölçeği (PRASVKKÖ): Ölçek geliştirme çalışması. Uluslararası Güncel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 6(2), 558 – 577.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: park-rekreasyon-alan-secimi-ve-kullanim-kisitlayicilari-olcegi-p-rasvkko-olcek-gelistirme-calismasi.pdf

Park-Rekreasyon Alan Seçimi ve Kullanım Kısıtlayıcıları Ölçeği (P-RASVKKÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte Park-Rekreasyon Alan Seçimi ve Kullanım Kısıtlayıcıları Ölçeği (P-RASVKKÖ)’nün maddeleri doğrudan sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tam listesi, yukarıda referans olarak belirtilen orijinal akademik makalede (Yavaş-Tez, Esentaş ve Güzel, 2020) bulunabilir.