Özyeterlik Kaynakları Ölçeği

Özet

Özyeterlik Kaynakları Ölçeği (Sources of Self-Efficacy Scale), Kieffer ve Henson (2000) tarafından öğretmenlerin öz yeterlik inançlarının kaynaklarını ölçmek amacıyla geliştirilen bir aracın Türkçe’ye uyarlamasıdır. Aydın, Uzuntiryaki, Temli ve Tarkın (2013) tarafından Türkçe’ye kazandırılan bu ölçek, öğretmenlerin bir öğretimi başarıyla gerçekleştirme inançlarını etkileyen faktörleri değerlendirir. Ölçek, doğrudan yaşantılar, dolaylı yaşantılar, sözel ikna ve fizyolojik ve duygusal durum olmak üzere dört ana boyuttan oluşmaktadır. Yapılan doğrulayıcı faktör analizleri, 27 maddelik Türkçe ölçeğin yapı geçerliğini desteklemiş ve boyutların güvenirlik katsayıları kabul edilebilir sınırlar içinde bulunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin Türkçe konuşan öğretmen popülasyonunda öz yeterlik kaynaklarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Özyeterlik, öz yeterlik kaynakları, öğretmen özyeterliği, ölçek uyarlaması, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, Likert ölçeği

Yazarlar

Y. Ç. Aydın, E. Uzuntiryaki, Y. Temli, A. Tarkın

[quads id=5]

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Kieffer ve Henson (2000) tarafından öğretmenler için özel olarak geliştirilen Özyeterlik Kaynakları Ölçeği’ni (Sources of Self-Efficacy Scale) Türkçe’ye uyarlamaktır. Uyarlama süreci, ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında geçerli ve güvenilir bir şekilde sürdürülmesini sağlamayı hedeflemiştir. Amaç, öğretmenlerin mesleki yeterliklerine dair inançlarının altında yatan öz yeterlik kaynaklarını, orijinal ölçeğin teorik yapısına uygun bir şekilde Türkçe olarak ölçebilecek bir araç sunmaktır. Bu sayede, öğretmenlerin mesleki gelişimlerini ve performanslarını destekleyecek müdahaleler için sağlam bir değerlendirme zemini oluşturulması amaçlanmıştır.

Yapı

Özyeterlik Kaynakları Ölçeği, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teori çerçevesinde tanımladığı öz yeterlik kaynaklarını ölçmektedir. Bu kaynaklar, bireylerin belirli bir görevi başarıyla yerine getirme kapasitelerine olan inançlarını şekillendiren dört temel faktörü içerir. Ölçek, bu dört boyutu değerlendirmektedir: doğrudan yaşantılar (mastery experiences), bireyin geçmişteki başarılı performanslarından elde ettiği deneyimler; dolaylı yaşantılar (vicarious experiences), diğerlerinin başarılı performanslarını gözlemlemekten kaynaklanan öğrenmeler; sözel ikna (verbal persuasion), başkalarından alınan teşvik ve cesaretlendirme; ve fizyolojik ve duygusal durumlar (physiological and affective states), bireyin bir göreve yönelik fiziksel ve duygusal tepkileri. Bu boyutlar, öğretmenlerin öğretme yeterliklerine dair inançlarının nasıl geliştiğini ve sürdürüldüğünü anlamak için kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Özyeterlik Kaynakları Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının yapı geçerliği, pilot ve asıl çalışmalarda gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi (CFA) sonuçlarıyla desteklenmiştir. Analizler, 27 maddeden oluşan Türkçe ölçeğin, orijinal ölçekte önerilen dört boyutlu yapıyı koruduğunu göstermiştir. Bu boyutlar; doğrudan yaşantılar, dolaylı yaşantılar, sözel ikna ve fizyolojik ve duygusal durumlar olarak belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin öğretmenlerin bir öğretimi başarıyla gerçekleştirebileceklerine dair inançlarının kaynaklarını doğru ve tutarlı bir şekilde ölçebildiğine dair güçlü kanıtlar sunmaktadır. Bu sonuçlar, Türkçe’ye uyarlanan ölçeğin kavramsal yapısının sağlam olduğunu ve ilgili psikolojik yapıyı geçerli bir şekilde temsil ettiğini teyit etmektedir.

Güvenirlik

Özyeterlik Kaynakları Ölçeği’nin Türkçe uyarlamasının güvenirlik analizleri, ölçeğin alt boyutları için kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık sergilediğini ortaya koymuştur. Boyutlara ilişkin güvenirlik katsayıları (Cronbach’s Alpha) şu şekildedir: doğrudan yaşantılar boyutu için 0,75; dolaylı yaşantılar boyutu için 0,78; sözel ikna boyutu için 0,76 ve fizyolojik ve duygusal durumlar boyutu için 0,75. Bu değerler, psikometrik ölçümlerde genellikle kabul edilen alt sınırların üzerinde olup, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle benzer sonuçlar vereceğini göstermektedir. Yapılan tüm analizler, ölçek maddelerinin tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığına dair yeterli kanıt sunmaktadır.

Faktör Analizi

Özyeterlik Kaynakları Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması için doğrulayıcı faktör analizi (CFA) hem pilot hem de asıl çalışma gruplarında uygulanmıştır. Bu analizler, ölçeğin 27 maddelik yapısının, orijinal Kieffer ve Henson (2000) ölçeğinde önerilen dört faktörlü modeli desteklediğini güçlü bir şekilde ortaya koymuştur. Bu faktörler; doğrudan yaşantılar, dolaylı yaşantılar, sözel ikna ve fizyolojik ve duygusal durumlardır. CFA sonuçları, modelin veri ile uyumunun iyi olduğunu gösteren çeşitli uyum indeksleri ile desteklenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik yapısının ampirik olarak doğrulandığını ve Türkiye’deki öğretmen popülasyonunda öz yeterlik kaynaklarını başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Ölçek, 27 maddeden oluşmakta olup, dört boyuta ayrılmıştır. Yanıtlar, 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatında toplanmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal dil İngilizcedir)

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Özellikle ilköğretim kademesindeki öğretmenleri hedeflemektedir, ancak genel olarak öğretmen popülasyonunda kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire)

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, özyeterlik kaynakları, öğretmen yeterliği, psikometrik özellikler, uyarlama çalışması, Likert ölçeği, faktör yapısı

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Yok

Kurum E-posta Adresleri: Yok

Yazışma Adresi: Yok

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

İzin bilgisi sağlanmamıştır.

Ücret bilgisi sağlanmamıştır.

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlanma yılı 2013‘tür. Orijinal ölçek Kieffer ve Henson tarafından 2000 yılında geliştirilmiştir.

Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ozyeterlik-kaynaklari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Aydın, Y. Ç., Uzuntiryaki, E., Temli, Y. ve Tarkın, A. (2013). Özyeterlik Kaynakları Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. İlköğretim Online, 12(3), 749-758. dergipark.ulakbim.gov.tr
• Kieffer, K. M., & Henson, J. M. (2000). Sources of Self-Efficacy Scale for Teachers. (Orijinal ölçek yazarları).

[quads id=5]

Özyeterlik Kaynakları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Bu nedenle maddeler buraya eklenememiştir.