Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği

Özet

Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği, okul çağındaki çocuğu hastalık veya hastaneye yatış (hospitalization) durumunda olan ebeveynlerin yaşadığı spesifik endişe (anxiety) kaynaklarını belirlemek amacıyla Gönener (2003) tarafından geliştirilmiş bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür. Bu araç, özellikle çocuğun sağlık durumu kritikleştiğinde ya da hastane ortamına girdiğinde ortaya çıkan, ebeveynlerin duygusal tepkilerini ve korkularını ölçmeyi hedeflemektedir. Ölçek, ebeveynlerin endişe düzeylerini nicel olarak saptayarak, sağlık profesyonellerine ve psikologlara, bu ailelere yönelik destek stratejileri geliştirmede kritik bilgiler sunmayı amaçlamaktadır.

Ölçeğin geliştirilmesi, Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan bir Doktora Tezi (Doctoral Thesis) kapsamında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, sadece ebeveynlerin endişe kaynaklarını saptamakla kalmamış, aynı zamanda bu ebeveyn endişelerinin çocukların kendi endişe kaynakları ile olan etkileşimini ve korelasyonunu da incelemiştir. Bu bağlamda, ölçek, çocuk sağlığı psikolojisi alanında önemli bir tanı ve değerlendirme aracı olarak tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Endişesi, Hastaneye Yatış, Okul Çağı Çocuğu, Ölçek Geliştirme, Çocuk Sağlığı, Psikometrik, Anksiyete.

Yazarlar

Gönener, H.D.

Amaç

Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği’nin temel amacı, okul çağındaki çocukların hastalık ve hastaneye yatış süreçlerinde ebeveynlerin yaşadığı duygusal yükü ve bu yükün spesifik kaynaklarını bilimsel yöntemlerle ölçmek ve analiz etmektir. Ölçek, genel kaygıdan ziyade, çocuğun tıbbi durumu, tedavi süreci, hastane ortamı, personel ile iletişim ve çocuğun psikososyal gelişimi gibi hastaneye özgü faktörlerden kaynaklanan endişeleri ayırt etmeyi hedefler.

İkincil bir amaç, ebeveynlerin endişe kaynaklarının belirlenmesi yoluyla, hastanelerde çalışan hemşire ve doktorların ebeveynlere yönelik daha hedef odaklı psikolojik destek ve bilgilendirme programları tasarlamasına zemin hazırlamaktır. Bu sayede, ebeveynlerin stres düzeylerinin azaltılması ve dolayısıyla çocuk-ebeveyn işbirliğinin artırılması amaçlanmıştır. Ölçek, ebeveynlerin endişe kaynaklarının çeşitliliğini ve yoğunluğunu derecelendirerek, klinik uygulamada pratik bir rehber sunar.

Yapı

Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği, ebeveynlerin endişe (anxiety) deneyimini çok boyutlu bir yapı olarak ele almaktadır. Bu yapı, genellikle üç ana tematik alan etrafında şekillenir: Tıbbi Sonuçlar ve Tedaviye İlişkin Endişeler, Çocuğun Psikososyal Durumu ve Konforu, ve Hastanenin İşleyişi ve İletişim. Ölçeğin maddeleri, ebeveynlerin çocuğun yaşamını tehdit eden durumlara, ağrı yönetimine, gelecekteki komplikasyonlara ve uzun süreli hastane kalışının aile düzeni üzerindeki etkilerine dair algılarını ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Bu psikometrik araç, ebeveynlerin çocuğun hastalığı karşısındaki çaresizlik hislerini, bilgi eksikliğinden kaynaklanan belirsizlik toleranslarını ve hastane personeliyle kurdukları ilişkinin kalitesini ölçen alt boyutlar içerebilir. Ölçeğin temel yapı (construct) geçerliğinin sağlanması, bu farklı endişe kaynaklarının birbirinden bağımsız veya birbiriyle ilişkili faktörler olarak ayrıştırılmasına bağlıdır.

Geçerlik

Kaynak referansta Geçerlik (Validity) bilgisine dair spesifik bir raporlama bulunmamaktadır. Ancak, bir Doktora Tezi kapsamında geliştirilen ölçekten beklenen standartlara göre, ölçeğin yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağımlı geçerlik çalışmalarının yapılmış olması muhtemeldir.

Ölçeğin yapı geçerliği, muhtemelen Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiş olmalıdır; bu, ölçeğin gerçekten ebeveynlerin endişe kaynaklarını ölçtüğünü ve genel kaygıdan ayrıştığını gösterir. Kapsam geçerliği ise, hastaneye yatış ve hastalık durumlarının tüm potansiyel endişe alanlarını (örneğin, çocuğun acısı, ölüm korkusu, finansal yük) yeterince temsil edip etmediği ile ilgilidir. Bu tür bir geliştirme çalışmasında, uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliğinin sağlandığı varsayılabilir.

Güvenirlik

Kaynak referansta Güvenirlik (Reliability) bilgisine dair spesifik bir raporlama bulunmamaktadır. Ölçek geliştirme sürecinin temel bir adımı olarak, ölçeğin iç tutarlılığının ve zamana bağlı istikrarının değerlendirilmesi zorunludur.

Ölçeğin güvenirliği, büyük olasılıkla Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı (ebeveyn endişe kaynakları) tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Ayrıca, test-tekrar test güvenirliği yönteminin kullanılarak, ebeveynlerin endişe düzeylerinin kısa bir süre içinde tutarlı kaldığı (tıbbi durumun değişmediği varsayılırsa) gösterilmiş olabilir. Tipik olarak bu tür klinik ölçeklerde kabul edilebilir güvenirlik katsayılarının (Alpha > 0.70) elde edilmesi beklenir.

Faktör Analizi

Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği, bir geliştirme çalışması olduğu için, Faktör Analizi (Factor Analysis) yöntemlerinin kullanılması, ölçeğin psikometrik yapısının belirlenmesinde merkezi bir rol oynamıştır. Bu analiz, başlangıçta geniş bir madde havuzundan toplanan verilerin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlamıştır.

Beklenen Faktör Analizi sonuçları, ebeveyn endişe kaynaklarını temsil eden birkaç bağımsız faktörün varlığını işaret etmelidir. Olası faktörler şunlardır: Tıbbi Bakım Kalitesine Yönelik Korkular (hata yapılması, yetersiz bilgi), Çocukta Yaşanacak Ağrı ve Travmaya İlişkin Endişeler, Sosyal ve Ekonomik Yükümlülüklerin Aksama Kaygısı ve Çocuğun Uzun Vadeli Sağlık Sonuçlarına Dair Belirsizlik. Faktör yüklerinin incelenmesi, hangi maddelerin hangi endişe kaynaklarını güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstererek ölçeğin nihai formunun oluşturulmasına rehberlik etmiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Kaynakta belirtilmemekle birlikte, psikolojik tutum ve duygusal tepki ölçen bir ölçek olarak, büyük olasılıkla Likert tipi derecelendirme (örneğin, 3’lü, 4’lü veya 5’li) kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Okul yaş dönemi çocuğu olan ebeveynler (Parents of school-age children).

Age Group: Ebeveynler, çocuklarının yaş grubu ise okul çağı (yaklaşık 6-12 yaş) olarak belirlenmiştir.

Population Details: Hastalık veya hastaneye yatış durumu yaşayan çocuğu olan ebeveynler. Örneklem muhtemelen İstanbul’daki Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü’ne bağlı hastanelerden sağlanmıştır.

Test Methodology: Ölçek geliştirme çalışmasıdır. Gözleme dayalı olmayan, öz-bildirime dayalı (self-report) bir ölçektir. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Endişe, Hastaneye Yatış, Okul Çağı Çocuğu, Ölçek Geliştirme, Çocuk Sağlığı, Psikometrik, Anksiyete.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor (Not Reported)

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor (Not Reported)

Correspondence Address: Bilinmiyor (Not Reported). Tezin yapıldığı kurum: Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2003 (Tezin tamamlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçek bir Doktora Tezi kapsamında geliştirildiği için, kullanımı genellikle akademik amaçlar için ücretsizdir ancak yazarın (Gönener, H.D.) veya tezin yapıldığı kurumun (Marmara Üniversitesi) iznine tabi olabilir. Ticari kullanım amaçlanmamıştır. Ölçeğin orijinal versiyonuna erişim için tez veritabanları incelenmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi kaynakta belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Gönener, H.D. (2003). Okul yaş dönemi çocuğu olan ebeveynlerin hastalık ve hastaneye yatma durumunda Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği’nin geliştirilmesi ve çocukların endişe kaynakları ile etkileşimi (Doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Ebeveynlerin Endişe Kaynakları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır.