Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği

Özet

Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği, Karadavut (2005) tarafından ilköğretim okulu öğretmenlerinin yaşadığı örgütsel stresin potansiyel kaynaklarını belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, araştırmacının yüksek lisans tezi kapsamında kullanılan çok bölümlü bir veri toplama aracının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. Ölçek, bireylerin iş ortamlarında karşılaştıkları stres faktörlerini 5’li Likert tipi derecelendirme ile ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Veri toplama aracının ikinci bölümünü teşkil eden bu ölçek, 37 maddeden oluşmaktadır ve yanıt seçenekleri “hiç uygun değil” ile “tamamen uygun” arasında değişmektedir. Bu kapsamlı çalışma, sadece stres kaynaklarını değil, aynı zamanda stresin neden olduğu belirtileri (32 maddelik ayrı bir ölçek) ve stresle başa çıkma yollarını (Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği – SBTÖ) da araştırmıştır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel stres, stres kaynakları, öğretmen stresi, örgütsel psikoloji, iş stresi, stresle başa çıkma, Likert ölçeği, Karadavut.

Yazarlar

Yasin Karadavut

Amaç

Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği’nin temel amacı, özellikle ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenlerin karşılaştığı örgütsel çevreden kaynaklanan spesifik stres faktörlerini ve bunların yoğunluğunu sistematik olarak belirlemektir. Bu araç, öğretmenlerin stres belirtileri ve kullandıkları başa çıkma stratejileri ile örgütsel stres kaynakları arasındaki ilişkileri incelemek için tasarlanmıştır.

Ölçek, Karadavut’un 2005 tarihli yüksek lisans tezi çalışmasında, eğitim kurumlarındaki stres yönetimi ve personel refahı konularında bilimsel veri sağlamak üzere geliştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, bireyin çalışma ortamından kaynaklanan ve psikolojik veya fizyolojik gerginliğe yol açan durumları ölçen “Örgütsel Stres Kaynakları” yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle rol belirsizliği, iş yükü, kişilerarası çatışmalar, fiziksel ortam koşulları ve yönetimsel baskılar gibi alt boyutlardan oluşur (ancak bu tezde spesifik alt boyutlar belirtilmemiştir).

Veri toplama aracı genel olarak üç ana psikolojik yapıyı ölçmek için tasarlanmıştır: 1) Örgütsel Stres Kaynakları (37 madde), 2) Stresin Bireyde Yarattığı Tahribat/Belirtiler (32 madde), ve 3) Stresle Başa Çıkma Tarzları (SBTÖ, 30 madde).

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, özellikle yapı geçerliliği üzerine odaklanmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen iki veri toplama aracının (Örgütsel Stres Kaynakları ve Stres Belirtileri) yapı geçerliliği, uzman görüşü alınarak sağlanmıştır.

Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin maddeler oluşturulurken, alan uzmanlarının kontrolü ve rehberliği altında çalışılmıştır. Bu süreç, ölçek maddelerinin ölçmek istedikleri psikolojik yapıyı yeterince temsil ettiğini gösteren içerik geçerliliğini desteklemektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizi, araştırmacı tarafından geliştirilen her iki veri toplama aracının da her bir boyutunun iç tutarlılık katsayılarının hesaplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. Bu amaçla, istatistiksel olarak en yaygın kullanılan güvenilirlik katsayısı olan Cronbach Alpha değerleri hesaplanmıştır.

Kaynak metinde spesifik Alpha değerleri belirtilmese de, bu değerlerin hesaplanmış olması, ölçeğin iç tutarlılığının bilimsel yöntemlerle test edildiğini göstermektedir. Yüksek Cronbach Alpha değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içeriğinde, Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği’nin alt boyut yapısını ortaya koymak için yapılan faktör analizi sonuçlarına dair detaylı bilgi bulunmamaktadır. Ancak, geçerlilik bölümünde yapı geçerliliği çalışmasının uzman görüşü ile yapıldığı belirtilmiştir. Geliştirme tipi bir ölçek olduğu için, maddelerin altında yatan faktörleri belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) çalışmalarının tezin tam metninde yer alması beklenir.

Enstrüman

Test Çeşidi: Geliştirme (Araştırmacı tarafından yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.)

Format: Beşli Likert tipi derecelendirme (Örgütsel Stres Kaynakları ve Stres Belirtileri ölçekleri için).

Derecelendirme: Hiç uygun değil (1) ile tamamen uygun (5).

Maddeler: 37 madde (Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği için).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin (Çalışan Öğretmenler)

Popülasyon Detayları: İlköğretim okulu öğretmenleri.

Test Metodolojisi: Veri toplama aracı dört bölümden oluşmaktadır:

• Kişisel bilgiler.
• Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği (37 madde, 5’li Likert).
• Stresin Tahribatını Belirleme Ölçeği (32 madde, 5’li Likert).
• Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği (SBTÖ, 30 madde, 4’lü Likert. Folkman ve Lazarus’un envanterinin uyarlamasıdır).

Anahtar Kelimeler

Organizasyonel stres, eğitim, öğretmen psikolojisi, güvenilirlik, yapı geçerliliği, anket geliştirme, Karadavut 2005.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2005

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım izinleri ve telif hakları için yazar Yasin Karadavut ve Gazi Üniversitesi ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Notu: Araştırmada kullanılan diğer bir ölçek olan Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği’ne (SBTÖ) ait orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: stresle-basa-cikma-tarzlan-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Karadavut, Y. (2005). lköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel stres kaynakları, stres belirtileri ve stresle başa çıkma yolları (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara. (Erişim Linki: tez.yok.gov.tr)

2. Şahin, N., & Durak, A. (1995). Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği: Üniversite öğrencileri için uyarlama çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 10(34), 56-77. (Bu referans, Karadavut’un veri toplama aracının dördüncü bölümünde kullanılan uyarlanan ölçeğe aittir.)

Örgütsel Stres Kaynakları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 37 maddelik orijinal içeriği bu kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddeler, “hiç uygun değil” ve “tamamen uygun” uç noktalarıyla 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak örgütsel stres faktörlerini ölçmektedir.

Maddelerin tam listesine ulaşmak için yazarın 2005 tarihli yüksek lisans tezinin tam metninin incelenmesi gerekmektedir.