Özgecilik Davranışı Ölçeği

Özet

Özgecilik Davranışı Ölçeği, Durmuş Ümmet tarafından 2012 yılında geliştirilen bir psikolojik ölçektir. Bu ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin özgecilik davranışlarını, yani başkalarına karşılıksız yardım etme eğilimlerini ve bu davranışların çeşitli boyutlarını değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, 7 alt boyutu ve toplam 38 maddesi ile kapsamlı bir yapı sunmaktadır. Geçerlik çalışmaları faktör analizi ile desteklenmiş, güvenirlik analizleri ise yüksek Cronbach Alpha, Guttman ve Spearman Brown katsayıları ile ölçeğin tutarlılığını ortaya koymuştur. Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özgecilik, Altruizm, Psikolojik Ölçek, Davranışsal Ölçek, Ümmet, Likert Ölçeği, Transaksiyonel Analiz, Yaşam Doyumu.

Yazarlar

Durmuş ÜMMET

[quads id=5]

Amaç

Özgecilik Davranışı Ölçeği‘nin temel amacı, bireylerin, özellikle üniversite öğrencilerinin, başkalarına yönelik yardımsever ve fedakar davranışlarını sistematik bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özgeciliğin farklı boyutlarını ele alarak, bu karmaşık sosyal davranışın altında yatan motivasyonları ve tezahürlerini anlamaya çalışır.

Ölçeğin geliştirilme sürecinde, transaksiyonel analiz ego durumları ve yaşam doyumu gibi psikolojik yapılarla ilişkisi incelenmiştir. Bu bağlamda, ölçek, özgecilik davranışının bireylerin içsel durumları ve genel yaşam memnuniyetleri ile nasıl bir etkileşim içinde olduğunu araştırmacılara sunma potansiyeline sahiptir.

Yapı

Ölçek, bireylerin kendi çıkarlarından ziyade başkalarının yararını gözeten özgeci davranışlarını ölçmeye odaklanmıştır. Bu yapı, genellikle karşılıksız yardım etme, fedakarlık ve başkalarının iyiliğine yönelik eylemleri kapsar. Ölçek, bu genel yapıyı daha detaylı incelemek üzere 7 farklı alt boyutta organize edilmiştir.

Bu alt boyutlar, özgeciliğin çeşitli tezahürlerini yansıtır: Gönüllü faaliyetlere katılım, maddi yardım, travmatik durumlarda yardım, yaşlı/hastalara yardım, fiziksel güce dayalı yardım, eğitim sürecinde yardım ve yakınlık duygusundan kaynaklanan yardım. Bu alt boyutlar, bireylerin farklı sosyal bağlamlarda sergiledikleri yardımsever davranışları ayrıştırmayı ve daha derinlemesine analiz etmeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Özgecilik Davranışı Ölçeği‘nin geçerlik çalışmaları kapsamında faktör analizi uygulanmıştır. Faktör analizi, ölçek maddelerinin hangi alt boyutları temsil ettiğini ve bu alt boyutların teorik olarak beklenen yapıyla ne kadar uyumlu olduğunu belirlemek için kullanılan istatistiksel bir yöntemdir. Bu analiz, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yapılan faktör analizi sonuçları, ölçeğin 7 alt boyutlu yapısını destekleyerek, her bir alt boyutun özgecilik davranışının belirli bir yönünü temsil ettiğini doğrulamıştır. Bu durum, ölçeğin yapı geçerliğine önemli katkı sağlamaktadır ve ölçeğin farklı özgecilik türlerini ayırt etme yeteneğini güçlendirmektedir.

Güvenirlik

Özgecilik Davranışı Ölçeği‘nin güvenirlik analizleri, ölçeğin iç tutarlılığının yüksek olduğunu ve sosyal bilimlerde kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermiştir. Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü işaret etmektedir.

Ölçeğin toplam Cronbach Alpha değeri ,931 olarak bulunmuştur ki bu, mükemmel bir iç tutarlılık düzeyine işaret eder. Ayrıca, toplam Guttman değeri ,892 ve toplam Spearman Brown değeri ,892 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek güvenirlik katsayıları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde setleriyle uygulandığında benzer sonuçlar verme olasılığının yüksek olduğunu ve dolayısıyla ölçümlerin kararlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme sürecinde, maddelerin altında yatan boyutları keşfetmek ve ölçeğin yapısal geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz sonucunda, Özgecilik Davranışı Ölçeği‘nin 7 ayrı alt boyuttan ve toplam 38 maddeden oluştuğu belirlenmiştir. Bu alt boyutlar, özgeciliğin farklı yönlerini temsil eden ve birbirini tamamlayan yapıları ortaya koymaktadır.

Alt boyutların belirlenmesi, ölçeğin sadece genel bir özgecilik puanı vermekle kalmayıp, aynı zamanda bireylerin hangi spesifik yardım davranışlarında daha eğilimli olduklarını da analiz etmeye olanak tanır. Her bir alt boyut, belirli bir yardım etme biçimine odaklanarak, ölçeğe zengin bir detay ve analitik derinlik kazandırmıştır.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert ölçeği (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (yaklaşık 18-25 yaş)

Popülasyon Detayları: Ölçek, üniversite öğrencilerinin özgecilik davranışlarını incelemek amacıyla Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde yapılan bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Kendini bildirim anketi, 7 alt boyut ve 38 madde içeren, 5’li Likert tipinde derecelendirme.

Anahtar Kelimeler

Özgecilik Davranışı, Psikometri, Güvenirlik Analizi, Geçerlik Analizi, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Sosyal Psikoloji, Yardım Davranışları.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler ve Ücret ile Test Yılı

Özgecilik Davranışı Ölçeği, 2012 yılında bir doktora tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazardan izin alınması tavsiye edilir. Ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçmek zorunlu olabilir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret belirtilmemiştir; ancak detaylı bilgi ve kullanım koşulları için sorumlu yazar Durmuş ÜMMET ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

• Ümmet, D. (2012). Üniversite öğrencilerinde özgecilik davranışının transaksiyonel analiz ego durumları ve yaşam doyumu bağlamında incelenmesi (Doktora Tezi). Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Ölçeğin orijinal doktora tezine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin PDF dosyalarını aşağıdaki bağlantılardan indirebilirsiniz:

• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf
• ozgecilik-davranisi-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Özgecilik Davranışı Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

7 alt boyut ve 38 madde

• Gönüllü faaliyetlere katılım (7m):
• Maddi Yardım(6m): Maddi yetersizliği olan kişilere para yardımında bulunurum.
• Travmatik Durumlarda Yardım(6m): Bir yakınını kaybetmiş kişileri teselli etmeye çalışırım.
• Yaşlı/hastalara yardım(4m): Elinde alışveriş torbası gibi ağır eşya taşıyan yaşlı/hasta kimselere yardım ederim.
• Fiziksel güce dayalı yardım(5m): Yakınlarımın ihtiyacı olduğunda elimden gelen tamir, tadilat gibi işlerine yardımcı olurum.
• Eğitim sürecinde yardım(5m): Maddi imkansızlığı olan çocukların çeşitli sınavlara hazırlanmalarına yardımcı olurum.
• Yakınlık duygusundan kaynaklanan yardım(5m): Komşu, akraba gibi yakınlarımın ev işlerine yardımcı olurum.