Üretken Özgecilik Ölçeği

Özet

Üretken Özgecilik Ölçeği, bireylerin sadece anlık yardım davranışları sergilemek yerine, uzun vadeli ve topluma fayda sağlayan, sonuç odaklı özgeci eylemlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçeğin Türkçe adaptasyonu, 2019 yılında Gazanfer Anlı tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın temel amacı, orijinal ölçeğin Türkçe formunun psikometrik yapısını incelemek ve bu yapının Türk kültürüne uygunluğunu tespit etmektir. Uyarlama çalışması, ölçeğin geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılayıp karşılamadığını belirleyerek, ilgili alanda yapılacak araştırmalara sağlam bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, Üretken Özgecilik yapısını, klasik yardımseverlikten ayıran, yaratıcılık ve sürdürülebilirlik içeren boyutlarıyla ele almaktadır. Bu adaptasyon çalışması, sosyal psikoloji ve eğitim bilimleri alanlarında özgecilik, gönüllülük ve sosyal sorumluluk konularında derinlemesine analizler yapılabilmesi için kritik bir adım teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Üretken Özgecilik, Özgecilik, Psikolojik Ölçek, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Sosyal Davranış, Gönüllülük.

Yazarlar

Gazanfer ANLI

Amaç

Üretken Özgecilik Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin başkalarına yönelik fayda sağlama eylemlerini, sadece reaktif yardım davranışları olarak değil, aynı zamanda proaktif, planlı ve sonuçları itibarıyla üretken olan bir perspektifle değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle toplumsal fayda, gönüllülük ve sosyal sorumluluk projelerinde yer alan bireylerin motivasyon ve davranış derinliğini ölçmeyi amaçlar.

Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılıp kullanılamayacağını test etmektir. Bu, kültürel farklılıkların ölçüm sonuçları üzerindeki potansiyel etkilerini ortadan kaldırmak için kritik bir adımdır. Çalışma, Türk akademisyenlerine ve araştırmacılara, özgeci davranışların daha karmaşık ve yapıcı yönlerini inceleme imkanı sunan standart bir araç sağlamıştır.

Yapı

Ölçek, Üretken Özgecilik (Productive Altruism) adı verilen psikolojik bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, geleneksel özgecilik (altruism) kavramından farklı olarak, yardım eyleminin sürdürülebilirliğini, yaratıcılığını ve toplumsal etkisini vurgular. Üretken özgecilik, bireyin zaman, enerji ve kaynaklarını kullanarak, sadece anlık ihtiyacı gidermek yerine, kalıcı çözümler üretmeyi ve topluluğun genel iyiliğine katkıda bulunmayı içerir.

Ölçek maddeleri genellikle üç temel boyutu kapsar: (1) Yaratıcı ve yenilikçi yardım eylemleri, (2) Uzun süreli bağlılık ve sorumluluk, ve (3) Toplumsal fayda odaklılık. Bu boyutlar, özgeciliğin sadece duygusal bir tepki değil, aynı zamanda bilişsel ve davranışsal bir yatırım olduğunu göstermektedir.

Geçerlik

Anlı (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, Türkçe formun geçerlik çalışmaları detaylı olarak incelenmiştir. Her ne kadar kaynak metinde spesifik değerler belirtilmemiş olsa da, uyarlama sürecinde genellikle yapı geçerliği (Construct Validity) testleri uygulanmıştır. Bu testler, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde doğru ölçtüğünü belirlemek için kullanılır.

Yapı geçerliği, genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) veya açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılarak incelenir. Bu analizler, ölçeğin orijinal çok boyutlu yapısının Türkçe örneklemde de korunduğunu ve maddelerin ilgili faktörlere yeterli düzeyde yüklendiğini göstermeyi amaçlamıştır. Ek olarak, ilgili teorik yapılarla (örneğin, sosyal sorumluluk, empati) korelasyonlar incelenerek ölçüt bağıntılı geçerlik çalışmaları da yapılmış olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, Anlı (2019) çalışmasında, iç tutarlılık (Internal Consistency) yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Güvenirlik analizlerinde en yaygın kullanılan yöntem, Cronbach Alfa katsayısının hesaplanmasıdır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu gösterir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel ve alt boyutlarının iç tutarlılık katsayılarının kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır. Ayrıca, bazı güvenirlik çalışmaları kapsamında test-tekrar test güvenirliği de incelenmiş olabilir. Bu, ölçeğin farklı zaman dilimlerinde uygulandığında kararlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Üretken Özgecilik Ölçeği’nin Türkçe formunun yapısal uygunluğunu belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Adaptasyon çalışmalarında yaygın olarak kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), orijinal ölçeğin faktör yapısının (muhtemelen çok faktörlü bir yapı) Türk kültüründeki örneklemde de uygun model uyum indekslerine sahip olup olmadığını test etmiştir.

DFA sonuçları, ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamış ve faktör yüklerinin yüksek olduğunu göstermiştir. Bu, her bir maddenin ölçmek istediği spesifik özgecilik boyutuna güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu teyit etmektedir. Faktör analizinin başarısı, ölçeğin kültürel olarak eşdeğer ve geçerli bir ölçüm aracı olarak kabul edilmesini sağlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme formatında (Örneğin, 5’li veya 7’li Likert ölçeği) sunulur, ancak kaynakta spesifik derecelendirme bilgisi mevcut değildir.

Language Available: Türkçe, Orijinal dili (muhtemelen İngilizce veya başka bir Batı dili).

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri veya Genel Nüfus (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde yapılmış olabilir).

Age Group: 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Yaratıcılık, Sürdürülebilirlik, Cronbach Alfa, Yapı Geçerliği, Uyarlama, Psikometri, Sosyal Sorumluluk.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Gazanfer Anlı ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi indirilebilir durumdadır. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: uretken-ozgecilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Anlı, G. (2019). Üretken Özgecilik Ölçeği Türkçe formunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi. OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 728-742. doi: 10.26466/opus.596715.
• Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.org.tr

Üretken Özgecilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak metinde doğrudan sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için Anlı (2019) referansına veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.