Özgecilik (Altruism) Ölçeği

Özet

Bu çalışma, Ümmet, Ekşi ve Otrar tarafından 2013 yılında geliştirilen Özgecilik (Altruism) Ölçeği‘ni tanıtmaktadır. Ölçek, bireylerdeki özgecilik eğilimlerini çok boyutlu bir yaklaşımla ölçmek amacıyla tasarlanmış 38 maddelik bir öz-bildirim aracıdır. Yapılan psikometrik değerlendirmeler sonucunda, ölçeğin 7 alt boyutta toplandığı ve yüksek düzeyde geçerlik ile güvenirlik özelliklerine sahip olduğu belirlenmiştir. Ölçek, 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanmaktadır.

Ölçeğin geliştirme süreci, faktör analizi ve korelasyon analizleri gibi çeşitli istatistiksel yöntemlerle desteklenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin farklı özgecilik biçimlerini kapsayan sağlam bir yapıya sahip olduğunu ve psikolojik araştırmalarda kullanılabilecek güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Özgecilik, Altruism, Psikolojik Ölçek, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Durmuş Ümmet, Hakan Ekşi, Mehmet Otrar. Sorumlu Yazar: Durmuş Ümmet

Amaç

Özgecilik (Altruism) Ölçeği‘nin temel amacı, bireylerin özgecilik düzeylerini ve özgecilik davranışlarının farklı boyutlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, alanyazındaki özgecilik çalışmalarına katkı sağlamak ve araştırmacılara bu karmaşık yapıyı incelemek için sağlam bir araç sunmak üzere geliştirilmiştir.

Ölçek, özgeciliğin tek boyutlu bir kavram olmaktan ziyade, farklı bağlamlarda ve farklı motivasyonlarla ortaya çıkan çeşitli davranışları kapsadığını varsayarak, bu farklı boyutları ayrıştırmayı ve ölçmeyi hedeflemektedir. Böylece, özgecilik araştırmalarında daha detaylı ve nüanslı analizlere olanak tanımaktadır.

Yapı

Özgecilik, sosyal psikolojide başkalarının iyiliği için fedakarlık yapmayı içeren, çoğu zaman kişisel bir maliyetle başkalarına fayda sağlayan davranışları ifade eden temel bir kavramdır. Özgecilik (Altruism) Ölçeği, bu karmaşık yapıyı yedi farklı alt boyut aracılığıyla işlevselleştirerek ölçmektedir. Bu alt boyutlar, özgeciliğin çok yönlü doğasını yansıtan geniş bir prososyal eylemler yelpazesini kapsamaktadır.

Ölçek, özgeciliğin sadece genel bir eğilimden ibaret olmadığını, aynı zamanda gönüllü faaliyetlere katılımdan maddi yardıma, travmatik durumlarda yardımdan yakınlık duygusundan kaynaklanan yardıma kadar uzanan spesifik davranışsal ifadeleri olduğunu vurgulamaktadır. Bu detaylı yapı, araştırmacılara bireylerin özgecilik profillerini daha derinlemesine anlama imkanı sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliği, temel olarak faktör analizi ile değerlendirilmiştir. Bu analiz sonucunda, 38 maddelik ölçeğin, gönüllü faaliyetlere katılım, maddi yardım, travmatik durumlarda yardım, yaşlı/hastalara yardım, fiziksel güce dayalı yardım, eğitim sürecinde yardım ve yakınlık duygusundan kaynaklanan yardım olmak üzere 7 alt boyutta toplandığı görülmüştür. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak beklenen özgecilik boyutlarını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin alt boyutları arasındaki ilişkileri incelemek amacıyla Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin tüm alt boyutları arasında pozitif yönde ve istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, ölçek maddelerinin ve alt boyutlarının birbirini destekler nitelikte olduğunu, dolayısıyla ölçeğin içsel tutarlılığını ve yapısal bütünlüğünü güçlendirdiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Özgecilik (Altruism) Ölçeği’nin güvenirliği, psikometride yaygın olarak kabul görmüş çeşitli istatistiksel yöntemler kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı bir şekilde ölçme yeteneğini değerlendirmeyi amaçlamıştır. Güvenirlik analizlerinde Cronbach Alpha, Guttman ve Spearman Brown katsayıları hesaplanmıştır.

Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir. Ölçeğin bütün olarak Cronbach Alpha değeri ,931 olarak bulunmuştur; bu değer, ölçeğin iç tutarlılığının mükemmel düzeyde olduğunu işaret etmektedir. Benzer şekilde, Guttman değeri ,892 ve Spearman Brown değeri de ,892 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek güvenirlik değerleri, Özgecilik (Altruism) Ölçeği’nin bireylerin özgecilik eğilimlerini kararlı ve tutarlı bir şekilde ölçebileceğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Faktör Analizi

Özgecilik (Altruism) Ölçeği’nin yapısal geçerliğini ve altında yatan boyutları belirlemek amacıyla açıklayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Bu analiz, başlangıçta çok sayıda madde içeren ölçeğin, özgecilik kavramının farklı yönlerini temsil eden daha az sayıda, anlamlı alt boyutta nasıl gruplandığını ortaya koymuştur.

Yapılan faktör analizi sonucunda, 38 maddelik ölçeğin son halinde 7 farklı alt boyutta toplandığı belirlenmiştir. Bu alt boyutlar ve içerdikleri madde sayıları şunlardır: Gönüllü Faaliyetlere Katılım (7 madde), Maddi Yardım (6 madde), Travmatik Durumlarda Yapılan Yardım (6 madde), Yaşlı/Hastalara Yapılan Yardım (4 madde), Fiziksel Güce Dayalı Yardım (5 madde), Eğitim Sürecinde Yardım (5 madde) ve Yakınlık Duygusundan Kaynaklanan Yardım (5 madde). Bu faktör yapısı, ölçeğin özgeciliği çok boyutlu bir perspektiften ele aldığını ve bu boyutların her birini ayrı ayrı ölçebilme kapasitesine sahip olduğunu göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme

Format: Özgecilik (Altruism) Ölçeği, toplam 38 maddeden oluşmaktadır. Bireylerin her bir maddeye verdikleri yanıtlar, 5’li Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanılarak toplanır. Yanıt seçenekleri “1=Hiç katılmıyorum” ile “5=Tamamen katılıyorum” arasında değişmektedir, bu da katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmelerine olanak tanır.

Mevcut Diller: Ölçek, Türkçe olarak geliştirilmiş ve sunulmuştur.

Popülasyon Grubu: Ölçek, genel popülasyonda (yetişkinler) kullanılmak üzere geliştirilmiştir. Çalışmada spesifik bir popülasyon grubu (örn. öğrenciler, belirli meslek grupları) belirtilmemiştir, bu da geniş bir kitleye hitap ettiğini düşündürmektedir.

Yaş Grubu: Ölçek, yetişkin bireyler için tasarlanmıştır. Geliştirme çalışmasında belirli bir yaş aralığı detaylandırılmamıştır, ancak yetişkinlik dönemindeki bireylerin özgecilik davranışlarını ölçmeye odaklanılmıştır.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirildiği örneklem hakkında detaylı demografik bilgiler (örn. cinsiyet dağılımı, eğitim düzeyi, sosyoekonomik durum) orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Ancak, özgecilik davranışlarını ölçtüğü göz önüne alındığında, çeşitli sosyal ve kültürel bağlamlardan bireyleri içerebilecek geniş bir yelpazede katılımcılarla çalışıldığı varsayılabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların kendi özgecilik eğilimleri ve davranışları hakkında beyanlarını içeren bir öz-bildirim ölçeği olarak uygulanmaktadır. Maddeler, bireylerin kendi deneyim ve tutumlarını 5’li Likert ölçeği üzerinden değerlendirmelerini gerektirmektedir. Bu metodoloji, bireylerin içsel durumları ve dışa vurulan davranışları hakkında doğrudan bilgi sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Özgecilik, Altruism, Psikolojik Ölçek, Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Durmuş Ümmet)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Özgecilik (Altruism) Ölçeği’nin kullanımı için izinler ve olası ücretlendirme bilgileri, orijinal kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Ancak, ölçek akademik bir dergide yayınlandığı için, akademik ve araştırma amaçlı kullanımların yayıncı etik kuralları ve atıf prensipleri çerçevesinde mümkün olduğu varsayılabilir. Ticari veya klinik kullanımlar için yazar Durmuş Ümmet ile belirtilen e-posta adresi aracılığıyla iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: Ölçeğin geliştirme çalışması ve yayınlanma yılı 2013‘tür.

Referanslar

• Ümmet, D., Ekşi, H. ve Otrar, M. (2013). Özgecilik (Altruism) Ölçeği geliştirme çalışması. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(26), 301-321.
• The original PDF of the scale can be downloaded here: ozgecilik-altruism-olcegi-toad.pdf
• An MS Word document version of the scale can be downloaded here: ozgecilik-altruism-olcegi-toad.doc

Özgecilik (Altruism) Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• 7 alt boyut ve 38 madde
• Gönüllü Faaliyetlere Katılma (7): Topluma hizmet kapsamındaki çeşitli çalışmalara gönüllü olarak katılırım.
• Maddi Yardım(6): Maddi yetersizliği olan kişilere para yardımında bulunurum.
• Travmatik Durumlarda Yapılan Yardım(6): Yolda bir hasta ya da kazaya uğramış birini gördüğümde hemen ambulans çağırırım.
• Yaşlı/Hastalara Yapılan Yardım(4): Elinde alışveriş torbası gibi ağır eşya taşıyan yaşlı/hasta kimselere yardım ederim.
• Fiziksel Güce Dayalı Yardım(5):Yakınlarımın ihtiyacı olduğunda elimden gelen tamir, tadilat gibi işlerine yardımcı olurum.
• Eğitim Sürecinde Yardım(5): Arkadaşlarım okulda kurallara uymadıklarında zarar görmemeleri için onları uyarırım.
• Yakınlık Duygusundan Kaynaklanan Yardım(5): Yakınlarımı sabah erken kalkmaları gerektiği zamanlarda ve eğer uyanamıyorlarsa uyandırırım.