Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik Ölçekleri

Özet

Bu giriş, Kütük, Okur, Anlatan ve Avcu (2021) tarafından yürütülen ve Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik Ölçeklerinin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmalarını içeren akademik çalışmayı kapsamaktadır. Söz konusu ölçekler, bireylerin kendileriyle kurdukları ilişki biçimlerini (Öz İlişkililik) ve çevrelerine yönelik tutumlarını, değerlerini ve yönelimlerini (Çevre Yönelimlilik) ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Çalışma, bu psikometrik araçların Türk kültüründe güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir. Bu adaptasyon çalışması, özellikle çevre psikolojisi ve kişisel gelişim alanlarında yapılacak araştırmalar için temel bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz İlişkililik, Çevre Yönelimlilik, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Çevre Psikolojisi, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi

Yazarlar

H. Kütük, S. Okur, Ö. Anlatan, A. Avcu

Amaç

Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik Ölçeklerinin temel amacı, orijinal dillerinde geliştirilmiş olan bu yapıları Türk kültürüne kazandırmak ve Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamaktır. Bu amaç doğrultusunda, ölçeklerin dilsel ve kültürel adaptasyonu gerçekleştirilmiş; ardından elde edilen veriler ışığında ölçeklerin yapısal geçerliği ve iç tutarlılık güvenirlikleri test edilmiştir. Bu çalışma, özellikle bireylerin doğayla ve kendileriyle kurdukları ilişkinin psikolojik sonuçlarını incelemek isteyen araştırmacılara standart ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmayı hedeflemektedir.

Ölçekler, psikolojik danışmanlık ve eğitim bilimleri alanlarında, bireylerin öz-yeterlilik, öz-şefkat ve ekolojik bilinç düzeylerini nicel olarak değerlendirmek için tasarlanmıştır. Bu sayede, ilgili değişkenler arasındaki korelasyonlar ve nedensel ilişkiler daha sağlıklı bir şekilde incelenebilecektir.

Yapı

Ölçekler iki temel psikolojik yapıyı ölçmektedir: Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik. Öz İlişkililik (Self-Relatedness), bireyin kendine yönelik algısını, kabulünü ve iç dünyasıyla olan uyumunu ifade eden bir yapıdır. Genellikle öz-şefkat, öz-farkındalık ve iç gözlem becerileriyle ilişkilidir.

Çevre Yönelimlilik (Environmental Orientation) ise, bireyin doğal çevreye karşı gösterdiği duyarlılığı, etik sorumluluğu ve çevresel eylemlere katılma eğilimini kapsar. Bu yapı, modern psikolojide giderek artan bir öneme sahip olup, sürdürülebilir davranışların ve ekolojik kimliğin anlaşılmasına katkıda bulunur. Ölçek, bu iki yapının bağımsız boyutlarını ölçerek bireyin hem içsel hem de dışsal dünyasıyla olan bağlantısını değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeklerin Türkçe uyarlama çalışmasında, yapı geçerliğini kanıtlamak amacıyla çeşitli istatistiksel analizler kullanılmıştır. Orijinal çalışmanın başlığı, kapsamlı bir geçerlik çalışmasının yapıldığını göstermektedir. Tipik olarak, psikometrik geçerlik çalışmalarında yapı geçerliği (Construct Validity) test edilir. Bu, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı ölçüp ölçmediğini belirler.

Kütük ve arkadaşları (2021) tarafından gerçekleştirilen bu adaptasyon sürecinde, muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeklerin orijinal çok boyutlu yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Ayrıca, ayrışan ve yakınsak geçerlik kanıtlarının sunulması beklenir; bu da ölçeğin ilişkili yapılarla yüksek, ilişkisiz yapılarla düşük korelasyon gösterdiğini kanıtlar.

Güvenirlik

Ölçeklerin güvenirlik analizleri, ölçüm tutarlılığını değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. Adaptasyon çalışmasında iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (genellikle Cronbach’s Alpha) hesaplanmıştır. Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Araştırmacılar, her iki alt ölçek için (Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik) ayrı ayrı güvenirlik katsayılarını rapor etmişlerdir. Bu katsayıların kabul edilebilir sınırlar içinde (genellikle .70 ve üzeri) olması, ölçeklerin Türk popülasyonunda tutarlı sonuçlar üretebildiğini kanıtlamaktadır. Detaylı güvenirlik sonuçları için okuyucunun orijinal makaleye başvurması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinin en önemli aşamalarından biri Faktör Analizi olmuştur. Bu analiz, ölçeklerin orijinal yapısal bütünlüğünü ve boyutluluğunu Türk kültüründe doğrulamak için yapılmıştır. Ölçeklerin çok boyutlu olması nedeniyle, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak maddelerin beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediği incelenmiştir.

Faktör analizinin sonuçları, Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik boyutlarının birbirinden ayrıştığını ve her bir boyutun kendi içindeki maddelerle güçlü bir ilişki sergilediğini göstermelidir. Bu istatistiksel kanıt, ölçeklerin teorik yapısının korunduğunun bilimsel göstergesidir.

Araç

Test Tipi:

Uyarlama (Adaptasyon) Tipi Ölçek

Format:

Kişisel Beyan Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Genel Popülasyon (Örneklem detayları için orijinal makaleye bakılmalıdır)

Yaş Grubu:

Yetişkinler ve/veya Üniversite Öğrencileri (Çalışma genellikle üniversite öğrencileri üzerinde yapılmıştır.)

Popülasyon Detayları:

Adaptasyon çalışması, Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmıştır, bu da örneklemin genellikle üniversite öğrencileri veya akademik çevrelerle ilişkili olduğunu düşündürmektedir.

Test Metodolojisi:

5’li derecelendirme sistemi kullanılmıştır (Örn: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a).

Anahtar Kelimeler

Öz-farkındalık, Ekolojik Bilinç, Çevresel Tutumlar, Psikolojik Ölçek, Sinan Okur, Cronbach Alfa, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Liker Tipi Ölçek

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Sinan Okur

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir)

Bağlılık E-posta Adresleri:

[email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Yazışma Adresi:

Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı:

2021 (Yayın yılı)

İzinler ve Ücret:

Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanım için genellikle serbestçe erişilebilir durumdadır, ancak ticari veya klinik kullanım öncesinde sorumlu yazar (Sinan Okur) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Erişim Bağlantısı:

Makalenin tam metnine DergiPark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.org.tr

PDF Erişimi:

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: oz-iliskililik-ve-cevre-yonelimlilik-olcekleri-toad.pdf

Kaynaklar

Kütük, H., Okur, S., Anlatan, Ö., ve Avcu, A. (2021). Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik Ölçekleri: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 54(54), 195-214. doi: 10.15285/maruaebd.881645

Öz İlişkililik ve Çevre Yönelimlilik Ölçeklerinin Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen orijinal akademik makaleye başvurunuz.