Öz Liderlik Ölçeği

Özet

Öz Liderlik Ölçeği, bireylerin kendi kendilerini etkileme süreçlerini ve davranışlarını değerlendirmeyi amaçlayan psikolojik bir ölçektir. Bu giriş, ölçeğin Tabak, Sigri ve Türköz (2013) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasını özetlemektedir. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, psikometrik özelliklerini (geçerlik ve güvenirlik) analiz ederek doğrulamıştır. Ölçek, 8 alt boyutta toplam 32 maddeden oluşmakta olup, bireylerin öz liderlik stratejilerini ne sıklıkla kullandığını 5’li Likert Ölçeği formatında değerlendirmektedir. Çalışmanın temel amacı, özgün ölçeğin yapısal geçerliğini Türkiye örnekleminde başarılı bir şekilde sağlamaktır.

Anahtar Kelimeler

Öz Liderlik, Öz Yönetim, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik

Yazarlar

Akif Tabak, Ümit Sigri, Tuba Türköz

Amaç

Öz Liderlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasının temel amacı, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını koruyarak, Türk kültürüne özgü dilsel ve kavramsal eşdeğerliğini sağlamaktır. Bu çalışma, öz liderlik kavramının Türkiye’deki akademik çalışmalarda ve örgütsel araştırmalarda güvenilir ve geçerli bir araçla ölçülmesine olanak tanımayı hedeflemiştir.

Uyarlama süreci, sadece çeviri yapmakla kalmamış, aynı zamanda ölçeğin sekiz alt boyutlu yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermeyi amaçlamıştır. Bu sayede, bireylerin kendi motivasyonlarını, performanslarını ve hedeflerini yönetme biçimlerini ölçmek için standart bir araç sunulmuştur.

Yapı

Öz Liderlik Ölçeği, bireyin kendini etkileme süreçlerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, bireyin davranışsal ve bilişsel stratejilerini kapsayan toplam 8 alt boyuttan ve 32 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, bireyin kendi performansını yönlendirmede kullandığı farklı mekanizmaları detaylandırmaktadır.

Bu sekiz alt boyut, öz liderlik teorisinin temel bileşenlerini yansıtır. Bunlar arasında hem yapıcı davranışları teşvik eden ödüllendirme mekanizmaları hem de bilişsel süreçleri (düşünceleri değerlendirme, hayal kurma) içeren unsurlar bulunmaktadır. Ölçek, bireyin kendini motive etme, gözlemleme ve zorluklarla başa çıkma yeteneklerini kapsamlı bir şekilde analiz eder.

Geçerlik

Öz Liderlik Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonunda dilsel ve yapısal geçerliği sağlamak amacıyla titiz bir çeviri süreci uygulanmıştır. Ölçeğin Türkçeye çevirisi üç farklı uzman (araştırmacı, İngilizce öğretim görevlisi ve uzun süre ABD’de kalmış bir araştırma görevlisi) tarafından bağımsız olarak yapılmıştır.

Çevirilerin doğruluğu, beş yüksek lisans öğrencisi ve iki öğretim üyesi tarafından kontrol edilmiştir. Yapılan çevirilerin özgün ölçekle eşdeğerliğini test etmek amacıyla, son Türkçe formu aynı enstitüdeki bir öğretim görevlisi tarafından tekrar İngilizceye çevrilmiş (geri çeviri) ve bu geri çeviri, konunun uzmanı bir İngilizce öğretim görevlisi tarafından orijinal çalışmayla karşılaştırılarak farklılıklar tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca, hem Türkçe hem de İngilizce bilen yüksek lisans öğrencileri üzerinde yapılan pilot uygulamalarla ölçeğin uygulanabilirliği ve çeviri güvenirliği test edilmiştir. Bu çok aşamalı süreç sonucunda, çevirinin uygun ve kullanıma elverişli olduğu belirlenmiş ve asıl uygulama için onay verilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı ve güvenirliği, alt boyutlara ait maddeler arası korelasyonlar incelenerek değerlendirilmiştir. Madde korelasyonlarının .21 ile .77 aralığında olması, ölçek maddelerinin kabul edilebilir düzeyde geçerli ve tutarlı olduğunu göstermektedir. Bu değerler, maddelerin aynı yapıyı ölçmeye katkıda bulunduğunu işaret etmektedir.

Her ne kadar Cronbach Alfa değeri doğrudan belirtilmese de, madde korelasyonlarının yüksek aralığı, ölçeğin alt boyutlarının güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu düşündürmektedir. Ayrıca, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları da yapısal güvenirliği desteklemektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonucunda elde edilen uyum iyiliği değerleri, ölçeğin 8 faktörlü yapısının Türk örnekleminde iyi bir uyum sağladığını göstermiştir.

Elde edilen uyum iyiliği indeksleri şunlardır:

• X2/sd (Ki-Kare / Serbestlik Derecesi Oranı): 2.90
• GFI (Goodness of Fit Index): .96
• NFI (Normed Fit Index): .91
• RMSEA (Root Mean Square Error of Approximation): .07
• IFI (Incremental Fit Index): .94
• CFI (Comparative Fit Index): .94
• TLI (Tucker-Lewis Index): .91
• RMR (Root Mean Square Residual): .04

Bu değerler, özellikle GFI, CFI ve TLI gibi indekslerin .90’ın üzerinde, RMSEA ve RMR değerlerinin ise kabul edilebilir sınırlar içinde (.08’in altında) olması, ölçeğin orijinal 8 alt boyutlu yapısının Türkçe versiyonunda da doğrulandığını ve ölçeğin yapısal geçerliğinin yüksek olduğunu kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal: Çok Boyutlu Öz Liderlik Ölçeği)

Format: 8 Alt Boyut ve 32 Madde

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Bilgi Mevcut Değil (Genellikle yetişkin veya çalışan popülasyonu)

Yaş Grubu: Bilgi Mevcut Değil

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları kaynakçada belirtilen makalede mevcuttur.

Test Metodolojisi: Bireylerin kendi kendilerini yönetme davranış ve bilişsel stratejilerini 5’li Likert Ölçeği üzerinden öz bildirim yoluyla değerlendirmesi. Derecelendirme formatı: 1=Hiçbir zaman, 2=Nadiren, 3=Ara sıra, 4=Genellikle, 5=Her zaman.

Anahtar Kelimeler

Öz Liderlik Stratejileri, Öz Düzenleme, Davranışsal Stratejiler, Bilişsel Stratejiler, Liderlik Ölçekleri, Öz Liderlik

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Akif Tabak

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi Mevcut Değil

Bağlantılı Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi Mevcut Değil (İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi ile ilişkilendirilebilir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2013

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: oz-liderlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Tabak, A., Sigri, Ü. ve Türköz, T. (2013). Öz Liderlik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması çalışması. Bilig Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi, 67, 213-246.

Makalenin yayımlandığı dergi bağlantısı: bilig.yesevi.edu.tr

Öz Liderlik Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplam 8 alt boyut ve 32 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar ve ilgili madde sayıları aşağıda listelenmiştir:

• Kendine Hedef Belirleyerek Başarılı Performans Hayal Etme (7 madde): Önemli işlerde, başarımı üst düzeyde sergileyebilmek için hayal gücümü kullanırım.
• Kendini Ödüllendirme (3 madde): Bir görevi başardığımda, özellikle zevk aldığım bir şeyleri yaparak kendimi ödüllendiririm.
• Kendini Cezalandırma (4 madde): Başarısız olduğum zamanlarda, kendimi yetersiz bulma eğilimindeyimdir.
• Kendini Gözlemleme (Kendini İzleme) (4 madde): Mesleğimde ne kadar iyi olduğumu takip ederim.
• Hatırlatıcılar Belirleme (2 madde): Neyi başarmam gerektiğini hatırlamak için notlar kullanırım.
• Doğal Ödüller Üzerinde Düşünceyi Odaklama (5 madde): Çevremde heyecanımı ve tutkumu diri tutan, bana pozitif enerji veren insan ve nesneler bulundurmaya çalışırım.
• Kendi Kendine Konuşma (3 madde): Karşılaştığım problemleri çözmeye çalışırken kimi zaman yüksek sesle, kimi zaman içimden, kendi kendime konuşarak durumu gözden geçirmeye çalışırım.
• Düşünce/Fikirleri Değerlendirme (4 madde): Zor bir durumla karşılaştığımda, kendi mantığıma başvurarak durumu değerlendiririm.