Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği (ÖDBÖ)

Özet

Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği (ÖDBÖ), 48 ila 72 aylık okul öncesi dönemdeki çocukların öz düzenleme becerileri düzeylerini ölçmek amacıyla Dilan Bayındır tarafından geliştirilmiş bir ölçektir. Ölçek, çocukların öz düzenleme yeteneklerini değerlendirirken, bu becerilerin annelerine bağlanma biçimleri, annelerin ebeveyn davranışları ve psikolojik sağlıkları arasındaki ilişkileri inceleyen kapsamlı bir yüksek lisans tezi çalışmasının ürünüdür. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlığa ve geçerliliğe sahip olduğu gösterilen iki temel faktörden oluşmaktadır: Düzenleme Becerileri ve Kontrol Becerileri.

Anahtar Kelimeler

Öz Düzenleme, Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği, ÖDBÖ, Okul Öncesi Dönem, Çocuk Gelişimi, Psikometrik, Kontrol Becerileri, Düzenleme Becerileri.

Yazarlar

Dilan Bayındır

Amaç

Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği’nin temel amacı, Türkiye’de 48-72 aylık yaş grubundaki çocukların öz düzenleme becerilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Bu ölçek aracılığıyla, erken çocukluk döneminde kritik öneme sahip olan bilişsel, duygusal ve davranışsal öz düzenleme yeteneklerinin düzeyleri belirlenmektedir. Geliştirme çalışması aynı zamanda bu beceri düzeylerinin, bağlanma stilleri ve ebeveynlik uygulamaları gibi çevresel faktörlerle olan ilişkilerini de araştırmayı hedeflemiştir.

Yapısal Kapsam (Konstrukt)

Ölçek, öz düzenleme kavramını ölçmektedir. Yapılan faktör analizi sonucunda ölçek, öz düzenlemenin iki temel boyutunu kapsayan 33 maddeden oluşmuştur:

• Düzenleme Becerileri Faktörü (21 Madde): Bilişsel ve duygusal süreçleri yönetme yeteneğini temsil eder.
• Kontrol Becerileri Faktörü (12 Madde): Davranışsal ve dürtüsel tepkileri kontrol etme yeteneğini temsil eder.

Geçerlik Çalışmaları

ÖDBÖ’nün geçerlik çalışmaları kapsamında öncelikle kapsam geçerliliği incelenmiştir. Ölçeğin ilk formunda yer alan bazı maddeler (Madde 4 ve Madde 6 dahil) Kapsam Geçerlik Oranının (KGO) 0.75’ten düşük olması nedeniyle ölçekten çıkartılmıştır. Toplamda dokuz madde ölçekten çıkarılmıştır.

Bu eleme sürecinin ardından, ölçeğin tamamı için hesaplanan Kapsam Geçerlik Ölçütü (KGI) 0.78 olarak bulunmuştur. Kapsam geçerlik indeksi, kabul edilen ölçüt değerinden daha yüksek olduğu için, Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği’nin kapsam geçerliliğinin istatistiksel açıdan anlamlı olduğu kabul edilmiştir.

Güvenirlik Çalışmaları

Ölçeğin iç tutarlığını ve güvenirliğini belirlemek amacıyla Cronbach Alfa güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. 33 maddeden oluşan ölçeğin tamamı için hesaplanan güvenirlik katsayısı (α) 0.96 (p<.001) gibi son derece yüksek bir değerde belirlenmiştir. Bu sonuç, ölçeğin bütününde mükemmel düzeyde bir iç tutarlığa sahip olduğunu göstermektedir.

Alt faktörler bazında yapılan incelemelerde de yüksek güvenirlik değerleri elde edilmiştir: Düzenleme Becerileri faktörünün (21 madde) güvenirlik katsayısı 0.96 olarak belirlenmiştir. Kontrol Becerileri faktörünün (12 madde) güvenirlik katsayısı ise 0.91 olarak bulunmuştur. Bu bulgular, ÖDBÖ’nün hem toplam puan hem de alt boyutlar düzeyinde yüksek düzeyde iç güvenirliğe sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi ve Ölçüt Geçerliği

Ölçeğin yapısal geçerliliğini ve faktör analizine uygunluğunu değerlendirmek için KMO ve Bartlett Testleri uygulanmıştır. Örneklem büyüklüğünün faktör analizine uygunluğunu gösteren KMO Testi değeri 0.96 olarak bulunmuştur; bu, örneklemin mükemmel derecede yeterli olduğunu göstermektedir. Bartlett test sonuçları (X²(903)=12543.357, p=.000) ise verilerin çoklu doğrusal normal dağılımdan geldiği varsayımını desteklemiştir.

Ölçüt geçerliliğini belirlemek amacıyla Fındık-Tanrıbuyurdu tarafından Türkçe’ye uyarlanan Okul Öncesi Öz Düzenleme Ölçeği (OÖDÖ) kullanılmıştır. Yapılan Pearson Korelasyon Katsayısı analizleri aşağıdaki ilişkileri ortaya koymuştur:

• ÖDBÖ toplam puanı ile OÖDÖ toplam puanı arasında pozitif yönde yüksek düzeyde anlamlı bir ilişki (r=.69, p=.000) tespit edilmiştir.
• ÖDBÖ’nün Düzenleme Becerileri faktörü ile OÖDÖ toplam puanı arasında pozitif yönlü yüksek düzeyde anlamlı ilişki (r=.63, p=.000) bulunmuştur.
• ÖDBÖ’nün Kontrol Becerileri faktörü ile OÖDÖ toplam puanı arasında pozitif yönlü orta düzeyde anlamlı ilişki (r=.54, p=.001) saptanmıştır.

Ayrıca OÖDÖ’nin alt faktörleri incelendiğinde, OÖDÖ’nün “Dikkat ve Dürtü Kontrolü” faktörünün ÖDBÖ’nün toplam puanı (r=.76), Düzenleme Becerileri (r=.65) ve Kontrol Becerileri (r=.65) faktörleri ile pozitif yönde ve yüksek düzeyde anlamlı ilişkiler gösterdiği belirlenmiştir. Ancak, OÖDÖ’nün “Olumlu Duygu” faktörünün ÖDBÖ’nün hiçbir faktörüyle anlamlı bir ilişki göstermediği (p>.05) bildirilmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Okul Öncesi Çocuklar

Yaş Grubu: 48-72 aylar (4-6 yaş)

Popülasyon Detayları: Öz Düzenleme becerilerinin ölçülmek istendiği okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden çocuklar.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme süreci, kapsam geçerliliği, faktör analizi ve ölçüt geçerliliği yöntemleri kullanılmıştır.

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Dilan Bayındır

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Tez çalışması sırasında).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Belirtilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Yılı: 2016 (Yüksek lisans tezinin tamamlanma yılı).

Kaynaklar

Bayındır, D. (2016). 48-72 aylık çocuklar için Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği’nin geliştirilmesi ve çocukların öz düzenleme beceri düzeyleri ile annelerine bağlanma biçimleri, annelerin ebeveyn davranışları ve psikolojik sağlıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Öz Düzenleme Becerileri Ölçeği (ÖDBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri metin kaynağında yer almamaktadır. Kaynakta yalnızca ölçeğin 33 maddeden oluştuğu, bu maddelerin 21’inin Düzenleme Becerileri faktörüne ve 12’sinin Kontrol Becerileri faktörüne ait olduğu belirtilmiştir.