Öz-duyarlık Ölçeği

Özet

Öz-duyarlık Ölçeği, bireylerin zorluklar, başarısızlıklar veya acı verici deneyimler karşısında kendilerine karşı şefkatli, anlayışlı ve yargılayıcı olmayan bir tutum sergileme eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, Akın, Akın ve Abacı (2007) tarafından Türkçeye uyarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşıladığını ortaya koymuştur. Ölçek, 26 maddeden ve 6 temel alt boyuttan oluşmakta olup, öz-şefkatin hem olumlu (Öz Sevecenlik, Paylaşımların Bilincinde Olma, Bilinçlilik) hem de olumsuz (Öz Yargılama, İzolasyon, Aşırı Özdeşleşme) yönlerini değerlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz-duyarlık, öz-şefkat, psikometrik özellikler, uyarlama, geçerlik, güvenirlik, Likert tipi ölçek.

Yazarlar

Ümit Akın, Ahmet Akın, Ramazan Abacı.

Amaç

Öz-duyarlık Ölçeği’nin temel amacı, öz-şefkat kavramının alt boyutlarını Türkçe konuşan bireylerde geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama, ölçeğin orijinal yapısının Türk kültürüne uygunluğunu test ederek, klinik psikoloji, eğitim bilimleri ve danışmanlık alanlarında öz-duyarlık düzeylerini belirlemeye yönelik sağlam bir araç sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, bireylerin kendi yetersizliklerini ve acılarını evrensel insan deneyiminin bir parçası olarak görme derecelerini, kendilerine karşı sert eleştiriden kaçınma yeteneklerini ve olumsuz duygularla yargılamadan başa çıkma becerilerini nicel olarak değerlendirmeye olanak tanır.

Yapı

Ölçek, Dr. Kristin Neff tarafından tanımlanan öz-şefkat yapısını ölçmektedir. Bu yapı, üç temel ikili bileşenden oluşur ve bu bileşenler ölçekte altı ayrı alt boyut olarak ele alınır:

• Öz Sevecenlik (Self-Kindness) ve Öz Yargılama (Self-Judgment)
• Paylaşımların Bilincinde Olma (Common Humanity) ve İzolasyon (Isolation)
• Bilinçlilik (Mindfulness) ve Aşırı Özdeşleşme (Over-Identification)

Ölçek, toplam 26 maddeden oluşmakta olup, bu altı boyut üzerinden bireyin kendisini acı, stres ve başarısızlık anlarında nasıl algıladığını ve buna nasıl tepki verdiğini kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik analizleri, yapısal ve ayırt edici geçerliği destekleyen bulgular sunmuştur. Yapılan analizlerde, ölçeğin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonlarının 0.48 ile 0.71 arasında sıralandığı tespit edilmiştir. Bu değerler, her bir maddenin ölçülmek istenen genel yapıyı temsil etmede yeterince güçlü olduğunu göstermektedir.

Ayırt edici geçerliğin incelenmesi amacıyla, toplam puana göre belirlenen %27’lik alt grup (düşük öz-duyarlık) ve üst grup (yüksek öz-duyarlık) ortalamaları arasındaki tüm farkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur. Bu sonuç, Öz-duyarlık Ölçeği’nin yüksek ve düşük seviyedeki bireyleri güvenilir bir şekilde ayırt etme yeteneğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleriyle incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) alt boyutlar için 0.72 ile 0.80 arasında değişmektedir. Bu aralık, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Zaman içindeki kararlılığını belirlemek amacıyla uygulanan test-tekrar test güvenirlik katsayıları ise 0.56 ile 0.69 arasında bulunmuştur. Bu değerler, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar ürettiğini ve zamanla değişmeyen bir özelliği ölçtüğünü desteklemektedir.

Faktör Analizi

Öz-duyarlık Ölçeği’nin Türkçeye uyarlanması sürecinde, orijinal ölçeğin kuramsal yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin toplamda 26 maddeden oluşan ve teorik olarak beklendiği gibi altı alt boyuta ayrılan yapısının Türk örnekleminde de korunduğunu göstermiştir.

Altı faktörlü yapı, öz-duyarlığın temel bileşenlerini temsil eden alt boyutların (Öz Sevecenlik, Öz Yargılama, Paylaşımların Bilincinde Olma, İzolasyon, Bilinçlilik ve Aşırı Özdeşleşme) birbirinden ayrılabilir ancak birbiriyle ilişkili olduğunu doğrulamaktadır. Bu faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu doğasını desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon) Ölçeği

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme. Yanıt seçenekleri 1’den 5’e kadar değişmekte olup (1= her zaman – 5= hiçbir zaman) şeklinde derecelendirilmiştir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Yetişkinler ve ergenler (Uyarlama çalışması üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirilmiştir).

Age Group: 18 yaş ve üzeri.

Population Details: Türkiye’deki yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrenciler.

Test Methodology: Ölçek maddeleri, katılımcıların kendilerine ne sıklıkta öz-duyarlık gösterdiklerini belirtmelerini ister. Puanlama genellikle ters maddeler dikkate alınarak yapılır ve yüksek puanlar, yüksek öz-duyarlığa işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Öz Sevecenlik, Öz Yargılama, Likert ölçeği, psikoloji, iç tutarlılık, adaptasyon, psikolojik ölçüm.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Ahmet Akın)

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Öz-duyarlık Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışması 2007 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlı kullanımı için sorumlu yazar (Ahmet Akın) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Kaynaklar

Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-duyarlık Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 1-10. Makalenin orijinal bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: oz-duyarlik-olcegi-toad.pdf

Öz-duyarlık Ölçeği Maddeleri

• 6 alt boyut ve 26 madde
• Öz Sevecenlik (5 m)
• Öz Yargılama (5 m)
• Paylaşımların Bilincinde Olma (4 m)
• İzolasyon (4 m)
• Bilinçlilik (4 m)
• Aşırı Özdeşleşme (4 m)