Öz-duyarlılık Ölçeği

Özet

Öz-duyarlılık Ölçeği (ÖDÖ), Kristin Neff tarafından geliştirilen orijinal Öz-duyarlılık Ölçeği’nin (Self-Compassion Scale – SCS) Türkçeye uyarlanmış formudur. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerliğini ve güvenirliğini sağlamak amacıyla Akın, Akın ve Abacı (2007) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, bireyin olumsuz deneyimler karşısında kendine karşı gösterdiği anlayış, şefkat ve kabul düzeyini değerlendiren 6 alt boyuttan ve toplam 26 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin psikometrik özellikleri, yapı geçerliği ve iç tutarlılık analizleri ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Öz-duyarlılık, Öz-sevecenlik, Psikometrik, Uyarlama, Likert Ölçeği, Yapı Geçerliği, Güvenirlik

Yazarlar

Ümran Akın, Ahmet Akın, R. Abacı

[quads id=5]

Amaç

Öz-duyarlılık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin zorluklar, başarısızlıklar veya kişisel yetersizlikler karşısında kendilerine gösterdikleri şefkatli yaklaşımı, yargılayıcı tutumları ve deneyimlerini evrensel insan deneyiminin bir parçası olarak algılama derecelerini ölçmektir. Bu ölçek, öz-duyarlılık kavramının alt boyutlarını psikometrik açıdan geçerli ve güvenilir bir biçimde değerlendirmek için tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak Türk kültürüne uygunluğunu test etmek ve psikoloji alanındaki araştırmacılara ve klinisyenlere öz-duyarlılık düzeyini belirlemede standart bir araç sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Öz-duyarlılık Ölçeği, Kristin Neff’in teorik modeline dayanarak, öz-duyarlılığın birbirine karşıt üç ana bileşen çiftinden oluşan altı boyutunu ölçmektedir. Bu altı boyut, öz-duyarlılığın olumlu ve olumsuz yönlerini temsil eder. Ölçek toplamda 26 maddeden oluşur.

Ölçeği oluşturan altı boyut şunlardır: Öz-sevecenlik (kendine karşı nazik olma) ve bunun karşıtı olan Öz-yargılama (kendini sert eleştirme); Paylaşımların bilincinde olma (insanlığın ortak deneyimini kabul etme) ve bunun karşıtı olan İzolasyon (yalnızlık hissi); son olarak Bilinçlilik (deneyimleri yargılamadan fark etme) ve bunun karşıtı olan Aşırı özdeşleşme (duygulara kapılıp gitme). Bu altı faktör, bireyin kendine yönelik şefkatli tutumunun kapsamlı bir profilini sunar.

Geçerlik

Öz-duyarlılık Ölçeği’nin Türkçe adaptasyon çalışmasında geçerlik analizi olarak yapı geçerliği incelenmiştir. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir.

Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla hem keşfedici (açımlayıcı) faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, orijinal ölçeğin altı faktörlü yapısının Türk popülasyonunda da korunduğunu göstermiş ve ölçeğin teorik yapısını destekleyen güçlü kanıtlar sağlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık ve test-tekrar test yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa değerleri) .72 ile .80 arasında bulunmuştur, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Test-tekrar test güvenirlik katsayıları ise .56 ile .69 arasında sıralanmıştır. Ayrıca, ölçeğin düzeltilmiş madde-toplam korelasyonlarının .48 ile .71 arasında olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin genel puanla yeterli düzeyde ilişkili olduğunu ve ölçeğin zamana yayılan tutarlılığa sahip olduğunu desteklemektedir. %27’lik alt-üst grupların ortalamaları arasındaki tüm farkların anlamlı olması da ölçeğin ayırt edicilik gücünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Öz-duyarlılık Ölçeği’nin yapı geçerliğini incelemek üzere iki ana faktör analizi türü uygulanmıştır. İlk olarak, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçek maddelerinin faktör yükleri incelenmiş ve altı faktörlü yapının ortaya çıkıp çıkmadığı araştırılmıştır.

İkinci aşamada, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak AFA sonucunda elde edilen veya orijinal ölçekten beklenen altı faktörlü yapının veri setine ne kadar uyum sağladığı test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin Türkiye örnekleminde altı boyutlu teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve istatistiksel olarak kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Yazılı Anket (Kişisel Bildirim)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle yetişkin ve üniversite öğrencisi örneklemleri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türkiye’de çeşitli üniversite öğrencileri ve yetişkinler üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=hiçbir zaman – 5=her zaman) kullanılarak bireylerin kendilerine yönelik tutumlarını belirtmeleri istenmiştir. Ölçek 6 alt boyutta toplam 26 maddeden oluşur.

Anahtar Kelimeler

Öz-duyarlılık Ölçeği, SCS, Psikolojik Değerlendirme, Faktör Analizi, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test

[quads id=5]

Yazarlar ve İletişim

Sorumlu Yazar: Ümran Akın

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı tarihte farklı bir kurum olabilir, ancak sorumlu yazarın güncel adresi verilmiştir.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik araştırmalarda kullanım için genellikle referans gösterilmesi beklenir. Ticari kullanım ve büyük ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Testin Orijinal Yılı: Orijinal Öz-duyarlılık Ölçeği (SCS) 2003 yılında geliştirilmiştir.

Uyarlama Çalışması Yılı: 2007

The original PDF can be downloaded here: oz-duyarlilik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Akın, Ü., Akın, A. ve Abacı, R. (2007). Öz-duyarlık Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33, 01-10.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: efdergi.hacettepe.edu.tr

[quads id=5]

Öz-duyarlılık Ölçeği Maddeleri

Ölçek 6 alt boyut ve 26 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve örnek maddeler sunulmuştur:

• Öz-sevecenlik (5 m) : Hata ve yetersizliklerimi anlayışla karşılarım
• Öz-yargılama (5 m) : Gerçekten güç durumlarla karşılaştığımda kendime kaba davranırım
• Paylaşımların bilincinde olma (4 m) : Kendimi çok kötü hissettiğim durumlarda, dünyadaki birçok insanın benzer duygular yaşadığını hatırlamaya çalışırım
• İzolasyon (4 m) : Kendimi üzgün hissettiğimde, diğer insanların çoğunun belki de benden daha mutlu olduklarını düşünürüm
• Bilinçlilik (4 m) : Bir şey beni üzdüğünde duygularımı dengede tutmaya çalışırım
• Aşırı özdeşleşme (4 m) : Kendimi kötü hissettiğimde kötü olan her şeye kafamı takar ve onunla meşgul olurum